Giáo sư Lê Kim Ngọc: Phụ nữ Việt hãy 'dám mơ ước, dám khẳng định và giữ trọn bản sắc'

Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet trao Huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Sĩ quan cho 2 vợ chồng giáo sư

Những đóng góp bền bỉ cho trẻ em Việt Nam

Năm 1970, khi chiến tranh tại Việt Nam còn khốc liệt, hình ảnh những trẻ em mồ côi, cơ cực ám ảnh vợ chồng GS. Trần Thanh Vân - GS. Lê Kim Ngọc trong những năm tháng sống và làm việc tại Pháp. Không có nguồn lực lớn, không có tổ chức hậu thuẫn, họ bắt đầu bằng những việc nhỏ nhất. Trong những mùa đông khắc nghiệt của châu Âu đầu thập niên 1970, có ngày nhiệt độ xuống âm 17-18 độ C, hai vợ chồng cùng bạn bè, sinh viên đã mang các thùng bưu thiếp ra đường phố Paris (Pháp) từ tờ mờ sáng để bán. Lầm lũi như vậy, có năm họ bán được 1 triệu tấm bưu thiếp - con số khiến Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) cũng phải chú ý và tìm đến.

GS. Lê Kim Ngọc (SN 1953, quê ở Vĩnh Long), nghiên cứu chuyên sâu về thực vật, là nhà sinh học xuất sắc. Bà là người đầu tiên trên thế giới đưa ra khái niệm "lát mỏng tế bào" (Thin Cell Layer) - một khám phá tạo ra cuộc cách mạng trong lĩnh vực công nghệ sinh học thực vật.

GS. Trần Thanh Vân (Jean Trần Thanh Vân, SN 1953, quê ở Quảng Bình - nay là Quảng Trị), người Pháp gốc Việt, là bậc thầy trong lĩnh vực lý thuyết vật lý nguyên tử. Năm 2012, ông là 1 trong 3 người châu Á được tặng Huy chương Tate của Hội Vật lý Mỹ.

Thế rồi Làng trẻ em SOS đầu tiên dành cho trẻ mồ côi Việt Nam được xây dựng tại Đà Lạt năm 1974. Sau này, mô hình ấy tiếp tục được mở rộng tại Huế (năm 2000) và Đồng Hới (năm 2006), mang lại mái ấm cho hàng nghìn trẻ em không nơi nương tựa. GS. Lê Kim Ngọc từng khiêm tốn nói rằng họ "không làm được những việc lớn như UNICEF", chỉ "đi dưới cánh máy bay của họ và lau nước mắt cho các em nhỏ". Nhưng chính sự bền bỉ ấy đã mở ra một con đường dài, nơi lòng nhân ái trở thành động lực xuyên suốt.

Với vợ chồng họ, giúp đỡ trẻ em không dừng lại ở việc chăm lo trước mắt, mà quan trọng hơn là trao cho các em cơ hội vươn lên bằng tri thức. Cơ duyên với Quỹ Odon Vallet là một minh chứng. Không có sự vận động hay thuyết phục có chủ ý, chỉ bằng những việc làm cụ thể, minh bạch và đầy tâm huyết, vợ chồng GS. Trần Thanh Vân - GS. Lê Kim Ngọc đã tạo dựng được niềm tin của GS. Odon Vallet - giáo sư lịch sử tôn giáo của Đại học Sorbonne và gây dựng Quỹ.

Từ năm 2000 đến nay, Quỹ Odon Vallet đã trao học bổng cho khoảng 57.000 học sinh, sinh viên Việt Nam xuất sắc, trở thành một trong những chương trình học bổng xã hội bền vững và có sức lan tỏa lớn. Song song với đó, Hội khoa học Gặp gỡ Việt Nam, do GS. Trần Thanh Vân sáng lập từ năm 1993, không chỉ là diễn đàn khoa học, mà còn là không gian nuôi dưỡng ước mơ cho các bạn trẻ. Những cuộc gặp gỡ giữa sinh viên Việt Nam với các nhà khoa học hàng đầu thế giới đã mở ra những con đường mà trước đây nhiều người không dám nghĩ tới.

Năm 2013, Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) tại Quy Nhơn được khánh thành, hiện thực hóa giấc mơ ấp ủ hơn 60 năm của 2 giáo sư: đưa khoa học đỉnh cao về Việt Nam. Tại đây, hàng chục hội thảo quốc tế được tổ chức mỗi năm, với sự tham dự của gần 20 nhà khoa học đoạt giải Nobel. Đằng sau những con số ấn tượng ấy là một mục tiêu kiên trì và bền bỉ: Tạo cơ hội cho thế hệ trẻ Việt Nam được tiếp cận tri thức toàn cầu ngay trên quê hương mình.

"Tình thương như nguồn nước ngầm luôn chảy trong gia đình chúng tôi"

Nói về cuộc hôn nhân của mình, GS. Trần Thanh Vân cho hay: "Chúng tôi gặp nhau khi cùng nhau làm việc xã hội, có dịp hiểu nhau nhiều hơn rồi mến nhau. Giữa chúng tôi không phải cuộc hôn nhân được gia đình sắp xếp như thường thấy ở thời đó". Còn theo GS. Lê Kim Ngọc, một yếu tố then chốt giúp hai người đi xa cùng nhau là họ đều làm khoa học. "Nếu anh Vân là luật sư, bác sĩ hay làm một nghề gì khác thì ắt hẳn tôi không đi được như vậy trong hành trình làm khoa học của mình. Chính vì hai chúng tôi cùng làm khoa học nên chúng tôi cùng nhìn về một hướng", bà nói.

GS. Lê Kim Ngọc chia sẻ, nếu những người vợ khác ở Pháp cần chồng đưa đi ăn tiệm, coi xi-nê, đến nhà hát mỗi tuần, hay đi mua sắm, thì bà không muốn bận tâm về những chuyện đó. Ngược lại, chồng bà về mặt đời sống cũng rất giản dị, chỉ coi trọng cái thực chất. "Chúng tôi chọn một đời sống giản dị, thoáng, bỏ bớt những thứ không cần thiết, để hành trang được gọn nhẹ cho những chuyến đường trường gian nan", bà cho hay.

Trong bài diễn văn bằng tiếng Pháp của mình tại Lễ trao Huân chương Bắc đẩu Bội tinh, GS. Lê Kim Ngọc đã dành những lời tri âm sâu sắc tới chồng của mình. "Phu quân tôi thường thích nhắc đi nhắc lại một cách hài hước rằng, tôi đã công bố nhiều công trình gấp trăm lần anh ấy. Nhưng quả thật nhờ anh ấy đã gạt tôi ra khỏi các phiền phức của đời sống vật chất, nên tôi mới có thể toàn tâm toàn ý vào các đam mê của mình".

Và nữ giáo sư đã dành những lời trìu mến khi nói về chồng của mình: "Vân - anh được dệt nên từ những thớ đam mê, lan tỏa một nguồn năng lượng gần như bất tận. Anh có thể thuyết phục các bạn cùng anh đẩy một chiếc xe tải ngược dốc, không xăng". Với hai giáo sư, gia đình là nơi nuôi dưỡng những giá trị cốt lõi, chứ không chỉ là chốn nghỉ ngơi.

GS. Lê Kim Ngọc cho biết, cả hai bên gia đình đều từng trải qua mất mát, khó khăn nên anh chị em cứ người trước nối tiếp nuôi dưỡng người sau, người nọ hy sinh cho người kia. "Có thể nói tình thương như nguồn nước ngầm luôn chảy trong gia đình chúng tôi và các con tôi lớn lên trong mạch ngầm ấy", nữ giáo sư chia sẻ. "Tôi cũng phải cảm ơn các con tôi đã chia sẻ tình thương của bố mẹ chúng cho những người khác và khi lớn lên, chúng cũng được hấp thụ tinh thần sẻ chia từ gia đình, đã tham gia nhiều vào việc giúp đỡ các thế hệ trẻ".

"Những người phu lát đường kiên trì"

Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet khẳng định, việc nâng hạng huân chương Bắc đẩu Bội tinh từ tước Hiệp sĩ lên Sĩ quan với vợ chồng GS. Trần Thanh Vân và GS. Lê Kim Ngọc, là quyết định đặc biệt của Tổng thống Pháp. "Hai giáo sư là những nhà khoa học lớn, những con người tuyệt vời và hào hiệp, 60 năm qua đã góp phần giúp Pháp tỏa sáng trên trường quốc tế và tăng cường mối quan hệ của Pháp với Việt Nam", ông Olivier Brochet nói. "Cộng đồng khoa học quốc tế, thế hệ trẻ của hai nước biết ơn hai giáo sư vô cùng".

Thế nhưng GS. Lê Kim Ngọc chỉ nhận vợ chồng bà là "những người phu lát đường kiên trì, nhẫn nại lát từng viên đá nhỏ" để mở đường, những viên đá chất chứa đầy yêu thương. Còn GS. Trần Thanh Vân khẳng định thành tựu mà họ đạt được là công sức của nhiều người đóng góp. "Nếu nước Pháp là nơi nuôi dưỡng để ước mơ của tôi thành hiện thực, thì Việt Nam luôn là nơi tôi hướng về. Cùng với Kim Ngọc, chúng tôi mong muốn đóng góp cho khoa học nước nhà, để Việt Nam vững bước trên bản đồ khoa học quốc tế", GS. Trần Thanh Vân bày tỏ.

Chia sẻ về hành trình và con đường mình đã lựa chọn, vợ chồng GS. Lê Kim Ngọc nhắn nhủ người trẻ về việc biết lắng nghe để sẻ chia với người khác. Theo bà, tiền bạc, danh vọng phút chốc có thể trở thành mây khói. Chỉ có lòng từ bi và tình yêu mãi mãi ở sâu trong tâm trí con người và sẽ truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Hải Yến