Gìn giữ kho báu sống của Việt Nam

Nếu các di sản thế giới thường được biết đến như những biểu tượng của lịch sử, văn hóa hay thiên nhiên, thì khu dự trữ sinh quyển lại mang một ý nghĩa khác. Đây không chỉ là nơi bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là mô hình phát triển bền vững, nơi con người học cách chung sống hài hòa với tự nhiên thay vì khai thác thiên nhiên bằng mọi giá.

Bởi vậy, khi Phong Nha - Kẻ Bàng được ghi danh, điều được thế giới ghi nhận không chỉ là hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi thuộc loại tiêu biểu nhất Đông Nam Á, hơn 500 hang động kỳ vĩ hay hàng nghìn loài động thực vật quý hiếm.

Đó còn là một không gian sống của hơn 159.000 cư dân, trong đó có các cộng đồng Bru-Vân Kiều, Chứt và nhiều nhóm dân cư khác đã gắn bó với núi rừng qua nhiều thế hệ. Chính sự kết nối giữa con người và thiên nhiên là tinh thần cốt lõi của Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) của UNESCO.

Không phải ngẫu nhiên mà hồ sơ Phong Nha - Kẻ Bàng nhận được sự đánh giá cao của cộng đồng quốc tế. Trước khi được Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình MAB thông qua, hồ sơ đã được Ủy ban Tư vấn quốc tế về Khu Dự trữ sinh quyển khuyến nghị công nhận, đồng thời đề xuất áp dụng mô hình quản lý tích hợp giữa khu dự trữ sinh quyển và di sản thế giới.

Qua các cuộc tiếp xúc bên lề kỳ họp thứ 38 của Hội đồng điều phối quốc tế, Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO tại Paraguay ngày 5/6, lãnh đạo UNESCO và các đối tác quốc tế đều đánh giá cao những nỗ lực của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Ông António De Sousa Abreu, Giám đốc Ban Khoa học Trái đất và Sinh thái của UNESCO, nhận định Việt Nam là một trong số ít quốc gia tiên phong áp dụng cách tiếp cận tổng hợp trong quản lý các danh hiệu UNESCO, coi đây là mô hình có giá trị tham khảo đối với nhiều quốc gia thành viên khác.

Trong khi đó, bà Latifa Yaakoubi, Chủ tịch Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình MAB nhiệm kỳ 2024-2026, ghi nhận những đóng góp thiết thực của mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển Việt Nam đối với việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên hợp quốc.

Những đánh giá ấy cho thấy khu dự trữ sinh quyển ngày nay đang trở thành những mô hình phát triển mà thế giới đặc biệt quan tâm trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và các thách thức môi trường ngày càng gia tăng.

Nhìn trên bản đồ Việt Nam, 12 khu dự trữ sinh quyển thế giới tạo thành một mạng lưới sinh thái và văn hóa phong phú. Từ Cần Giờ, Đồng Nai, châu thổ sông Hồng đến Tây Nghệ An; từ Cù Lao Chàm, Kiên Giang đến Langbiang, Núi Chúa, Kon Hà Nừng và nay là Phong Nha - Kẻ Bàng, mỗi nơi là một lát cắt tiêu biểu của thiên nhiên Việt Nam.

Nhưng điều đáng quý hơn là phía sau những cánh rừng, những vùng biển hay những dòng sông ấy còn là đời sống của cộng đồng địa phương, là những tri thức bản địa được tích lũy qua nhiều thế hệ, là những phương thức ứng xử với tự nhiên đã góp phần gìn giữ hệ sinh thái cho đến hôm nay.

Thứ trưởng Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam nhấn mạnh rằng khu dự trữ sinh quyển không chỉ là một danh hiệu cao quý của UNESCO mà còn là mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững mà nhiều quốc gia đang theo đuổi.

Thông qua việc gia nhập mạng lưới hơn 800 khu dự trữ sinh quyển trên toàn thế giới, các quốc gia có cơ hội bảo tồn và phát huy giá trị thiên nhiên, đồng thời thúc đẩy du lịch sinh thái, phát triển kinh tế cộng đồng và nâng cao sinh kế cho người dân.

Nhận định ấy cũng gợi mở tiềm năng to lớn của các khu dự trữ sinh quyển ở Việt Nam, cho thấy những mô hình thành công nhất lại là nơi bảo tồn trở thành động lực cho phát triển.

Tuy nhiên, danh hiệu quốc tế không phải là đích đến cuối cùng. Đó còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ những “kho báu sống” mà thiên nhiên đã ban tặng cho đất nước, là sự khởi đầu của một giai đoạn mới với những yêu cầu cao hơn về quản trị, trách nhiệm lớn hơn đối với cộng đồng và cam kết mạnh mẽ hơn trong bảo tồn thiên nhiên.