Phát triển nông nghiệp tuần hoàn đa giá trị - Bài 1: Tham gia chuỗi giá trị mới

Du khách tham quan, tìm hiểu các sản phẩm nông sản đặc trưng và sản phẩm OCOP tại Tuần lễ trưng bày, giới thiệu và kết nối tiêu thụ nông sản tỉnh Phú Thọ. Ảnh tư liệu: Hoàng Hùng/TTXVN

Bài 1: Tham gia chuỗi giá trị mới

Thực tế cho thấy, những năm gần đây, ngành nông nghiệp tỉnh Phú Thọ đã có chuyển biến tích cực từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang phát triển kinh tế nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị. Chuyển biến này đã giúp nâng cao giá trị nông sản, giảm chất thải và tạo thêm sinh kế cho người dân nông thôn.

Xuất hiện nhiều mô hình đa giá trị

Từ 3 ha đồi đất đá khô cằn ban đầu, đến nay khu đất của gia đình ông Bùi Văn Lành, phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ đang từng bước “hồi sinh”, trở thành không gian sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế. Dưới tán cây là khu chăn nuôi gà, lợn; mặt nước được tận dụng nuôi cá, ốc nhồi. Cỏ voi, chuối, sắn được trồng để chủ động một phần nguồn thức ăn cho vật nuôi. Chất thải chăn nuôi được thu gom, xử lý, ủ để trở thành phân bón cho cây trồng, phụ phẩm từ trồng trọt được tận dụng làm thức ăn cho vật nuôi. Từ cây trồng đến vật nuôi, từ mặt nước đến nguồn phân hữu cơ, các thành phần trong mô hình có sự hỗ trợ lẫn nhau, tạo thành một chu trình sản xuất tương đối khép kín. Cách làm này đã biến phụ phẩm trước đây bị “bỏ đi” có thể trở nguyên liệu đầu vào cho một quá trình sản xuất khác.

Với mục tiêu nâng tầm ngành chăn nuôi, gia tăng khả năng tham gia sâu hơn về chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu, Công ty Công ty TNHH Sojitz Việt Nam vừa đưa vào hoạt động tổ hợp trang trại, nhà máy chế biến thịt bò Tam Đảo qua mô lớn hiện đại với tổng mức đầu tư khoảng 1.670 tỷ đồng. Theo ông Mizushima Kozo, Tổng giám đốc Sojitz Việt Nam, toàn bộ quy trình chăn nuôi áp dụng theo mô hình tuần hoàn kép kín, lượng chất thải chăn nuôi được xử lý, tái sử dụng làm đệm lót sinh học và sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh, công suất lên đến khoảng 10.000 tấn/năm. Tổ hợp có khả năng nuôi lên tới 10.000 con và công suất chế biến thịt bò lên tới 30.000 con/năm, tương đương sản lượng 10.000 tấn thịt/năm.

Nhiều mô hình tích hợp đa giá trị khác cũng đang trở thành điểm du lịch vừa trải nghiệm, vừa giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm, như mô hình nuôi cá lồng trên hồ sông Đà quy mô 100-300 lồng đã kết hợp sản xuất theo quy trình GAP, an toàn thực phẩm với trải nghiệm du lịch. Làng nghề làm mì gạo, bánh chưng Hùng Lô gắn với City tour Việt Trì giúp du khách tham quan quy trình sản xuất, trải nghiệm gói bánh và thưởng thức sản phẩm tại chỗ.

Các vùng chè Long Cốc, Pà Cò, Võ Miếu từng bước kết hợp sản xuất với trải nghiệm hái chè, chế biến chè, tham quan cảnh quan và tìm hiểu văn hóa bản địa. Vùng bưởi Đoan Hùng, cam Cao Phong, bưởi đỏ Tân Lạc, bưởi Diễn Yên Thủy cũng đã phát triển hình thức trải nghiệm nhà vườn, gắn truy xuất nguồn gốc với quảng bá sản phẩm…

Còn nhiều điểm nghẽn

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ, hiện nay phát triển nông nghiệp tuần hoàn và tích hợp đa giá trị vẫn đang ở giai đoạn đầu, để nhân rộng còn nhiều khó khăn và điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Qua khảo sát tại 68 đơn vị cấp xã cho thấy khoảng 48,53% chưa có mô hình nông nghiệp tuần hoàn chính thức. Việc xử lý chất thải chăn nuôi chủ yếu dựa vào biogas và chế phẩm sinh học, trong khi tái sử dụng phụ phẩm trồng trọt làm phân bón hữu cơ tại chỗ mới chiếm 26,17%. Đáng chú ý, khoảng 25-30% chất thải chăn nuôi vẫn được xả trực tiếp ra môi trường. Sản xuất nhỏ lẻ cũng khiến việc thu gom, vận chuyển và chế biến phụ phẩm thiếu hiệu quả, làm tăng chi phí.

Các hộ nông dân Tam Đảo trồng rau su su theo mô hình VietGAP. Ảnh: Nguyễn Thảo/TTXVN

Ở khâu tích hợp đa giá trị, nhiều sản phẩm OCOP mới dừng ở sơ chế, chế biến chưa sâu; câu chuyện sản phẩm gắn với văn hóa, sinh thái và du lịch chưa được xây dựng chuyên nghiệp. Du lịch nông nghiệp phần lớn quy mô nhỏ, sản phẩm trải nghiệm còn đơn điệu, chịu ảnh hưởng mùa vụ và chủ yếu dừng ở tham quan cơ sở sản xuất.

Sự liên kết giữa nông hộ, hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị lữ hành chưa chặt chẽ, chưa hình thành nhiều chuỗi hoàn chỉnh từ sản xuất - trải nghiệm - mua sắm - tiêu thụ. Hiện nhiều điểm, mới chỉ dừng ở tham quan, chụp ảnh hoặc mua nông sản, chưa được mở rộng sang các dịch vụ lưu trú, trải nghiệm, ẩm thực, giáo dục môi trường và văn hóa, nên giá trị kinh tế thu được từ một vùng sản xuất thấp.

Một trong những điểm nghẽn khác là hạ tầng phục vụ sản xuất, bảo quản và chế biến chưa đáp ứng yêu cầu. Toàn tỉnh có 242 cơ sở chế biến nông sản, song năng lực chế biến sâu, kho lạnh, kho sấy và logistics còn hạn chế. Sản phẩm vì thế vẫn dễ rơi vào tình trạng tiêu thụ theo mùa, giá trị gia tăng thấp.

Ở một số lĩnh vực, liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ chưa đủ chặt để tạo vùng nguyên liệu ổn định, trong khi ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số chưa đồng đều. Việc ứng dụng các công nghệ tái chế phụ phẩm, blockchain để minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng mới ở quy mô thí điểm. Trong khi đó, biến đổi khí hậu, thiên tai và quá trình đô thị hóa tiếp tục tạo sức ép lên đất đai và tính ổn định của sản xuất.

Ông Nguyễn Huy Nhuận, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ, sau hợp nhất Phú Thọ có nhiều tiền năng, lợi thế và thuận lợi để phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị. Tuy nhiên, để hướng đi này trở thành động lực tăng trưởng mới, tỉnh đang tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn; đồng thời đưa ra nhiều giải pháp nhằm biến tiềm năng thành giá trị thực tế.