Gieo mầm xanh, gửi tri thức

PGS.TS. Lê Văn Thăng

Hành trình nghiên cứu khoa học

Nhắc đến PGS.TS. Lê Văn Thăng, nhiều thế hệ sinh viên Khoa Môi trường nghĩ ngay đến một người thầy với dáng đi chậm rãi, nụ cười hiền và đôi mắt sáng. Phía sau vẻ bình dị ấy là quá trình nghiên cứu khoa học kéo dài hơn 40 năm. 42 đề tài khoa học của ông là 42 hành trình, là những trăn trở từ đời sống. Đối với ông, mỗi đề tài đều hướng đến trả lời cho câu hỏi muôn thuở: “Làm sao để bảo vệ môi trường? Con người nên sống hài hòa với thiên nhiên như thế nào?”…

Những năm cuối thập niên 90, ông là chủ nhiệm của 2 đề tài nghiên cứu về đánh giá tác động môi trường để đóng cửa bãi rác Thủy Bằng, xây dựng bãi rác Thủy Phương (nay là phường Thanh Thủy), qua đó, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và phát triển đô thị Huế về phía nam. Đến đầu những năm 2000, ông cũng là người đầu tiên công bố nghiên cứu về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu lên tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế). “Đó là nghiên cứu mà bản thân tôi rất tâm đắc, bởi ở thời điểm ấy, vấn đề biến đổi khí hậu vẫn còn rất mới, chưa được nhiều người quan tâm”, PGS.TS. Lê Văn Thăng chia sẻ.

Từ năm 2003 - 2011, ông nghiên cứu dòng Hương qua chuỗi đề tài quan trắc và phân tích chất lượng môi trường nước sông. Giữa những chiều gió thổi, ông đứng trên mạn thuyền thả những thiết bị đo xuống dòng nước, lặng lẽ ghi chép như thể đang lắng nghe nhịp tim của một người bạn. Không ai biết bao nhiêu lần ông dậy từ rất sớm đến với dòng Hương để lấy mẫu nước đúng thời điểm. Nhờ chuỗi dữ liệu mà ông và cộng sự kiên trì xây dựng, Huế đã có nền tảng vững chắc để hoạch định chính sách môi trường một cách bền vững, gìn giữ vẻ đẹp cho dòng sông di sản trong tiến trình phát triển đô thị.

PGS.TS. Lê Văn Thăng thường rất ít khi nhắc về khó khăn. Khi được hỏi, ông chỉ cười hiền: “Chuẩn bị kỹ thì mọi thứ sẽ nhẹ nhàng hơn”. Ông nhớ lại, khi thực hiện đề tài “Luận cứ khoa học cho việc lựa chọn và hoàn thiện các mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng ở miền Trung và đề xuất nhân rộng” từ năm 2013 - 2015, ông đã đi hơn 7.000km trong 3 tháng dọc khắp 14 tỉnh, thành miền Trung lúc bấy giờ. Ở mỗi nơi dừng chân, ông đều có những cuộc đối thoại với thiên nhiên và người dân. Ông không bỏ sót một chi tiết nào, dù là một mảng sạt lở, một dấu hiệu môi trường ô nhiễm, hay khí hậu thời tiết thay đổi. Những chi tiết nhỏ ấy sau này đều trở thành chất liệu để ông đề xuất những phương án, chính sách về bảo vệ môi trường.

Người ta thường nghĩ một nhà khoa học sẽ khô khan, nhưng ở PGS.TS. Lê Văn Thăng, sự nghiêm cẩn trong nghiên cứu luôn hòa quyện với sự điềm tĩnh của một người thầy. Ông đến với nghề giáo sau những năm tháng cầm súng trực tiếp chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên chống quân xâm lược phương Bắc. Năm 1985 ông trở về và chọn giảng đường như một cách để tiếp tục cống hiến.

Truyền cảm hứng

Ông nhớ rõ ngày đầu tiên đến lớp với vai trò là giảng viên: “Tôi bỗng nhớ lại hình ảnh thầy tôi ngày xưa bước đi từ hành lang vào lớp với dáng vẻ điềm đạm nhưng oai vệ. Nhận thức rằng mình cũng đang bắt đầu trong vai trò đó, tiếp bước hình ảnh đó, lòng tôi lâng lâng một niềm hạnh phúc”.

Hơn 40 năm giảng dạy, nghiên cứu, đối với PGS.TS. Lê Văn Thăng, mỗi giờ dạy giống như một buổi biểu diễn mà ở đó ông được sống trọn vẹn với đam mê. Ông truyền cho sinh viên không chỉ kiến thức, mà cả niềm tin rằng khoa học có thể làm thế giới tốt đẹp hơn. Rất nhiều học trò của ông sau này trở thành giảng viên, nhà nghiên cứu, chuyên gia môi trường, những người tiếp tục bước đi trên con đường mà ông đã mở lối.

Ở tuổi “thất thập cổ lai hy”, trong khi nhiều người đã chọn cho mình nhịp sống an nhàn, thầy Lê Văn Thăng vẫn đều đặn viết sách, tham gia các hội thảo khoa học, hướng dẫn các nghiên cứu sinh và gắn bó với các lớp cao học. “Có lẽ, chính niềm say mê khoa học đã tiếp sức cho bản thân tôi, để tôi luôn tràn đầy năng lượng, tiếp tục theo đuổi đam mê nghiên cứu”, PGS.TS. Lê Văn Thăng nói. Trong nhiều đêm, vào những khoảnh khắc lặng yên nhất, ký ức nơi mặt trận Vị Xuyên lại trở về. Chính những ký ức ấy khiến ông càng trân trọng thiên nhiên, càng nâng niu từng dòng sông, từng cánh rừng, từng hơi thở của đất trời Tổ quốc.

“Thầy Thăng không chỉ là người thầy mà còn là tấm gương lớn về nhân cách, tinh thần cống hiến và trách nhiệm xã hội. Ở thầy, chúng tôi học được sự nghiêm cẩn trong khoa học, sự bền bỉ trong lao động trí tuệ và trên hết là một tình yêu sâu sắc dành cho thiên nhiên và con người. Những đóng góp của thầy đã và đang tiếp tục lan tỏa, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ giảng viên, sinh viên Khoa Môi trường trong các hoạt động nghiên cứu, bảo vệ môi trường”, PGS.TS. Hoàng Công Tín, Trưởng khoa Môi trường, Trường ĐH Khoa học, ĐH Huế chia sẻ.

“Và tôi gieo mầm xanh ấy cho cuộc đời…”, câu hát trong ca khúc “Người gieo mầm xanh” của nhạc sĩ Hứa Kim Tuyền như soi qua hành trình bền bỉ của PGS.TS. Lê Văn Thăng. Hơn 40 năm qua, ông đã lặng lẽ gửi vào đời những hạt giống của tri thức, của lòng tử tế, tình yêu với thiên nhiên và trách nhiệm với mảnh đất mình đang sống. Trong nỗ lực không ngừng ấy, người ta thấy rõ hình dáng một nhà khoa học tận tâm và một người thầy đáng kính: Lặng lẽ mà bền bỉ, giản dị mà lớn lao, như chính “mầm xanh” ông đã gieo suốt một đời.

ĐĂNG TRÌNH