Giáo viên khen đề Văn học sinh giỏi lớp 12

Sáng nay (4-3) kỳ thi học sinh giỏi lớp 12 tại TP.HCM đã diễn ra ở tất cả các môn. Riêng môn Văn có 1.095 học sinh tham dự, trong đó khu vực 1 là 843 em, khu vực 2 là 134 em, khu vực 3 là 118 em.

Đề Văn học sinh giỏi lớp 12 tại TP.HCM. Ảnh: NQ

Thông điệp nhân văn xuyên suốt

Nhiều giáo viên đánh giá cao đề Văn. Theo cô Phan Minh Phượng, giáo viên Trường THPT Phan Đăng Lưu, phường Bình Lợi Trung, đây là một đề hay, có tính xuyên suốt và gợi mở nhiều suy nghĩ sâu sắc cho thí sinh về giá trị con người.

Điểm nhấn của đề thi nằm ở sự kết nối chặt chẽ giữa câu nghị luận xã hội và nghị luận văn học. Cả hai phần đều khẳng định những đặc tính của con người mà trí tuệ nhân tạo (AI) không thể thay thế.

Cô Phan Minh Phượng, giáo viên Trường THPT Phan Đăng Lưu, phường Bình Lợi Trung, cùng với học sinh tại kỳ thi học sinh giỏi sáng nay. Ảnh: NVCC

"Dù AI có thông minh đến đâu cũng là sản phẩm sáng tạo của con người. Nó không thể có trái tim, bộ óc và những rung động cảm xúc như chúng ta. Đề yêu cầu bàn luận về cách văn chương giúp "con người người hơn" chính là sự tiếp nối hoàn hảo cho tư tưởng về giá trị con người đích thực đã đặt ra ở phần trước" - cô Phượng nói.

Tương tự, Ths Bùi Quang Khải, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn, Trường THCS-THPT Hồng Hà, phường Gò Vấp, nhận xét về ngữ liệu, đề lựa chọn những văn bản vừa mang tính thời sự vừa giàu ý nghĩa nhân văn.

Ngữ liệu thứ nhất đề cập đến vấn đề captcha và trí tuệ nhân tạo, gợi ra suy nghĩ về việc con người phải “chứng minh mình là con người” trong thời đại công nghệ.

Ngữ liệu thứ hai là một câu chuyện giàu tính biểu tượng về sự tôn trọng phẩm giá con người.

Hai văn bản đặt cạnh nhau tạo nên sự liên kết khá thú vị, một bên là góc nhìn công nghệ hiện đại, một bên là bài học đạo đức nhân bản, từ đó cùng hướng đến câu hỏi điều gì là cốt lõi làm nên giá trị của một con người?

Về chủ đề, “Là tôi, một con người đây mà!”, đề thi xoay quanh vấn đề “con người” và “hành trình làm người”. Đây là một chủ đề có tính triết lí sâu sắc nhưng cũng rất gần gũi với đời sống, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện nay khi công nghệ ngày càng phát triển. Chủ đề này không chỉ khơi gợi suy nghĩ về đạo đức, nhân cách mà còn mở ra nhiều hướng liên hệ với đời sống và trải nghiệm cá nhân của người trẻ.

Đòi hỏi tư duy phản biện, khả năng cảm thụ sâu

Về độ khó, cô Phượng nhận định đề có tính phân hóa cao, thực sự dành cho những học sinh giỏi có khả năng cảm thụ tốt. Ở phần nghị luận xã hội, dù đề rất hay nhưng yêu cầu thí sinh phải có tư duy phản biện và kỹ năng đọc hiểu nhạy bén. Thực tế, nhiều học sinh cho biết phải mất từ 10-15 phút để đọc kỹ và thấu hiểu hai ngữ liệu mới có thể định hướng bài viết, tránh lạc đề.

Học sinh tham dự kỳ thi sáng nay. Ảnh: NGUYỄN QUYÊN

Đối với phần nghị luận văn học, để đạt điểm tuyệt đối, thí sinh không chỉ nắm vững phương pháp phân tích nghệ thuật mà còn phải biết "nâng tầm" bài viết thông qua việc liên hệ thực tiễn và cảm thụ sâu sắc thông điệp nhân văn của tác phẩm.

Cũng theo giáo viên này, xu hướng đưa vấn đề AI vào đề thi học sinh giỏi lớp 12 đã xuất hiện liên tục trong khoảng 3-4 năm trở lại đây tại TP.HCM. Tuy nhiên, đề năm nay có bước tiến mới khi đặt AI cạnh khái niệm "một con người" để làm nổi bật tầm quan trọng của tâm hồn và những rung động nghệ thuật trong đời sống.

Thầy Khải nhấn mạnh đề có tính mở và khả năng phân hóa tốt. Câu nghị luận xã hội yêu cầu thí sinh nhận diện các giá trị làm nên con người đích thực, sau đó lựa chọn một giá trị để bàn luận sâu. Cách ra đề này khuyến khích thí sinh thể hiện quan điểm cá nhân và năng lực lập luận.

Ở câu nghị luận văn học, việc lựa chọn bài thơ Bom và trăng của Chế Lan Viên - một văn bản ngắn nhưng giàu tính biểu tượng tạo điều kiện để thí sinh vừa phân tích nội dung và nghệ thuật, vừa mở rộng suy nghĩ về vai trò của văn chương trong việc nuôi dưỡng nhân tính. Tuy nhiên, vì bài thơ khá ngắn nên việc phân tích hình thức nghệ thuật có thể hơi khó để triển khai thật sâu. Dù vậy, chính sự cô đọng của văn bản cũng mở ra nhiều tầng ý nghĩa để người viết suy ngẫm.

“Đây là một đề thi có tính thời sự, giàu ý nghĩa nhân văn và khuyến khích tư duy độc lập của học sinh” - thầy Khải nhấn mạnh.

Theo thầy Khải, để làm tốt đề văn này, học sinh phải có khả năng đọc hiểu và khái quát vấn đề từ ngữ liệu. Hai ngữ liệu của đề không chỉ cung cấp thông tin mà còn gợi ra một vấn đề mang tính triết lí điều gì làm nên giá trị của một con người. Vì vậy, học sinh cần biết đọc sâu, nhận ra mối liên hệ giữa các văn bản và khái quát được các giá trị như lòng nhân ái, sự đồng cảm, ý thức tôn trọng phẩm giá con người hay trách nhiệm với cộng đồng.

Ngoài ra, các em cần có năng lực tư duy và lập luận nghị luận xã hội. Ở câu hỏi thứ nhất, học sinh không chỉ nêu ra các giá trị mà còn phải lựa chọn một giá trị tiêu biểu để phân tích, lí giải và liên hệ với ý nghĩa của hành trình “làm người”. Điều này đòi hỏi bài viết phải có quan điểm rõ ràng, lập luận chặt chẽ và có dẫn chứng thuyết phục từ đời sống.

Bên cạnh đó là khả năng cảm thụ và phân tích văn bản văn học. Với bài thơ Bom và trăng của Chế Lan Viên, học sinh cần nhận ra ý nghĩa biểu tượng của các hình ảnh như “bom” và “trăng”, từ đó làm nổi bật sự đối lập giữa chiến tranh và vẻ đẹp của hòa bình, giữa hủy diệt và sự sống. Đồng thời, học sinh cần chú ý đến hình thức nghệ thuật như sự cô đọng của ngôn ngữ, kết cấu đối lập và tính triết lí của hai câu kết.

Cuối cùng là khả năng mở rộng và suy ngẫm về giá trị của văn chương. Từ việc phân tích bài thơ, học sinh cần bàn luận được về vai trò của văn học trong nuôi dưỡng tâm hồn, khơi dậy lòng nhân ái và giúp con người sống nhân bản hơn – người hơn. Đây là phần thể hiện chiều sâu tư duy và cũng là yếu tố giúp bài viết đạt điểm cao.

NGUYỄN QUYÊN