Giáo viên đánh giá đề môn Văn thi tốt nghiệp THPT 2026 có tính phân hóa tốt

Sáng nay 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước hoàn thành bài thi môn Ngữ văn - môn thi đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT Quốc gia năm 2026.

Phần Đọc hiểu của đề sử dụng văn bản viết về phát minh máy in của Johannes Gutenberg vào năm 1440. Từ câu chuyện một phát minh công nghệ làm thay đổi lịch sử nhân loại, văn bản mở ra vấn đề lớn hơn: Khi tri thức không còn bị “giam cầm” trong thư viện, tu viện hay những bản chép tay đắt đỏ, nó có thể đi vào đời sống đại chúng và tạo nên những chuyển động sâu rộng về văn hóa, khoa học, xã hội.

Đề thi môn Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: H2Team Học đường.

Điểm đáng chú ý là văn bản không chỉ dừng lại ở việc ca ngợi máy in như một phát minh kỹ thuật. Qua các dẫn chứng về Shakespeare, phong trào Phục Hưng, Cách mạng Khoa học hay sự chậm trễ trong tiếp nhận công nghệ in ở Đế quốc Ottoman, đề thi hướng học sinh đến nhận thức: Công nghệ có thể trở thành động lực phát triển, nhưng chỉ khi xã hội biết mở đường cho tri thức được lan truyền.

Các câu hỏi đọc hiểu được xây dựng theo hướng từ nhận biết đến vận dụng. Những câu đầu yêu cầu học sinh tìm thông tin, chỉ ra bằng chứng trong văn bản. Những câu sau đòi hỏi năng lực phân tích hình ảnh, quan hệ lập luận và khả năng liên hệ với bối cảnh hiện nay sử dụng trí tuệ nhân tạo như thế nào để tạo nên “sự cộng hưởng trí tuệ” được xem là điểm nhấn hiện đại của đề. Câu hỏi này không đặt AI vào thế đối lập đơn giản giữa tốt và xấu, mà buộc thí sinh suy nghĩ về trách nhiệm, năng lực làm chủ công cụ và tinh thần học hỏi trong thời đại công nghệ.

Đề thi được đánh giá là không đánh đố nhưng vẫn tạo hứng thú cho thí sinh. Ảnh: H2Team Học đường.

Ở phần Viết, câu nghị luận xã hội đặt ra vấn đề: “Làm thế nào để có những "Steve Jobs" Việt Nam?”. Đây là câu hỏi dễ tạo hứng thú với học sinh, bởi nó gắn với những biểu tượng công nghệ nổi tiếng toàn cầu như Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk...

Câu nghị luận văn học yêu cầu phân tích bài thơ “Những chiếc lá” của tác giả Nguyễn Đình Thi. Đây là lựa chọn khá tinh tế, không quá đánh đố nhưng vẫn có chiều sâu cảm xúc. Bài thơ viết về những chiếc lá rụng trong chiều lạnh, về chú bé gom lá, về bếp tranh, nồi cơm và người mẹ đi làm về. Từ hình ảnh bình dị ấy, bài thơ gợi ra vẻ đẹp của sự chuyển hóa: Chiếc lá từng xanh, từng che mát, từng làm đẹp mùa Thu, khi rơi xuống vẫn có thể trở thành lửa, thành hơi ấm, thành khói thơm trong căn bếp nghèo.

Nếu phần đọc hiểu và nghị luận xã hội kéo học sinh đến những câu chuyện lớn của tri thức và công nghệ, thì bài thơ của tác giả Nguyễn Đình Thi lại đưa các em trở về với đời sống nhỏ bé, gần gũi và nhân hậu. Chính sự kết hợp này tạo nên điểm cân bằng cho đề thi: Hiện đại nhưng không khô cứng, thời sự nhưng vẫn giữ được chất văn chương.

Nhận xét về đề thi, thầy Gia Huy (giáo viên Trường TH, THCS và THPT Ngô Thời Nhiệm, TP.HCM), cho rằng đây là “một đề thi xuất sắc, mang tính phân loại cao, vô cùng hiện đại và bám sát định hướng đổi mới kiểm tra đánh giá”. Theo thầy Gia Huy, đề có sự liên kết logic và chặt chẽ về mặt chủ đề giữa phần Đọc hiểu và câu Nghị luận xã hội, cùng xoay quanh sự phát triển của công nghệ, tri thức và vai trò của con người, đặc biệt là giới trẻ.

Về bài thơ Những chiếc lá của tác giả Nguyễn Đình Thi, thầy Gia Huy cho biết bài thơ mang “triết lý nhân sinh sâu sắc” qua hình ảnh những chiếc lá, từ vẻ đẹp thanh xuân đến sự tàn phai, rồi hồi sinh trong ánh lửa mang lại sự ấm no cho con người. Vì vậy, việc phân tích bài thơ này đòi hỏi thí sinh phải có khả năng đọc sâu và cảm nhận được những tầng nghĩa ẩn sau hình ảnh tưởng chừng rất bình dị.

Theo thầy Gia Huy, đề có sự liên kết logic và chặt chẽ về mặt chủ đề giữa phần Đọc hiểu và câu Nghị luận xã hội. Ảnh: NVCC.

Nhìn chung, đề thi môn Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có cấu trúc hợp lý, nội dung mới mẻ và có tính phân hóa. Đề không khuyến khích học thuộc văn mẫu, mà đòi hỏi học sinh biết đọc, biết nghĩ và biết bày tỏ quan điểm. Từ máy in Gutenberg đến trí tuệ nhân tạo, từ “Steve Jobs Việt Nam” đến những chiếc lá trong căn bếp nghèo, đề thi gợi ra một thông điệp đáng suy ngẫm: Tri thức và công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi được đặt trong khát vọng sáng tạo và chiều sâu nhân văn của con người.