Giữ bữa cơm nhà trong thời 4.0: Giữ nếp sống, giữ yêu thương

Bữa cơm vắng, gia đình cũng dễ xa

Ảnh minh họa

Một thực tế đáng suy nghĩ là ở không ít gia đình hiện nay, bữa cơm chung đang dần trở nên hiếm hoi.

Người đi làm về muộn, người học thêm đến tối, người cầm điện thoại ngay cả khi ngồi vào bàn ăn. Có nhà vẫn đủ mặt nhưng không còn câu chuyện. Có nhà mỗi người ăn một giờ, một góc, một tâm trạng. Mâm cơm gia đình - vốn từng là điểm hẹn quen thuộc của yêu thương, nhiều khi giờ chỉ còn là một việc cần giải quyết cho xong.

Điều đáng nói là sự xao lãng ấy không chỉ làm thay đổi nếp sinh hoạt, mà còn để lại những khoảng trống trong quan hệ gia đình. Khi không còn thời gian ngồi lại với nhau, vợ chồng ít có dịp chia sẻ, cha mẹ khó hiểu con hơn, con cái cũng dễ khép mình trong thế giới riêng. Những thay đổi nhỏ trong tâm trạng, những áp lực học tập, công việc, những điều vui buồn rất cần được lắng nghe thường bị bỏ qua chỉ vì gia đình không còn một khoảng thời gian chung đủ yên để trò chuyện.

Sự đứt gãy ấy không đến bằng những xung đột lớn, mà bắt đầu từ những biểu hiện rất bình thường: bữa cơm vội, câu hỏi qua loa, ánh mắt không còn hướng về nhau. Lâu dần, sự vô tâm rất dễ hình thành như một thói quen. Mỗi người chỉ quan tâm đến nhu cầu, công việc, lịch trình của mình. Gia đình khi ấy vẫn là nơi để trở về, nhưng không còn là nơi để kết nối sâu sắc.

Đáng lo hơn, khi bữa cơm gia đình bị xem nhẹ, lối sống ích kỷ cũng dễ có điều kiện nảy nở. Trẻ con không được rèn thói quen chờ nhau, mời nhau, quan tâm đến cảm xúc của người khác. Người lớn cũng dễ vin vào bận rộn để bỏ qua trách nhiệm giữ lửa trong nhà.

Từ sự thiếu gặp gỡ, thiếu sẻ chia, nhiều rạn nứt âm thầm xuất hiện. Không ít cuộc hôn nhân nguội lạnh, không ít mối quan hệ cha mẹ - con cái xa cách cũng bắt đầu từ việc người ta không còn thật sự hiện diện trong đời sống của nhau, ngay cả ở những bữa cơm tưởng như bình thường nhất.

Cùng nấu một bữa cơm cũng là cùng vun đắp trách nhiệm

Ở chiều ngược lại, giá trị của bữa cơm gia đình chưa bao giờ cũ. Dù đời sống có thay đổi đến đâu, mâm cơm chung vẫn là nơi hiếm hoi để các thành viên được sống chậm lại, nhìn thấy nhau rõ hơn, nghe nhau kỹ hơn. Đó không chỉ là lúc ăn cùng nhau, mà là lúc một gia đình thật sự có mặt bên nhau.

Rất nhiều địa phương tổ chức Hội thi nấu ăn vào dịp Ngày Gia đình Việt Nam (28.6) và Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình năm hàng năm

Một bữa cơm gia đình dù giản dị vẫn có thể tạo nên cảm giác ấm áp mà không gì thay thế được. Sau một ngày đi học, đi làm, việc cùng ngồi xuống bên mâm cơm giúp mỗi người có cơ hội kể một câu chuyện, hỏi một lời thăm, chia sẻ một nỗi băn khoăn. Cha mẹ hiểu con hơn từ những chi tiết nhỏ. Con cái cảm nhận được sự chăm chút, yêu thương của cha mẹ không phải bằng lời nói lớn lao, mà bằng sự hiện diện đều đặn. Vợ chồng cũng nhờ những phút quây quần ấy mà giữ được nhịp đối thoại trong đời sống hôn nhân.

Bữa cơm gia đình còn có ý nghĩa đặc biệt trong việc hình thành trách nhiệm. Khi chồng cùng vợ chuẩn bị bữa ăn, khi con cái biết phụ giúp việc bếp núc, dọn dẹp bàn ăn, mỗi người đều hiểu rằng gia đình không thể chỉ là nơi nhận sự chăm sóc, mà còn là nơi mình phải góp phần vun đắp. Chính trong những việc rất nhỏ ấy, tinh thần sẻ chia được hình thành, ý thức gắn bó được bồi đắp và cảm giác thuộc về một mái nhà được nuôi dưỡng.

Cũng từ mâm cơm gia đình, những giá trị văn hóa ứng xử được trao truyền một cách tự nhiên nhất. Trẻ học cách mời ông bà, cha mẹ; học cách nhường nhịn, lễ phép, quan tâm đến người khác. Người lớn học cách lắng nghe thay vì áp đặt. Ông bà cảm nhận được sự hiện diện thật sự của con cháu. Những điều ấy không ồn ào, không khẩu hiệu, nhưng lại là nền móng bền vững của một gia đình tử tế.

Trong đời sống hiện đại, có thể người ta dễ dàng tìm thấy sự tiện lợi của đồ ăn sẵn, của những bữa ăn ngoài hàng, của nhịp sống nhanh. Nhưng sự tiện lợi không thể thay thế sự gắn bó. Một bữa cơm gia đình được chuẩn bị bằng sự quan tâm, được ăn trong không khí sẻ chia, luôn có giá trị hơn rất nhiều một bữa ăn đầy đủ mà thiếu hơi ấm.

Giữ bữa cơm nhà - giữ một phần hồn cốt của gia đình Việt

Nhìn từ góc độ xã hội học, việc bữa cơm gia đình bị xao lãng không thể coi là chuyện nhỏ. Bởi khi mâm cơm chung mất đi, gia đình cũng mất dần một không gian quan trọng để duy trì đối thoại, bồi đắp tình cảm và truyền trao nếp sống giữa các thế hệ.

Bữa cơm gia đình không chỉ giúp các thành viên thêm gắn bó, yêu thương mà còn là nơi nuôi dưỡng hạnh phúc, sẻ chia và gìn giữ những giá trị tốt đẹp của gia đình Việt trong cuộc sống hiện đại

PGS.TS Trịnh Hòa Bình - nhà xã hội học, Phó Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội cho rằng, gia đình là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, lối ứng xử và các giá trị sống của mỗi con người. Từ góc nhìn đó, bữa cơm gia đình không chỉ là một sinh hoạt thường ngày, mà còn là một hình thức kết nối giàu ý nghĩa, nơi các thành viên học cách sống cùng nhau, quan tâm đến nhau và có trách nhiệm với nhau.

Trong thời 4.0, giữ bữa cơm gia đình rõ ràng không thể chỉ bằng lời nhắc chung chung. Điều cần thiết là mỗi gia đình phải chủ động sắp xếp lại ưu tiên sống của mình. Không phải lúc nào cũng có thể đủ mặt, nhưng hoàn toàn có thể cố gắng giữ những bữa cơm chung trong tuần như một cuộc hẹn không nên bỏ lỡ. Không cần mâm cao cỗ đầy, chỉ cần có sự hiện diện thực lòng. Không cần những lời lẽ to tát, chỉ cần mọi người chịu ngồi xuống, bớt nhìn vào màn hình, chịu nghe nhau nói hết một câu.

Bữa cơm gia đình vì thế cần được nhìn nhận đúng như giá trị vốn có của nó: không chỉ là bữa ăn, mà là nơi giữ nếp nhà, giữ tình thân, giữ trách nhiệm và giữ sự tử tế trong ứng xử. Giữa nhịp sống càng hiện đại, con người càng cần những điểm tựa tinh thần bền vững.

Và mâm cơm gia đình, xét đến cùng, chính là một trong những điểm tựa gần gũi mà thiết thực nhất. Giữ được bữa cơm nhà là giữ được nhịp kết nối giữa những người thân. Giữ được nhịp kết nối ấy là giữ được sức bền của gia đình trước những xô lệch của đời sống hiện đại. Và đó cũng là cách để gia đình Việt không đánh mất phần hồn cốt của mình từ chính những điều bình dị nhất.