Giảm tuổi nghỉ hưu của giáo viên cần linh hoạt lựa chọn, thay vì đồng loạt

Cô và trò Trường Mầm non Tuổi Ngọc tham gia ngày hội STEAM.

Áp lực nghề nghiệp và góc nhìn đa chiều về tuổi nghỉ hưu của giáo viên

Thời gian qua, kiến nghị nghiên cứu giảm tuổi nghỉ hưu đối với giáo viên (về mức 55 tuổi với nữ và 60 tuổi với nam) từ cử tri thành phố Đà Nẵng đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. 

Theo góc nhìn của cử tri, việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm sức khỏe thể chất và tâm lý cho người làm công tác giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời tạo không gian để trẻ hóa đội ngũ giáo viên tại các cơ sở giáo dục.

Tuy nhiên, áp lực của nghề giáo không phải ở đâu cũng giống nhau. Trong khi Bộ luật Lao động năm 2019 đang thực hiện lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu chung để thích ứng với bài toán già hóa dân số (năm 2026 mốc tuổi là 61 tuổi 6 tháng đối với nam và 57 tuổi đối với nữ), việc đặt ra một ngoại lệ đồng loạt cho toàn ngành giáo dục đòi hỏi phải được cân nhắc trên nhiều bình diện.

Việc hạ mốc tuổi nghỉ hưu một cách cố định có thể giải quyết nhanh bài toán chỗ làm cho giáo viên trẻ, nhưng đồng thời lại kéo theo nguy cơ lớn khi làm mất đi một lực lượng nhà giáo giàu kinh nghiệm, vững tay nghề và vẫn còn cống hiến tốt cho bục giảng.

Điểm tựa pháp lý và sự phân hóa thực tế giữa các cấp học

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, hệ thống pháp luật đã bắt đầu có những bước điều chỉnh mang tính đặc thù. 

Cụ thể, Luật Nhà giáo (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026) đã quy định rõ: nhà giáo công tác tại các cơ sở giáo dục mầm non, nếu có nguyện vọng, được phép nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với điều kiện bình thường và đặc biệt là không bị giảm tỷ lệ hưởng lương hưu nếu có đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, chính sách này cho thấy một thực tế không thể coi "giáo viên" là một nhóm nghề nghiệp hoàn toàn đồng nhất.

Giáo viên mầm non chịu cường độ lao động thể chất và áp lực tâm lý cực kỳ lớn, do đó việc thiết kế cơ chế nghỉ sớm là hoàn toàn có căn cứ.

Giáo viên phổ thông và giảng viên đại học đặc thù lao động thiên về trí tuệ, kinh nghiệm xử lý tình huống sư phạm và vốn kiến thức tích lũy theo năm tháng.

Thực tế cho thấy, sức lao động của mỗi giáo viên không chỉ đo bằng thể lực. Một nhà giáo lớn tuổi có thể giảm dần khả năng thích ứng với công nghệ mới, nhưng lại sở hữu những giá trị cốt lõi, kinh nghiệm xử lý tình huống mà các giáo viên trẻ khó lòng thay thế ngay lập tức.

Hướng tới linh hoạt lựa chọn thay vì giảm tuổi nghỉ hưu đồng loạt

Trước kiến nghị của cử tri, Bộ Nội vụ và Bộ Giáo dục và Đào tạo đều khẳng định mọi sự điều chỉnh chính sách đều phải đặt trong tương quan với hệ thống pháp luật chung, đồng thời cần được đánh giá tác động toàn diện đối với nguồn nhân lực và sự cân đối bền vững của quỹ bảo hiểm xã hội.

Các phân tích chuyên gia cũng chỉ ra rằng việc giảm tuổi nghỉ hưu kéo dài thời gian hưởng lương hưu, đòi hỏi nguồn thu và quỹ hưu trí phải được tính toán kỹ lưỡng để không làm giảm quyền lợi dài hạn của chính các thầy cô giáo.

Từ góc độ quản lý chuyên môn và hoạch định chính sách, các chuyên gia nhấn mạnh rằng mọi sự điều chỉnh không thể đi theo lối mòn "cào bằng". 

Thay vì đẩy nhanh thời điểm rời bục giảng để giải quyết bài toán trẻ hóa nhân sự, bài toán tuổi nghỉ hưu của nhà giáo cần được cân nhắc thiết kế biên độ thời gian có lựa chọn. 

Trao quyền để những giáo viên còn đủ sức khỏe và tâm huyết được tiếp tục cống hiến, đồng thời mở lối ra cho những người có nhu cầu nghỉ sớm mà không bị thiệt thòi về quyền lợi.

Song song với đó, trẻ hóa đội ngũ phải đi kèm với quy hoạch biên chế và tuyển dụng bài bản. Việc bảo vệ đội ngũ giáo viên phải bắt đầu từ việc cắt giảm gánh nặng hành chính, giảm tải áp lực ngoài chuyên môn thay vì tìm cách rút ngắn thời gian công tác của nhà giáo.

Chính sách về tuổi nghỉ hưu của giáo viên vì thế cần một tầm nhìn dài hạn. Câu chuyện này không chỉ là vấn đề con số, mà còn là câu chuyện về lựa chọn, về sức khỏe, về tâm huyết của mỗi nhà giáo.