Gieo mầm nông nghiệp xanh

Sản phẩm dứa Pu Lau được nhiều khách hàng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng.

Dư địa lớn, nền tảng hình thành

Trong giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh xác định cơ cấu lại ngành Nông nghiệp theo hướng xanh, thông minh, nâng cao giá trị sản xuất, từng bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, bài toán đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích vùng nguyên liệu mà còn phải tổ chức lại sản xuất, nâng tỷ lệ chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và mở rộng thị trường.

Với hơn 950.000ha diện tích tự nhiên, trong đó trên 90% là đất nông, lâm nghiệp, Điện Biên được đánh giá là địa phương còn nhiều dư địa để phát triển nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp xanh và bền vững. Lợi thế về đất đai, khí hậu và địa hình tạo điều kiện để tỉnh hình thành những vùng sản xuất tập trung, phát triển các sản phẩm đặc trưng có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Sau nhiều năm cơ cấu lại ngành Nông nghiệp, nhiều vùng sản xuất tập trung đã từng bước hình thành. Đến hết tháng 9/2026, toàn tỉnh có trên 10.000ha lúa chất lượng cao, hơn 20.800ha cà phê, trên 19.400ha mắc ca và gần 5.000ha cây ăn quả các loại. Điện Biên đứng thứ hai cả nước về diện tích mắc ca và đứng thứ ba về diện tích cà phê Arabica, sau Lâm Đồng và Sơn La. Hiện tỉnh đã xây dựng được 2 chỉ dẫn địa lý cùng 9 nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Điện Biên vẫn còn khoảng 300.000ha đất trống cùng nhiều diện tích trồng lúa, ngô, sắn có thể chuyển đổi sang những cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Đây là dư địa lớn để địa phương tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, song cũng đặt ra yêu cầu phải lựa chọn cây trồng phù hợp, tổ chức sản xuất bài bản và bảo đảm hiệu quả lâu dài. Bởi nếu chỉ tăng diện tích mà thiếu liên kết, thiếu chế biến và thị trường thì lợi thế về đất đai khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Thực tế, quy mô sản xuất của tỉnh vẫn còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị chưa thật bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, số doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp hạn chế. Hệ thống mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và hạ tầng phục vụ xuất khẩu mới ở giai đoạn đầu. Trong khi đó, yêu cầu của thị trường ngày càng cao, nhất là đối với các tiêu chí về an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ, giảm phát thải và sản xuất thân thiện với môi trường. Vì vậy, chuyển sang nông nghiệp xanh đang trở thành yêu cầu để nông sản Điện Biên có thể đi xa hơn.

Toàn tỉnh hiện có 19,75ha sản xuất hữu cơ và 33,05ha trồng trọt được cấp chứng nhận VietGAP còn hiệu lực. Các cơ quan chuyên môn duy trì quản lý, theo dõi và hướng dẫn 16 vùng trồng đối với các cây trồng chủ lực như mắc ca, cà phê và cây ăn quả. Như Hợp tác xã Nông sản chất lượng cao Thảo Nguyên, phường Mường Thanh tổ chức sản xuất theo hướng hữu cơ trên diện tích gần 2ha với khoảng 1.000 gốc nho mẫu đơn trồng theo tiêu chuẩn VietGAP. Công ty TNHH Cara Farm Việt Nam cũng ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình nhân giống, trồng mới, thâm canh cây cam, bưởi da xanh tại phường Mường Thanh, hướng tới năng suất và chất lượng vượt trội.

Công nghệ mở đường, thị trường tạo động lực

Trong các ngành hàng chủ lực, cà phê Arabica được nhiều chuyên gia đánh giá là một trong những sản phẩm có khả năng tạo đột phá cho nông nghiệp Điện Biên. Đến tháng 9/2026, diện tích cà phê toàn tỉnh đạt 20.800ha và tiếp tục mở rộng trong thời gian tới. Cơ hội đối với cà phê Điện Biên đến từ chính lợi thế đất đai, khí hậu, phù hợp với xu hướng tiêu dùng và yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Cùng với cà phê, mắc ca cũng đang từng bước khẳng định vị trí là cây trồng chủ lực, hướng tới tạo giá trị kinh tế bền vững hơn.

Để nâng hiệu quả sản xuất trên những vùng đồi núi, địa hình phức tạp, Điện Biên bắt đầu đưa công nghệ mới vào nông nghiệp. Tháng 7/2026, UBND tỉnh ban hành Đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phát triển kinh tế không gian tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV). Tỉnh dự kiến triển khai từ 3 - 5 mô hình ứng dụng UAV chuyên biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp, logistics, y tế, đo đạc bản đồ số, với khoảng 6.000 chuyến bay. Đến nay, các cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp đã khảo sát thực tế, xác định 8 điểm sẵn sàng triển khai thử nghiệm, trong đó vùng chè Tả Phìn - Ta Pao, xã Sính Phình; khu vực cánh đồng Mường Thanh và các xã: Thanh Nưa, Tuần Giáo, Mường Ảng.

Được lựa chọn thí điểm sandbox UAV trong nông nghiệp, xã Mường Ảng hiện có khoảng 2.100ha cà phê, trong đó khoảng 1.600ha cho thu hoạch. Địa hình đồi núi và nhiều diện tích sản xuất nằm trên khu vực có độ dốc lớn, UAV được kỳ vọng hỗ trợ giám sát vùng trồng, đánh giá sinh trưởng, phun thuốc chính xác và vận chuyển vật tư, nông sản. Thực tế thử nghiệm cho thấy việc phun phân bón qua lá cho cây cà phê trên diện tích 1ha đã rút ngắn thời gian thực hiện từ khoảng 4 giờ xuống còn khoảng 10 phút/ha; năng suất rải phân bón đạt từ 40 - 64ha/ngày. Những kết quả ban đầu này mở ra khả năng ứng dụng công nghệ để giảm sức lao động, tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả sản xuất tại những vùng canh tác có địa hình khó khăn.

Cùng với công nghệ, thị trường đang trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuẩn hóa sản phẩm. Mới đây, 400kg nhân hạt mắc ca sấy mộc của Điện Biên đã được giới thiệu, quảng bá trên các chuyến bay của Vietnam Airlines. Sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao và được xác nhận chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn. Việc xuất hiện trên một kênh quảng bá, phân phối có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và nguồn gốc xuất xứ không chỉ có ý nghĩa quảng bá sản phẩm mà còn cho thấy yêu cầu chuẩn hóa đang ngày càng trở nên thiết thực đối với nông sản địa phương.

Muốn đi xa hơn, Điện Biên cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng nguyên liệu; đầu tư chế biến sâu; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ. Việc phát triển sản phẩm OCOP, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn gắn với du lịch trải nghiệm, qua đó gia tăng giá trị cho nông sản và tạo thêm sinh kế cho người dân.