Giáo dục đạo đức AI trong trường học

Ứng dụng Games AI trong việc dạy phát âm cho học sinh ở bộ môn tiếng Anh tại Trường THCS Nhữ Bá Sỹ.

Lạm dụng AI, đánh mất tư duy độc lập...

Công nghệ AI là trí tuệ do con người lập trình tạo nên với mục tiêu giúp máy tính có thể tự động hóa các hành vi thông minh như con người. Tuy nhiên, trong môi trường giáo dục, nếu học sinh quá lạm dụng AI, điều này có nghĩa các em đánh mất tư duy độc lập, ỷ lại vào máy móc, thui chột sự sáng tạo...

Mới đây, giáo viên môn Ngữ văn tại một trường THPT đã sửng sốt khi phát hiện bài làm lạc đề của học sinh. Bài văn nghị luận bỗng hay một cách bất thường nhưng lại không đúng trọng tâm. Tìm hiểu, cô phát hiện học sinh đã hỏi AI, sau đó chép lại nguyên văn mà không có sự vận dụng, thay đổi phù hợp với yêu cầu của đề.

Một giáo viên THCS trên địa bàn TP Hà Nội còn tìm ra sự thật “khủng khiếp” hơn, khi chỉ trong 1 tuần, giáo viên đã phát hiện tới 4 lần học sinh chép lời giải bài tập từ ChatGPT, dùng đạo hàm của lớp 12 để giải bài đa thức lớp 7. Tình trạng sử dụng ChatGPT, Grok, Deepseek,... đều xảy ra ở tất cả các lớp mà giáo viên này dạy, từ khối 6 đến 9.

Sự dựa dẫm hoàn toàn vào AI trong làm văn, giải các bài tập toán,... vô tình đã “đẩy” học sinh đối diện với sự lười nhác. Chính sự tiếp cận với AI như “hình với bóng” càng tạo thuận lợi cho học sinh “đánh cắp chất xám” từ AI.

Vậy nên, ứng dụng AI trong trường học, cần thiết phải đặt trọng tâm vào đạo đức và trách nhiệm. Nhiều ý kiến cho rằng, quan trọng nhất vẫn là sự dẫn dắt đúng cách của người thầy. Theo đó, học sinh sẽ hình thành thói quen khai thác AI một cách lành mạnh, hiểu giới hạn của công nghệ và biết tỉnh táo đánh giá thông tin...

Cần phát triển các giải pháp quản trị AI linh hoạt

Tại nhiều quốc gia, đã chọn cách đưa AI vào trường học một cách có kiểm soát, thông qua chương trình giảng dạy, huấn luyện kỹ năng cho giáo viên, học sinh và đề ra những khung đạo đức.

Ở cấp THCS, các em được trang bị kiến thức nền tảng về nguyên lý hoạt động của AI... (Hình ảnh của học sinh Trường THCS Định Tăng)

Tại châu Âu, nhiều trường tại các nước Pháp, Đức yêu cầu giáo viên phải xin phép phụ huynh trước khi cho học sinh dùng AI. Đặc biệt, Bộ Giáo dục các nước này đã ban hành hướng dẫn chi tiết: học sinh tiểu học không được dùng AI làm bài tập, học sinh THCS chỉ được phân tích cấu trúc logic, còn học sinh THPT có thể dùng trong môn học về công nghệ. Riêng giáo viên buộc phải kiểm soát để AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế việc chấm điểm hay xử lý dữ liệu nhạy cảm.

Tại Việt Nam, mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa có Quyết định số 3439/QĐ-BGDĐT ban hành Khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo AI cho học sinh phổ thông. Theo đó, khung giáo dục AI được xây dựng trên quan điểm, định hướng và cách tiếp cận theo năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Từ tháng 12/2025 đến tháng 5/2026, bộ sẽ tổ chức thí điểm tại một số cơ sở giáo dục trên toàn quốc.

Khung nội dung được xây dựng theo bốn mạch kiến thức chính, tương ứng với bốn miền năng lực, bổ trợ lẫn nhau, gồm: Tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI. Trong 4 khung năng lực này, nội dung về “đạo đức AI” nhận được sự quan tâm của nhiều người trong nghề. Thầy giáo Lê Đăng Thành, Hiệu trưởng Trường THCS Nhữ Bá Sỹ (xã Hoằng Hóa), cho rằng: “Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với giáo dục đạo đức, ý thức và kỹ năng sử dụng công nghệ cho học sinh. Điều này giúp các em hiểu rằng, công nghệ và AI là công cụ hỗ trợ học tập, không phải để gian lận, sao chép bài làm hay phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc, từ đó biết khai thác công nghệ đúng mục đích, phục vụ việc học tập và phát triển toàn diện”.

Đồng quan điểm, cô giáo Lê Thị Bình, Hiệu trưởng Trường THCS Định Tăng (xã Yên Định), cho biết: “Phải xác định rõ, AI không phải “phao cứu sinh” mà chỉ là công cụ. Con người, đặc biệt là giáo viên, vẫn giữ vai trò trung tâm hướng dẫn học sinh không chỉ biết cách sử dụng AI mà còn biết cách suy nghĩ độc lập và có trách nhiệm”.

Tại hội thảo “Giáo dục trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, TSKH Phạm Đỗ Nhật Tiến, nguyên trợ lý Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết: "AI và chuyển đổi số đang được ứng dụng mạnh trong các nhà trường, mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Bên cạnh việc xây dựng khung pháp lý cho việc đưa AI vào trường phổ thông, cần phát triển các giải pháp quản trị AI linh hoạt trong giáo dục. Điều này nhằm bảo đảm việc ứng dụng AI luôn theo kịp sự phát triển của giáo dục, không tạo ra rào cản và vẫn duy trì tính trách nhiệm, đạo đức”.

Bài và ảnh: VI AN