Giáo dục văn hóa không còn trên những trang sách
Từ hoạt động trải nghiệm ở các trường mầm non, văn hóa không còn nằm trên những trang sách, mà hiện diện trong trải nghiệm của trẻ thơ.
Trong nhịp sống hiện đại như ngày nay, khi trẻ em ngày càng có nhiều cơ hội tiếp cận với công nghệ và những trò chơi điện tử, việc gìn giữ, bồi đắp tình yêu văn hóa truyền thống từ những năm tháng đầu đời càng trở nên cần thiết.
Ở các trường mầm non, những câu đồng dao, trò chơi dân gian, điệu múa và hoạt động trải nghiệm đang được đưa vào môi trường giáo dục bằng những cách làm gần gũi, sinh động. Văn hóa vì thế không còn nằm trên những trang sách mà hiện diện trong từng tiếng cười, bước chân và trải nghiệm của trẻ thơ. Việc tạo môi trường để trẻ tiếp xúc với văn hóa truyền thống ngay từ lứa tuổi mầm non có ý nghĩa quan trọng
Từ cách tiếp cận đó, Trường Mầm non Thủy Tiên (phường Thống Nhất, tỉnh Gia Lai) đã chú trọng đưa các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên, đặc biệt là văn hóa Jrai, Bahnar, vào các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ.
Thay vì xem văn hóa địa phương là một nội dung riêng lẻ, nhà trường từng bước lồng ghép vào các lĩnh vực giáo dục, từ những tiết học khám phá đến hoạt động vui chơi và trải nghiệm thực tế.
Tiết học khám phá nghề truyền thống đan lát cho trẻ 4-5 tuổi ở Trường Mầm non Thủy Tiên. Ảnh: Phan Hồng
Những hình ảnh về nhà rông, nghề truyền thống, âm thanh cồng chiêng hay các lễ hội đặc trưng của đồng bào Tây Nguyên đang trở thành những nội dung gần gũi trong hoạt động giáo dục tại nhà trường.
Thông qua các tiết học, trẻ được làm quen với những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng nơi mình sinh sống. Từ việc quan sát cách làm ra các sản phẩm nghề truyền thống, lắng nghe những thanh âm… mỗi nội dung đều được giáo viên lựa chọn và tổ chức phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ.
Tiết học Giáo dục âm nhạc cho trẻ 5-6 tuổi ở Trường Mầm non Thủy Tiên. Ảnh: Phan Hồng
Điểm đáng chú ý là trẻ không chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều mà được khuyến khích quan sát, đặt câu hỏi, trao đổi, thực hành và thể hiện những điều mình khám phá. Những hình ảnh, vật liệu và học liệu mang đặc trưng văn hóa địa phương trở thành phương tiện giúp tiết học thêm sinh động, tạo cơ hội để trẻ tiếp cận văn hóa bằng nhiều giác quan.
Nếu các tiết học giúp trẻ bước đầu nhận biết, khám phá những nét văn hóa địa phương thì trò chơi dân gian lại mở ra một không gian trải nghiệm tự nhiên, nơi trẻ được trực tiếp tham gia và cảm nhận những giá trị văn hóa thông qua vui chơi.
Tại Trường Mầm non Thủy Tiên, những trò chơi như kéo co, nhảy bao bố, bịt mắt đập lon, chuyền nước… được đưa vào hoạt động giáo dục phù hợp với từng độ tuổi và điều kiện tổ chức. Không cần những phương tiện hiện đại hay đồ chơi đắt tiền, chỉ với những dụng cụ đơn giản, những lời hướng dẫn gần gũi, trẻ đã có thể hòa mình vào không khí vui tươi của các trò chơi tập thể.
Ngày hội bé với trò chơi dân gian ở Trường Mầm non Thủy Tiên. Ảnh: Phan Hồng
Giáo dục văn hóa địa phương cho trẻ mầm non không đặt mục tiêu yêu cầu trẻ ghi nhớ thật nhiều kiến thức hay hiểu sâu những phong tục, tập quán. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ hình thành sự gần gũi, yêu thích và thái độ trân trọng đối với những nét đẹp văn hóa của quê hương; biết yêu quý sự đa dạng văn hóa và tôn trọng cộng đồng các dân tộc cùng sinh sống.
Từ những tiết học khám phá, những trò chơi dân gian đến các hoạt động trải nghiệm, mỗi cơ hội được tiếp xúc với văn hóa đều có thể trở thành một bài học ý nghĩa.
Đối với giáo viên, đây cũng là động lực để tiếp tục đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục, khai thác hiệu quả hơn nguồn học liệu địa phương và tạo dựng môi trường học tập giàu bản sắc.
Giữ gìn văn hóa truyền thống không chỉ là trách nhiệm của các nghệ nhân, của gia đình hay cộng đồng, mà còn là một nhiệm vụ có ý nghĩa trong giáo dục thế hệ tương lai. Bởi tình yêu quê hương không tự nhiên hình thành từ những điều xa xôi, mà được nuôi dưỡng qua từng hình ảnh, âm thanh, câu chuyện và trải nghiệm gần gũi trong cuộc sống.
