Giáo dục nghề nghiệp bứt phá về chất lượng và hội nhập

Báo cáo của Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên tại Hội nghị toàn quốc về giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên năm 2025, diễn ra chiều 23/10 tại Phú Thọ, cho thấy giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều chuyển biến tích cực.Theo Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên Trương Anh Dũng, năm học 2024–2025 được xác định là giai đoạn bản lề trong triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW và Chỉ thị số 21-CT/TW về đổi mới, phát triển giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên.

Cụ thể, công tác chỉ đạo, điều hành thời gian qua đã có nhiều chuyển biến rõ nét, đặc biệt trong lĩnh vực hoàn thiện thể chế. Dự án Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) với nhiều quy định mới nhằm tăng quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo, mở rộng liên thông với giáo dục đại học và đẩy mạnh phân cấp quản lý.

Ông Trương Anh Dũng - Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Tính đến tháng 9/2025, cả nước có 1.163 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó hơn 55% là cơ sở ngoài công lập. Công tác tuyển sinh đạt kết quả tích cực với 2,43 triệu người trong năm 2024; riêng 6 tháng đầu năm 2025 đã đạt gần 1 triệu người. Đáng chú ý, 245 trường cao đẳng đã tham gia hệ thống tuyển sinh chung với các trường đại học, góp phần mở rộng cơ hội học tập, tạo thuận lợi cho liên thông giữa các trình độ đào tạo.

Chất lượng đào tạo tiếp tục được cải thiện rõ rệt, với hơn 80% người học có việc làm sau tốt nghiệp, trong đó nhiều cơ sở đào tạo đạt tỷ lệ 100%. Nhiều ngành nghề mới như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp chip bán dẫn, năng lượng xanh đã được đưa vào chương trình đào tạo, gắn chặt với nhu cầu nhân lực của nền kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Hơn 7.200 doanh nghiệp đã ký kết hợp tác với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tiếp nhận trên 310.000 lượt thực tập sinh, qua đó góp phần nâng tỷ lệ việc làm sau tốt nghiệp lên trên 85%.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã từng bước hình thành mô hình trường học số, trường học thông minh; đẩy mạnh số hóa công tác quản lý, đào tạo và kiểm định chất lượng. Hệ thống cơ sở dữ liệu văn bằng số được triển khai, góp phần minh bạch hóa hồ sơ người học, tăng cường kết nối giữa các cấp đào tạo.

Bên cạnh đó, ngành giáo dục nghề nghiệp chủ động hội nhập sâu rộng thông qua mạng lưới giáo dục nghề nghiệp ASEAN và các chương trình hợp tác với Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc, từng bước đưa chứng chỉ nghề của Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Hội nghị có sự tham dự của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, đại diện các Bộ, ngành, cùng 250 trường cao đẳng, trung cấp nghề trên toàn quốc

Thực tiễn cho thấy, trong những năm qua, dưới sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, cùng với sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương và nỗ lực của toàn ngành, hệ thống giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao về nguồn nhân lực chất lượng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số, kinh tế tri thức và xu thế quốc tế hóa nguồn nhân lực, hệ thống này vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế.

Nhận thức xã hội về vai trò của giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên ở một số nơi chưa đầy đủ; thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách còn bất cập; bộ máy quản lý và công tác tổ chức thực hiện chưa đồng bộ. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo cũng chỉ rõ hạn chế lớn nhất hiện nay là sự phát triển còn manh mún, chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực then chốt như chuyển đổi năng lượng, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế xanh.

Bên cạnh đó, cơ hội tiếp cận giáo dục của người học ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế; điều kiện học tập giữa các vùng, miền vẫn còn chênh lệch đáng kể. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới toàn diện hệ thống giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, từ tư duy quản lý, nội dung chương trình đến phương pháp và mô hình đào tạo.

Củng cố nền tảng thể chế, chuẩn bị nguồn nhân lực nghề có kỹ năng cao

Để tạo đột phá cho ngành, phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh, năm 2026 sẽ là thời điểm then chốt để giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên tạo bước đột phá mới, trong bối cảnh đổi mới mô hình quản lý và tái cấu trúc toàn ngành.

Bộ trưởng yêu cầu toàn ngành triển khai hiệu quả Nghị quyết số 29 của Bộ Chính trị về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, trong đó xác định rõ vai trò của giáo dục nghề nghiệp trong chuẩn bị nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao và vai trò của giáo dục thường xuyên trong xây dựng xã hội học tập, thúc đẩy học tập suốt đời.

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn khẳng định năm 2026 sẽ là thời điểm then chốt để giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên tạo bước đột phá mới

Theo đó, hệ thống giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên cần được sắp xếp, tái cấu trúc theo hướng tinh gọn, hiệu quả, có lộ trình rõ ràng. Việc tái cấu trúc các trường cao đẳng chỉ áp dụng đối với những cơ sở yếu, quy mô nhỏ, không còn khả năng tuyển sinh; trong khi các trường mạnh, thuộc khối kinh tế – kỹ thuật hoặc các ngành nghề đặc thù cần tiếp tục được đầu tư, phát triển.

Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xây dựng đề án tổng thể sắp xếp hệ thống giáo dục nghề nghiệp, chuyển mạnh sang phân cấp cho địa phương quản lý, song vẫn giữ lại một số đầu mối trung ương cần thiết, với mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, tránh tình trạng sáp nhập mang tính cơ học.

Đối với các trung tâm giáo dục thường xuyên và trung tâm giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, Bộ trưởng khẳng định không chuyển đổi một cách cơ giới sang mô hình trung học nghề, bởi hai mô hình này có chức năng, nhiệm vụ khác nhau. Trung tâm giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp phục vụ người trưởng thành, hỗ trợ bồi dưỡng, nâng cao trình độ và chuyển đổi nghề nghiệp; trong khi trường trung học nghề dành cho học sinh sau trung học cơ sở, kết hợp đào tạo nghề với giáo dục văn hóa nhằm thực hiện phân luồng hiệu quả.

Trong giai đoạn hiện nay, khi mạng lưới trường trung học phổ thông chưa đáp ứng đủ nhu cầu, các trung tâm giáo dục thường xuyên vẫn đảm nhận một phần nhiệm vụ dạy học phổ thông; song về lâu dài cần trở lại đúng chức năng ban đầu. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xây dựng mô hình thống nhất, quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của hệ thống trung tâm này, bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững.

Bộ trưởng cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục nghề nghiệp kết nối và vận hành thống nhất cơ sở dữ liệu giáo dục nghề nghiệp và hệ thống văn bằng số, coi đây là nhiệm vụ bắt buộc trong năm 2026. Đồng thời, cần tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phát triển các phòng thí nghiệm mô phỏng, tận dụng công nghệ để nâng cao năng lực thực hành cho người học.

Đỗ Nga