Gieo chữ trên vùng cao Sa Lý

Bám bản dạy chữ

Bám theo dãy núi Tà Cang, xã Sa Lý có 9 thôn với hơn 6,5 nghìn nhân khẩu chủ yếu là đồng bào dân tộc Sán Chí, Dao, Tày. Để con đường tới trường của con em bớt gập ghềnh, địa phương bố trí 5 trường học với nhiều điểm lẻ từ cấp mầm non đến trung học cơ sở. Na Lang, Rãng, Giàng, Nũn, Cả… là những điểm trường xa xôi, cách trở. Ở đó, có những thầy, cô giáo đã nhiều năm miệt mài “cắm bản” gieo từng con chữ với mong muốn mai này, cuộc sống của con em đồng bào dân tộc thiểu số sẽ tốt đẹp hơn.

Giờ học của cô và trò Trường Trung học cơ sở Sa Lý.

Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Sa Lý nằm ven suối Luồng. Năm học này, trường có 440 học sinh. Ở các điểm lẻ, nhiều lớp chỉ có chưa đến chục em, đa số thuộc hộ nghèo, cận nghèo nhưng vẫn vượt khó đến trường, có ý thức học tập, rèn luyện. Cán bộ, giáo viên nhà trường chủ yếu từ vùng dưới lên giảng dạy, phải xa gia đình, ở khu tập thể. Nhiều cô giáo trẻ mang theo con nhỏ đi “cắm bản”. Chưa kể, vùng núi thường xuyên phải đối mặt với mưa lũ, sạt lở, nhất là lũ ống, lũ quét và những cung đường đến trường bị chia cắt. Học sinh phải tạm dừng đến trường hay phải ở lại lớp khi lũ từ thượng nguồn đổ về dữ dội.

Thầy giáo Đỗ Hữu Hiếu, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: “Khó khăn không thể kể hết nhưng các thầy cô luôn miệt mài với bảng đen, giáo án, tận tình dạy bảo các em. Nhiều nhà giáo tình nguyện ở lại bám bản dạy chữ dù đã đủ tiêu chuẩn luân chuyển về xuôi giảng dạy”. Được biết, nhà trường có 4 điểm trường, mỗi điểm trường lẻ cách điểm trường chính chừng 7-10 km. Điểm trường lẻ Na Lang có 5 lớp với 38 học sinh, chưa bằng sĩ số của một lớp học ở vùng xuôi nhưng nhiều năm qua, nhà trường vẫn bố trí 5 giáo viên “cắm bản”. Chưa kể hằng ngày giáo viên các môn như: Âm nhạc, Mĩ thuật, Tin học, Giáo dục thể chất, Tiếng Anh phải liên tục di chuyển từ điểm trường lẻ này sang điểm trường lẻ khác để giảng dạy. Với đặc thù 100% học sinh là dân tộc Dao, phần lớn chưa thông thạo tiếng phổ thông, ngay từ khi bước chân vào lớp 1, nhà trường đã chú trọng bồi dưỡng tiếng Việt để các em tự tin giao tiếp, nhanh chóng tiếp thu kiến thức theo chương trình giáo dục phổ thông.

Cô giáo Dương Thị Út, giảng dạy ở điểm trường Na Lang gần chục năm tâm sự: “Tôi thường xuyên gần gũi, quan tâm, vận động các em đi học đều; chủ động phụ đạo, bổ sung kiến thức cho học trò. Niềm vui lớn nhất của tôi là thấy các em được đến trường, học tập tiến bộ”. Tự bao giờ, cô giáo Út đã thành thạo tiếng Dao để trò chuyện, chia sẻ, nắm bắt hoàn cảnh của từng em. Đất lạ hóa quê hương, cô giáo đã kết duyên và trở thành con em của bản làng Sa Lý. Bằng sự quan tâm, gần gũi, tận tình dạy bảo của thầy cô, học sinh trở nên thân thiện, mến thầy, yêu lớp hơn.

Vượt đèo Tà Cang, ngược con đường uốn theo dòng suối Ngà vào sâu hơn nữa là Trường Trung học cơ sở Sa Lý. Ngôi trường tựa lưng vào núi với 226 học sinh, chủ yếu là con em đồng bào dân tộc Sán Chí. Đời sống còn khó khăn, một phần do phong tục, tập quán, người dân ở đây thường đi rừng sớm nên việc học hành đều trông cậy vào thầy, cô giáo. Thương trò, mỗi nhà giáo đều tâm niệm tất cả vì học sinh thân yêu làm động lực trước khi vào bản công tác. Nhiều em còn nhút nhát, thể trạng, tầm vóc nhỏ hơn độ tuổi. Các thầy, cô giáo luôn gần gũi, tận tình dạy bảo không chỉ kiến thức trong sách vở mà còn cả những kỹ năng trong cuộc sống. Chia sẻ với những khó khăn của học trò, Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên giữ mối liên hệ mật thiết với các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân hảo tâm vận động hỗ trợ sách vở, đồ dùng học tập, xe đạp, tặng học bổng cho học sinh nghèo. Đáp lại tấm lòng của các thầy cô, những năm học gần đây, nhà trường có từ 15-18% học sinh giỏi.

Vì tương lai con em miền núi

Gần đây, sự nghiệp giáo dục ở Sa Lý đang từng bước khởi sắc, mở ra nhiều cơ hội học tập cho con em đồng bào các dân tộc. Dù ở vùng khó khăn nhưng các trường đều được đầu tư cơ sở vật chất khang trang, chỉ còn một vài điểm lẻ của bậc mầm non còn chật hẹp. Với những điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, ngay khi bước vào năm học, thầy, cô giáo và học sinh các nhà trường hăng hái đăng ký các chỉ tiêu thi đua trọng tâm, nhất là thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, nâng chất lượng giảng dạy và học tập. Năm học vừa qua, sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở, xã Sa Lý có 40% học sinh thi đỗ vào trường trung học phổ thông, còn lại vừa theo học văn hóa, vừa học nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh. Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và của tỉnh, đời sống cán bộ, giáo viên từng bước được cải thiện, tạo động lực cho thầy, cô yên tâm gắn bó với nghề. Đến nay, xã Sa Lý được đánh giá nằm trong tốp dẫn đầu khu vực miền núi của tỉnh về triển khai thực hiện các chính sách giáo dục, đào tạo để phát triển miền núi và vùng dân tộc thiểu số.

Xã Sa Lý có 5 trường học với nhiều điểm lẻ từ cấp mầm non đến trung học cơ sở. Các trường đều đạt chuẩn quốc gia mức độ 1, trang bị đầy đủ thiết bị dạy học phục vụ giảng dạy tốt nhất. Đến nay, con em xã Sa Lý đến trường đúng độ tuổi, không bỏ học giữa chừng, nhiều em đỗ vào các trường đại học, cao đẳng.

Ông Bạch Đức Hồng, Chủ tịch UBND xã Sa Lý cho biết: “Toàn xã tập trung cao đầu tư cho sự nghiệp giáo dục. Các trường học đều đạt chuẩn quốc gia mức độ 1, đồng thời chú trọng trang bị đầy đủ thiết bị dạy học phục vụ giảng dạy tốt nhất. Giáo viên ở đây đều có chung suy nghĩ, bằng mọi cách phải vận động con em dân tộc thiểu số đến trường. Bản thân thầy cô cũng không ngừng trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ, đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng chất lượng giáo dục, không để bất cứ học sinh nào bị bỏ lại phía sau trên con đường học tập. Đến nay, con em xã Sa Lý đến trường đúng độ tuổi, không bỏ học giữa chừng, nhiều em đỗ vào các trường đại học, cao đẳng”.

Đường đến trường của thầy và trò bớt gập ghềnh hơn khi mới đây tỉnh Bắc Ninh đầu tư xây mới cầu Tà Cang trên con đường nối xã Sa Lý với các vùng lân cận. Nhiều ngầm qua suối cũng được xây dựng kiên cố, giảm bớt sự chia cách giữa 9 thôn mỗi khi mưa lớn. Mặc dù vậy, các thầy cô thừa nhận vẫn còn khoảng cách không nhỏ của giáo dục Sa Lý so với miền xuôi. Điều cán bộ và Nhân dân nơi đây trăn trở khi Trường Trung học cơ sở Sa Lý thiếu giáo viên tiếng Anh, phần nào ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học môn này trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường. Cơ sở vật chất dù đã được quan tâm nhưng còn một số phòng học tại điểm lẻ thuộc thôn Rãng của Trường Mầm non Sa Lý số 2 chưa khang trang. Số trẻ em suy dinh dưỡng thể thấp còi vẫn cao.

Giai đoạn 2025-2030, xã Sa Lý tiếp tục chú trọng đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường học, nâng chất lượng đội ngũ, từng bước xây dựng các trường đạt chuẩn quốc gia mức độ 2. Địa phương đề xuất với Sở Nội vụ tăng cường đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn về giảng dạy, nhất là bố trí đủ số lượng, bảo đảm cơ cấu bộ môn hợp lý để các trường tập trung nâng chất lượng giáo dục đại trà, đặc biệt ở các môn Tiếng Anh, Tin học, hoạt động giáo dục kỹ năng sống, giáo dục giới tính, góp phần thu hẹp dần khoảng cách với miền xuôi.

Bài, ảnh: Minh Thu