Giảm nghèo bền vững ở Điện Biên: Để vốn chính sách thành sức bật thoát nghèo

Minh bạch từ cơ sở

Tại Điểm giao dịch xã Na Sang, người dân được tiếp cận vốn ngay tại cơ sở, được hướng dẫn hồ sơ, được chứng kiến giải ngân, được trực tiếp nhận tiền vay và thực hiện quyền lợi của mình một cách công khai.

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Na Sang Sùng A Cở - một trong những người có thể nhìn rõ giá trị ấy từ thực tiễn cơ sở. Ông Cở cho biết, với người dân vùng cao, nhất là đồng bào DTTS, sự minh bạch trong từng khâu có ý nghĩa rất lớn. Khi danh sách hộ vay được bình xét công khai; thủ tục được hướng dẫn trực tiếp; tiền vay đến tay đúng người thụ hưởng, niềm tin vào chính sách được củng cố từ những điều cụ thể nhất.

Nguồn vốn chính sách giúp đồng bào bản Chi Lay 1, xã Mường Lay, Điện Biên phát triển kinh tế. Ảnh: Đ. Kiên

Hơn thế, tín dụng chính sách khác là nguồn vốn ưu đãi có hoàn trả, nhằm giúp người nghèo và các đối tượng chính sách có điều kiện phát triển sản xuất, tạo việc làm, cải thiện nhà ở, nước sạch, học tập và đời sống. Vì vậy, cùng với quyền được vay vốn là trách nhiệm sử dụng vốn đúng mục đích, trả lãi, trả nợ đúng hạn, tham gia gửi tiết kiệm và giữ uy tín với cộng đồng.

Báo cáo sau một năm thực hiện Chỉ thị số 39-CT/TW trên địa bàn tỉnh Điện Biên cho thấy, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh triển khai 20 chương trình tín dụng chính sách, tổng dư nợ đạt hơn 5.404 tỷ đồng, với 75.391 hộ còn dư nợ. Tín dụng chính sách đã góp phần đưa tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh từ 30,35% năm 2022 xuống 21,29% cuối năm 2024; thu nhập bình quân đầu người năm 2024 đạt 48,22 triệu đồng/người/năm, tăng so với năm 2022.

Đó là những chuyển biến quan trọng. Nhưng chính trong kết quả ấy cũng đặt ra yêu cầu mới: làm thế nào để hộ đã thoát nghèo không tái nghèo; hộ cận nghèo không rơi xuống nghèo; hộ mới thoát nghèo có thêm lực đỡ; người vay vốn không chỉ duy trì sản xuất nhỏ lẻ mà từng bước nâng hiệu quả kinh tế hộ.

Muốn vậy, tổ chức vốn minh bạch ở cơ sở phải tiếp tục là nền tảng. Điểm giao dịch xã phải hoạt động thực chất. Tổ Tiết kiệm và vay vốn phải bám sát từng hộ. Hội đoàn thể nhận ủy thác phải làm tốt vai trò tuyên truyền, giám sát, hướng dẫn. Chính quyền cơ sở phải rà soát đúng đối tượng, kịp thời nắm những vướng mắc trong quá trình sử dụng vốn. Khi đó, vốn chính sách mới không chỉ "đến đúng người", mà còn "ở lại đúng cách" trong đời sống người dân.

Tự đứng vững mới là quan trọng

Thực tiễn Điện Biên cho thấy, giảm nghèo bền vững là một bài toán khó hơn rất nhiều so với việc giải ngân vốn. Là tỉnh miền núi, biên giới, thuộc nhóm địa phương còn nhiều khó khăn, Điện Biên có địa bàn rộng, giao thông cách trở, nhiều xã vùng sâu, vùng xa, sinh kế của người dân phụ thuộc nhiều vào mùa vụ, thời tiết và điều kiện sản xuất truyền thống.

Trong khi đó, nguồn lực của địa phương còn hạn chế. Đến cuối năm 2025, tổng nguồn vốn tín dụng chính sách trên địa bàn tỉnh đạt hơn 5.417 tỷ đồng; trong đó, nguồn vốn Trung ương chiếm 91,5%; nguồn vốn nhận ủy thác từ ngân sách địa phương mới chiếm 2,7% tổng nguồn vốn. Điều này cho thấy, vai trò rất lớn của Trung ương trong bảo đảm nguồn lực tín dụng chính sách, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu Điện Biên cần tiếp tục huy động thêm nguồn lực tại chỗ để chủ động hơn trong giảm nghèo.

Một khó khăn khác là vốn vay ở một số nơi chưa được lồng ghép chặt chẽ với khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật, xúc tiến thương mại và tiêu thụ sản phẩm. Khi thiếu các yếu tố này, hộ vay có thể có vốn nhưng chưa biết đầu tư vào đâu cho hiệu quả; có sản phẩm nhưng khó tìm đầu ra; có ý chí làm ăn nhưng thiếu kỹ thuật và thông tin thị trường.

Vì vậy, NHCSXH luôn xác định, không để đồng vốn chính sách "đi một mình". Vốn phải đi cùng mô hình sinh kế phù hợp với từng địa bàn; đi cùng hướng dẫn kỹ thuật; đi cùng đào tạo nghề; đi cùng liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm; đi cùng trách nhiệm giám sát của tổ vay vốn, hội đoàn thể và chính quyền cơ sở. Khi vốn được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ đầy đủ hơn, khả năng thoát nghèo mới bền vững hơn.

Chủ tịch UBND xã Mường Pồn Nguyễn Văn Lương nhìn nhận, nguồn vốn chính sách là một trong những đòn bẩy quan trọng trong thực hiện giảm nghèo bền vững, bảo đảm an sinh, phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn xã biên giới. Đây là cách nhìn đúng thực tiễn Điện Biên. Ở vùng biên, một hộ dân có sinh kế ổn định sẽ là điểm tựa cho sự ổn định của bản làng, của cộng đồng và của phên dậu quốc gia.

Từ câu chuyện ông Lù Văn Dạ, bà Lò Thị Thanh ở bản Cò Chạy 1 đến những tổ vay vốn ở Mường Lay, những Điểm giao dịch xã ở Na Sang, Sam Mứn có thể thấy, người nghèo không thiếu khát vọng vươn lên. Điều họ cần là một chính sách đủ gần, một nguồn vốn đủ tin cậy, một cơ chế đồng hành đủ bền và một môi trường sinh kế đủ thuận lợi để biến nỗ lực cá nhân thành kết quả thật.

Giảm nghèo bền vững ở Điện Biên vì thế không thể chỉ đo bằng số hộ thoát nghèo trong một năm. Thước đo sâu hơn là khả năng tự đứng vững của mỗi gia đình sau khi nhận vốn; là việc con em hộ nghèo không phải bỏ học; là căn nhà vững hơn trước mưa núi; là công trình nước sạch trong sân; là đàn bò, nương rẫy, cửa hàng nhỏ tạo thu nhập đều hơn; là ý thức trả nợ, gửi tiết kiệm, làm ăn có kế hoạch.