Gian lận đồng hồ điện nước phải bồi thường thế nào?

Gian lận đồng hồ điện nước phải bồi thường thế nào? Ảnh minh họa: Dall AI.

Gian lận đồng hồ điện, nước không thể dừng ở việc xử phạt hành chính. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cơ quan chức năng cần xác định rõ số tiền thu sai, thời gian và phạm vi ảnh hưởng để bảo đảm người dân được hoàn trả, bồi thường thiệt hại.

Gian lận đo lường phải giải quyết quyền lợi của người bị thiệt hại

Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội sáng 17/10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền lợi người dân khi xảy ra sai lệch hoặc gian lận trong hoạt động đo lường.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đo lường là lĩnh vực có tính chuyên môn sâu nhưng hiện diện trong hầu hết hoạt động sinh hoạt, sản xuất và kinh doanh. Từ hóa đơn tiền điện, tiền nước đến lượng xăng dầu được bán tại cửa hàng, độ chính xác của thiết bị đo ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí mà người dân và doanh nghiệp phải trả.

Vấn đề đặt ra là cơ chế xử lý khi cơ quan chức năng phát hiện thiết bị đo bị can thiệp hoặc cố tình làm sai lệch kết quả. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải xác định được thời gian xảy ra gian lận, phạm vi tác động, số tiền đã thu không đúng và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường cho người bị thiệt hại. Việc xử lý hành vi vi phạm không thể kết thúc khi cơ quan quản lý ban hành quyết định xử phạt, trong khi quyền lợi của người dân vẫn chưa được giải quyết.

Yêu cầu này đặt ra vấn đề thực tiễn đối với hoạt động quản lý đo lường: Làm thế nào để xác định thiệt hại của từng khách hàng khi thiết bị đã vận hành sai lệch trong một khoảng thời gian?

Với đồng hồ điện, nước, kết quả đo là căn cứ để tính hóa đơn thanh toán. Nếu thiết bị ghi nhận lượng tiêu thụ cao hơn thực tế do hành vi gian lận, người sử dụng có thể phải trả khoản tiền vượt mức tiêu dùng. Đối với cột đo xăng dầu, sai lệch có thể khiến khách hàng nhận được lượng nhiên liệu thấp hơn số tiền đã thanh toán.

Tuy nhiên, việc phát hiện thiết bị đo sai chưa đồng nghĩa với việc đã xác định được hành vi gian lận. Cơ quan có thẩm quyền cần làm rõ nguyên nhân, mức độ sai lệch và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan trước khi đưa ra kết luận.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, không để doanh nghiệp tuân thủ tốt bị kiểm tra nhiều lần, còn nơi có dấu hiệu gian lận thì lại không phát hiện được. Ảnh: Vietnamnet.

Kiểm định thiết bị đo phải gắn với khả năng phát hiện gian lận

Trong quá trình góp ý sửa đổi Luật Đo lường, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đề cập yêu cầu nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát và năng lực kỹ thuật của hệ thống đo lường. Tổng Bí thư lưu ý cần tránh tình trạng doanh nghiệp chấp hành tốt vẫn phải chịu nhiều đợt kiểm tra, trong khi những cơ sở có dấu hiệu gian lận lại không được phát hiện kịp thời.

Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến cách tổ chức hoạt động quản lý nhà nước. Việc kiểm tra cần dựa trên nguy cơ vi phạm, hiệu quả giám sát và khả năng phát hiện sai lệch, thay vì chỉ tập trung vào số lượng cuộc kiểm tra.

Ở góc độ kỹ thuật, thiết bị đo hiện đại có thể hỗ trợ ghi nhận dữ liệu vận hành, thời điểm phát sinh bất thường và lịch sử sử dụng. Tuy nhiên, khả năng này phụ thuộc vào từng loại thiết bị, cấu hình hệ thống và điều kiện lưu trữ dữ liệu.

Việc lưu giữ dữ liệu đo lường có thể hỗ trợ đối chiếu khi phát sinh tranh chấp, nhưng không tự động chứng minh có gian lận hoặc xác định chính xác số tiền phải bồi thường. Đối với hệ thống công tơ điện tử và đồng hồ đo có khả năng kết nối dữ liệu, việc kiểm soát quyền truy cập, bảo vệ thông tin và xác thực dữ liệu cũng là những yêu cầu cần xem xét.

Nếu dữ liệu đo bị chỉnh sửa mà không có cơ chế phát hiện, quá trình số hóa có thể làm phát sinh thêm rủi ro trong hoạt động giám sát. Ngược lại, khi hệ thống được thiết kế với cơ chế lưu vết và kiểm tra độc lập, dữ liệu kỹ thuật có thể trở thành nguồn thông tin hỗ trợ cơ quan chức năng xác minh sự cố.

Phát triển năng lực đo lường để làm chủ công nghệ

Tại phiên thảo luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh năng lực đo lường là điều kiện quan trọng để phát triển khoa học, công nghệ và nâng cao khả năng tự chủ của nền kinh tế.

Theo ông, một quốc gia muốn làm chủ công nghệ phải có khả năng đo đạc, kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Nếu năng lực đo lường không theo kịp, kết quả nghiên cứu sẽ gặp khó khăn khi chuyển sang sản xuất, còn doanh nghiệp khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý việc đầu tư hạ tầng kỹ thuật đo lường phải gắn với đào tạo nhân lực, kinh phí vận hành và nhu cầu sử dụng thực tế. Điều này nhằm tránh tình trạng đầu tư thiết bị hiện đại nhưng không khai thác được do thiếu chuyên gia hoặc điều kiện vận hành.

Đối với doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử, thiết bị công nghiệp và các hệ thống đo kiểm, năng lực đo lường có vai trò trực tiếp trong việc xác định chất lượng sản phẩm. Một kết quả kiểm tra thiếu chính xác có thể ảnh hưởng đến đánh giá chất lượng hàng hóa, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và hoạt động giao dịch thương mại.

Ở phạm vi rộng hơn, đo lường còn liên quan đến khả năng kiểm chứng công nghệ mới, từ thiết bị cảm biến đến hệ thống điều khiển tự động trong sản xuất. Vì vậy, hoàn thiện pháp luật về đo lường cần được xem xét đồng thời trên hai phương diện: bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch hằng ngày và xây dựng nền tảng kỹ thuật phục vụ phát triển công nghiệp, công nghệ.

Người dân được bồi thường bằng cách nào?

Một trong những nội dung được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra khi thảo luận dự thảo luật là khả năng thực thi quyền yêu cầu bồi thường của người dân. Theo thông tin tại phiên họp, dự thảo luật đã đề cập trách nhiệm bồi thường khi hành vi vi phạm về đo lường gây thiệt hại. Tuy nhiên, vấn đề cần làm rõ là người bị thiệt hại có thể thực hiện quyền này bằng cách nào.

Đối với người sử dụng điện, nước, việc chứng minh thiệt hại có thể gặp khó khăn nếu không có dữ liệu đối chiếu hoặc kết quả kiểm định thiết bị. Trường hợp một thiết bị đo phục vụ nhiều khách hàng, cơ quan chức năng còn phải xác định phạm vi ảnh hưởng và căn cứ phân bổ số tiền cần hoàn trả.

Thiết nghĩ, để cơ chế bồi thường có hiệu quả, quá trình hoàn thiện pháp luật cần xem xét quy định rõ trách nhiệm cung cấp dữ liệu, phương pháp xác định khoản thu sai và quy trình giải quyết yêu cầu của khách hàng.

Một cơ chế xử lý minh bạch cũng cần phân biệt giữa sai số kỹ thuật nằm trong giới hạn cho phép, sự cố thiết bị và hành vi cố ý gian lận. Mỗi trường hợp có căn cứ xác định trách nhiệm khác nhau. Yêu cầu bảo vệ quyền lợi người dân vì thế gắn liền với năng lực kiểm định độc lập, tính tin cậy của dữ liệu và khả năng giải quyết tranh chấp.

Thông điệp từ phiên thảo luận ngày 17/10 cho thấy việc sửa đổi Luật Đo lường cần đặt hiệu quả bảo vệ người dân vào trọng tâm. Phát hiện và xử lý vi phạm là cần thiết, nhưng việc khắc phục thiệt hại mới là yếu tố quyết định quyền lợi của người tiêu dùng có được bảo đảm trên thực tế hay không.

Những vấn đề cần làm rõ khi phát hiện gian lận thiết bị đo

Theo nội dung phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, việc xử lý gian lận đo lường cần xác định thời gian vi phạm, phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường.

Đây là các yêu cầu được nêu trong quá trình góp ý sửa đổi Luật Đo lường, không phải khẳng định mọi trường hợp phát hiện sai số đều mặc nhiên được bồi thường.