Giáo viên nên coi AI là trợ lý, không phải kẻ thay thế

Tại một sự kiện giáo dục tổ chức ở Kuala Lumpur giữa tháng 8, đại diện các hãng công nghệ, tổ chức nghiên cứu và giáo viên từ nhiều nước châu Á - Thái Bình Dương cùng trao đổi về cách công nghệ, đặc biệt là AI, đang thay đổi cách giáo viên giảng dạy và học sinh tiếp nhận kiến thức.

AI kích thích quyền tự chủ học tập

Một hướng tiếp cận được nhiều diễn giả nhắc đến là AI nên đóng vai trò hỗ trợ tư duy, thay vì giải bài thay học sinh. Ông Dominic Liechti, Giám đốc cấp cao marketing sản phẩm giáo dục toàn cầu của Apple, cho rằng học sinh vẫn cần tự viết bản nháp đầu tiên, sau đó mới dùng AI để phản biện lập luận hay góc nhìn của chính mình.

Theo ông, các kỹ năng nền tảng như đọc, viết, tính toán vẫn giữ vai trò cốt lõi, còn công nghệ chỉ bổ trợ, giúp học sinh tiếp tục kiểm chứng thông tin qua sách vở, thư viện để rèn tư duy phản biện.

Trong bài phát biểu khai mạc sự kiện, ông Liechti nhấn mạnh trải nghiệm học tập cần dành không gian cho học sinh tự khám phá, trong đó quyền tự chủ (agency) là yếu tố then chốt.

"Quyền tự chủ là khả năng được làm chủ cách mình học tốt nhất", ông giải thích, đồng thời cho rằng nhà trường cần xây dựng một văn hóa tự chủ, nơi học sinh có cơ hội thử nghiệm những điều mới mẻ, thay vì để sự mơ hồ chi phối quá trình học.

Ông Dominic Liechti, Giám đốc cấp cao marketing sản phẩm giáo dục toàn cầu của Apple, chia sẻ tại sự kiện.

Khái niệm này có phần tương đồng với điều mà giới nghiên cứu giáo dục gọi là "agentic engagement" - mức độ học sinh chủ động đóng góp vào giờ học thay vì chỉ tiếp nhận thụ động. Một báo cáo của Brookings Institution và tổ chức Transcend công bố đầu năm nay dẫn định nghĩa của nhà nghiên cứu Johnmarshall Reeve, mô tả đây là "sự đóng góp mang tính xây dựng của học sinh vào dòng chảy giảng dạy mà các em tiếp nhận".

Việc ứng dụng AI để giảng dạy cũng được nhắc đến ở phiên thảo luận riêng. Ông Luis Francisco Vargas-Madriz, chuyên gia phân tích của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), cho rằng "vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở những gì có thể xây dựng cùng công nghệ". Theo ông, điều quan trọng là rèn tư duy phản biện xung quanh việc sử dụng công nghệ, bởi nghiên cứu cho thấy cách con người tương tác với công nghệ mới thực sự quyết định ý nghĩa của trải nghiệm học tập.

Ở góc độ người trực tiếp đứng lớp, cô Nur Safiqa Sapar, giáo viên tiếng Anh tại một trường ở Johor Bahru, Malaysia, chia sẻ rằng khi soạn bài giảng, cô luôn nghĩ đến việc học sinh sẽ rời lớp học với điều gì trong đầu, thay vì chỉ tập trung nội dung cần truyền đạt.

"Học sinh không phải lúc nào cũng cần một câu trả lời, đôi khi các em chỉ cần cơ hội để tưởng tượng", cô Safiqa chia sẻ, đồng thời cho biết trí tưởng tượng của học sinh nhiều lúc vượt xa những gì cô từng hình dung.

Tác giả/Tác phẩm

Brave New Words: How AI Will Revolutionize Education (Nền giáo dục mới can đảm - AI sẽ tạo nên cuộc cách mạng giáo dục như thế nào)

Tác giả: Salman Khan · Xuất bản: 2024 · Nhà xuất bản Dân Trí

"Nền giáo dục mới can đảm" là cuốn sách về cuộc cách mạng AI trong giáo dục, cùng những tác động của AI với việc nuôi dạy con cái và cách chúng ta có thể tận dụng sức mạnh này.

Salman Khan, người sáng lập Khan Academy, là người tiên phong trong lĩnh vực công nghệ giáo dục. Ông phân tích cách AI thay đổi cách chúng ta học và giảng dạy, minh họa cách công nghệ này có thể cá nhân hóa việc học bằng cách thích ứng với tốc độ và phong cách riêng của từng học sinh.

Salman Khan, nhà sáng lập Khan Academy, cũng đưa ra lập luận tương tự trong sách Brave New Words. Ông cho rằng AI, nếu dùng đúng cách, không khiến học sinh thụ động mà có thể trao quyền nhiều hơn: học sinh tự đặt nhịp độ học, thoải mái thử sai, chủ động điều khiển AI phục vụ mục tiêu học tập của riêng mình.

Một người dùng trải nghiệm tính năng tóm tắt bản ghi chú bằng AI, chạy trực tiếp trên phần cứng máy tính MacBook Neo.

Không chỉ cần thiết bị

Tại SBPI Gombak (Malaysia), trường trung học áp dụng mô hình lớp học 1:1 với iPad từ 2018, trải nghiệm thực tế cho thấy công nghệ mở rộng cách học sinh tiếp cận kiến thức. Ở tiết Toán, các em tự chọn vật thể ngoài đời để đo bán kính, sau đó so sánh các đồ vật với nhau để tìm ra mối quan hệ giữa bán kính và kích thước hình tròn. Ở tiết tiếng Nhật, mỗi bài thuyết trình là một sản phẩm khác nhau vì giáo viên chỉ đưa chủ đề, không giới hạn cách thể hiện.

Những trải nghiệm này cho thấy công nghệ đang góp phần giúp đỡ giáo viên, cho học sinh tự tìm ra câu trả lời theo cách phù hợp với mình.

Học sinh sử dụng các tính năng trên iPad để làm bài tập liên quan đến hình tròn, đường kính và bán kính. Ảnh: Apple.

Việc đưa công nghệ vào trường học, theo nhiều nhà cung cấp công nghệ giáo dục, không dừng ở khâu mua sắm thiết bị mà còn đòi hỏi đào tạo giáo viên, bảo trì máy móc, bảo vệ dữ liệu học sinh và duy trì độ bền thiết bị theo thời gian. Tại sự kiện ở Kuala Lumpur, Apple giới thiệu chiến lược giáo dục được chia thành 4 nhóm: mức độ tương tác, khả năng thể hiện, độ bền thiết bị và hỗ trợ liên tục.

Hãng cho biết chương trình đào tạo miễn phí, tự học dành cho giáo viên hiện có hơn 400.000 người tham gia trên toàn cầu, trong khi chương trình đào tạo giáo viên nòng cốt để hỗ trợ đồng nghiệp trong trường có hơn 7.000 người tham gia. Ngoài ra còn có các tính năng hỗ trợ học sinh khiếm thị, khiếm thính, hạn chế vận động và nhận thức, cùng chức năng dịch thuật, chuyển văn bản thành giọng nói cho học sinh học ngôn ngữ thứ hai.

Về dữ liệu, một số tác vụ AI được xử lý ngay trên thiết bị, kể cả khi ngoại tuyến, thay vì gửi lên máy chủ từ xa, song các trường vẫn cần tự thiết lập chính sách riêng về tài khoản và thiết bị dùng chung. Về độ bền, hãng cho biết theo đuổi cách tiếp cận chú trọng hiệu suất pin, khả năng sửa chữa và tổng chi phí sở hữu, thay vì chỉ tính giá mua ban đầu.

Một khảo sát công bố trong năm nay với 10.995 giáo viên tại 8 quốc gia châu Á - Thái Bình Dương cho thấy 90% người được hỏi đánh giá thiết bị Mac có tác động tích cực đến học sinh, cao hơn khoảng 5 điểm phần trăm so với thiết bị của đối thủ cạnh tranh; hơn 80% cho rằng thiết bị này góp phần vào khả năng sáng tạo và tư duy bậc cao của học sinh.

AI đem lại khả năng học cá nhân hóa chưa từng có