Giáo dục liêm chính cho cán bộ, công chức: Từ yêu cầu chính trị đến hành động thực tiễn

Tư tưởng Hồ Chí Minh về liêm chính trong cán bộ, công chức

Sinh thời, khi bàn về đạo đức của cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao đức liêm chính, coi đó là phẩm chất đạo đức cốt yếu của người cán bộ cách mạng. Theo Người: Đã là người cách mạng thì ai cũng phải liêm nhưng cán bộ, công chức - “những người trong công sở phải lấy chữ liêm làm đầu”[1].

Người quan niệm liêm là trong sạch, không tham lam . Theo đó, Người yêu cầu: Những người làm việc trong các công sở, từ làng xã cho đến Trung ương, vì nắm trong tay quyền lực nhà nước nên phải giữ gìn đức liêm và coi đó là mục tiêu hàng đầu của Chính phủ mới, vì thế, tại Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa I, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố trước Quốc hội, quốc dân và thế giới: “Chính phủ sau đây phải là một Chính phủ liêm khiết” [2].

Cùng với đó, Người còn nhấn mạnh đến đức chính, theo Người chính nghĩa là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn, điều gì không đứng đắn, thẳng thắn tức là tà, “cần, kiệm, liêm là gốc của chính. Một người phải cần, kiệm, liêm nhưng phải chính mới là người hoàn toàn”[3].

Quan điểm của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính

Để góp phần đưa sự nghiệp cách mạng thành công, Đảng ta đặc biệt quan tâm rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, công chức. Đảng đã ban hành các Nghị quyết, đáng chú ý là Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới, khẳng định mục tiêu đến năm 2030, xây dựng “đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực, thực sự chuyên nghiệp, liêm chính”.

Bước vào kỷ nguyên mới, đất nước ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức mang tính bước ngoặt lịch sử, trong đó giáo dục “liêm, chính” là một trong những nhiệm vụ cần kíp đối với cán bộ, công chức, Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 16/1/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư đi đôi với siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, hoàn thiện thể chế để “không thể tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Thực tiễn giáo dục liêm chính trong cán bộ, công chức tại tỉnh Thanh Hóa

Đối với tỉnh Thanh Hóa, Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực tỉnh xây dựng Đề án: “Giáo dục liêm chính cho cán bộ, công chức, viên chức nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực trong cơ quan Đảng, Nhà nước tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2023-2025, định hướng đến năm 2030”. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kết luận số 2664-KL/TU, ngày 23/02/2024 về tăng cường giáo dục liêm chính cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030 đã đề ra một trong những nội dung giải pháp trước hết là: “Thực hiện nghiêm chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ, nêu cao tinh thần tự giác tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức và ý thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên. Nâng cao hiệu quả, tính thiết thực trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Tăng cường giáo dục liêm chính, nâng cao hiệu quả phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư”, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao”.

Thời gian qua, công tác giáo dục liêm chính trong cán bộ, đảng viên, công chức trên địa bàn tỉnh đã đạt được những kết quả tích cực, các cấp ủy, chính quyền, MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo công tác quán triệt, triển khai, cụ thể hóa đầy đủ, kịp thời và tuyên truyền sâu rộng, có hiệu quả các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, xây dựng văn hóa liêm chính đến cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức.

Đặc biệt, tỉnh đã tổ chức các đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả công tác giáo dục liêm chính, xây dựng văn hóa tiết kiệm, văn hóa liêm chính, không tham nhũng, tiêu cực, nâng cao trách nhiệm, tính tiền phong, gương mẫu trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức như tổ chức đợt sinh hoạt chính trị “tự soi, tự sửa”; hưởng ứng bài viết về “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; học tập tác phẩm “Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước ta trong sạch, vững mạnh".[4]

Nhiều đơn vị có mô hình, cách làm thiết thực, hiệu quả. Qua đó, công tác giáo dục liêm chính trên địa bàn toàn tỉnh đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo môi trường chính trị ổn định, tiếp tục củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị.

Tuy vậy, công tác giáo dục liêm chính cũng không tránh khỏi những bất cập, thiếu sót. Biểu hiện như:

Một bộ phận nhân dân và một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức vẫn chưa nhận thức đúng, đủ về tầm quan trọng của liêm chính và giáo dục liêm chính trong cán bộ, công chức và hậu quả của việc không liêm chính đối với công việc, xã hội và sự phát triển của đất nước, địa phương.

Việc cung cấp thông tin, tài liệu, tuyên truyền về phòng, chống tham nhũng, thực trạng thực hiện liêm chính của cán bộ, công chức khi thực thi công vụ còn hạn chế. Do đó khiến người dân và cán bộ, công chức không có đủ kiến thức và thông tin để tham gia vào đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Tuy có sự nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục liêm chính, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong cán bộ, công chức, song một số người dân và cán bộ, công chức, viên chức có thể đối mặt với áp lực xã hội từ những người liên quan đến hành vi tham nhũng. Do đó có thể làm cho họ e ngại và không dám tham gia vào tố cáo những hành vi bất liêm của cán bộ, công chức và đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực.

Một số văn bản về công tác cán bộ mặc dù có đề cập đến tiêu chí về sự liêm, chính của cán bộ lãnh đạo, quản lý, nhưng lại không làm rõ những biểu hiện, cơ sở nhận diện; việc cụ thể hóa các nội dung, tiêu chí về sự liêm, chính cho đội ngũ cán bộ, công chức viên chức còn chưa đầy đủ; chưa cụ thể đối với từng vị trí lãnh đạo, quản lý ở mỗi ngành, lĩnh vực, địa phương, cơ quan, đơn vị, dẫn đến lúng túng trong việc đánh giá cán bộ. Bên cạnh đó, còn thiếu những quy định cụ thể để nhận diện các hành vi, biểu hiện không liêm chính và cách thức phân biệt, đánh giá mức độ của những hành vi này[5].

Bên cạnh đó, sự vào cuộc của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân trong giám sát việc thực thi liêm, chính và tố giác những hành vi không liêm chính trong đội ngũ cán bộ, công chức ở một số nơi còn hạn chế, chưa quyết liệt, chưa thường xuyên, hiệu quả chưa đáp ứng yêu cầu.

Giải pháp góp phần giáo dục liêm chính trong thực thi công vụ của cán bộ, công chức hiện nay

Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng; phát huy trách nhiệm của cả hệ thống chính trị đối với công tác giáo dục liêm chính cho đội ngũ cán bộ, công chức.

Trước hết, cấp ủy, tổ chức đảng phải coi công tác giáo dục liêm chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, kiên trì của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Triển khai kịp thời, chất lượng, hiệu quả việc học tập, nghiên cứu các chỉ thị, nghị quyết, kết luận, các văn bản, chủ trương mới của Đảng, Nhà nước về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, giáo dục liêm chính; đồng thời xây dựng chương trình, kế hoạch hành động để tổ chức thực hiện.

Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, chú trọng công tác quản lý, giáo dục, rèn luyện cán bô, đảng viên. Đưa nội dung giáo dục liêm chính vào sinh hoạt chi bộ thường kỳ, sinh hoạt theo chuyên đề.

Hoàn thiện, cụ thể hóa thang tiêu chuẩn làm căn cứ đánh giá mức độ liêm chính của cán bộ, công chức.

Thang tiêu chuẩn đánh giá mức độ liêm chính của cán bộ, công chức là cơ sở để đánh giá mức độ liêm chính của đội ngũ cán bộ, công chức, đồng thời để xây dựng các chính sách, biện pháp nâng cao đức liêm chính trong hoạt động công vụ.

Tiêu chuẩn đánh giá bao gồm: (i) Phẩm chất chính trị, trách nhiệm với công việc, với Nhân dân và ý thức tuân thủ chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nội quy, quy định của địa phương, đơn vị, đặc biệt là các quy định về minh bạch, trách nhiệm giải trình. Thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, hiệu quả các nhiệm vụ được giao, chịu trách nhiệm về hành vi công vụ của mình ; (ii) Tính chính trực và sự minh bạch: Cán bộ, công chức cần cung cấp thông tin chính xác, minh bạch trong các hoạt động công vụ, không làm sai lệch thông tin để trục lợi hoặc gây bất lợi cho cá nhân, tổ chức khác; (iii) Đạo đức: Không vụ lợi, tham nhũng, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi cá nhân, không tham gia các hành vi tham nhũng, hối lộ dưới mọi hình thức, giữ gìn danh dự, không cơ hội chính trị, không để người thân và gia đình lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi; (iv) ý thức sử dụng tài sản công: an toàn, tiết kiệm,đúng mục đích, hiệu quả, bảo vệ các tài sản công để không bị thất thoát, lãng phí.

Mỗi cán bộ, công chức tự giác nêu cao ý thức liêm chính, trách nhiệm nêu gương; lấy kỷ luật, kỷ cương làm nguyên tắc cốt yếu trong công việc.

Mỗi cán bộ, công chức cần tự giác giữ chuẩn mực liêm chính, tuyệt đối không rơi vào “vùng xám” pháp lý và đạo đức; không để tham nhũng vặt, lợi ích cục bộ tác động đến suy nghĩ, hành vi; phải tự nhận thức rằng nêu gương không chỉ là phấm chất cá nhân mà yếu tố cấu thành năng lực trong các hoạt động thực thi công vụ, tạo môi trường làm việc trong sạch, kỷ luật, kỷ cương, biến liêm chính thành chuẩn mực ứng xử tự nhiên, tạo lan tỏa giá trị tốt đẹp. Từ đó, xây dựng một nền công vụ liêm chính hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, quan tâm thực hiện tốt các chính sách; lấy việc thực hiện liêm chính để đánh giá hiệu quả công việc.

Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, đơn vị tạo điều kiện cho cán bộ, công chức yên tâm phấn đấu, rèn luyện, nâng cao đạo đức cách mạng; quan tâm xây dựng, phát huy không khí đoàn kết, dân chủ, thống nhất, trong sáng ở môi trường công tác; củng cố niềm tin và thái độ chân thành, trung thực giữa đồng chí, đồng nghiệp, cấp dưới và lãnh đạo; đảm bảo sự công bằng, khách quan, làm cho mọi người được tôn trọng và đối xử bình đẳng, được quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện để cống hiến và phát triển về mọi mặt.

Lấy đức liêm chính làm nền tảng căn cốt để đánh giá thực hiện các hoạt động công vụ, đánh giá mức độ uy tín của cán bộ, công chức tạo đà phát triển cho địa phương, đơn vị. Nguồn nhân lực chất lượng cao luôn được xác định làm yếu quan trọng hàng đầu để tạo nên sự thành công của địa phương, đơn vị cũng như đáp ứng được những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới. Do đó, cần có những chính sách đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao, được chuẩn hóa theo quy định; bố trí, sử dụng, đề bạt cán bộ phù hợp; thực hiện đồng bộ chính sách đãi ngộ, động viên cả về vật chất và tinh thần, chăm lo đời sống, thu nhập, kể việc làm thêm trong khuôn khổ quy định của pháp luật cho cán bộ, công chức, cùng môi trường làm việc luôn được cải thiện, tạo động lực đổi mới sáng tạo cho cán bộ, công chức, từ đó nhằm tạo thành sức mạnh vững chắc phục vụ đưa mục tiêu địa phương, đơn vị thành công.

MTTQ, các tổ chức chính trị xã hội và Nhân dân phát huy vai trò đối với việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của cán bộ, công chức.

MTTQ, các tổ chức chính trị xã hội giữ vai trò nòng cốt tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, các nội dung về giáo dục liêm chính, đức tính liêm khiết, chính trực trong cán bộ, đảng viên, công chức.

Đồng thời, MTTQ, các tổ chức chính trị xã hội và Nhân dân phát huy vai trò giám sát Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; giám sát đối với cán bộ, công chức để phát hiện, đấu tranh với các hiện tượng không liêm chính, tham nhũng; kịp thời phát hiện chấn chỉnh ngay từ ban đầu, ngăn ngừa tham nhũng xảy ra.

ThS. Nguyễn Thị Kiều Trang

Giảng viên chính Khoa Xây dựng Đảng, Trường Chính trị tỉnh

-------------------------

[1]Hồ Chí Minh:Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.5, tr.123.

[2]Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 4, tr. 478.

[3] Hồ Chí Minh, Sđd, 129.

[4] Tỉnh ủy Thanh Hóa, Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực: Đề án “Giáo dục liêm chính cho cán bộ, công chức, viên chức nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực trong cơ quan Đảng, Nhà nước tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2023-2025, định hướng đến năm 2030”.

[5] Tỉnh ủy Thanh Hóa, Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực: Đề án “Giáo dục liêm chính cho cán bộ, công chức, viên chức nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực trong cơ quan Đảng, Nhà nước tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2023-2025, định hướng đến năm 2030”.

ThS. Nguyễn Thị Kiều Trang - Trường Chính trị tỉnh Thanh Hóa