Giữ hồn Tết Trung thu từ ánh sáng lồng đèn truyền thống

Điều làm nên sức sống của đèn Trung thu truyền thống trong đời sống văn hóa trước hết nằm ở chất liệu và cách tạo hình. Đèn ông sao có lẽ là hình ảnh quen thuộc nhất. Năm cánh sao được tạo nên từ những nan tre mảnh, phủ giấy màu, ở giữa đặt một ngọn nến hoặc nguồn sáng nhỏ. Đèn cá chép mang dáng hình sinh động, gợi nhắc những hình tượng quen thuộc trong văn hóa dân gian. Đèn kéo quân lại có sức hấp dẫn riêng khi những hình ảnh bên trong chuyển động theo ánh sáng, tạo nên một thế giới nhỏ bé mà kỳ thú.

Để hoàn thành một chiếc đèn, người làm phải trải qua nhiều công đoạn, từ chọn và uốn nan tre, tạo khung, dán giấy đến trang trí và hoàn thiện. Bởi được làm bằng tay, mỗi chiếc đèn đều có những chi tiết chưa hoàn toàn giống nhau. Ở đó có dấu ấn của người làm, có sự kiên nhẫn và khéo léo được gửi vào từng công đoạn. Cũng từ những điều bình dị ấy, chiếc đèn trở thành một phần của ký ức, lưu giữ hình dáng thân thuộc cùng cách người Việt tạo nên niềm vui cho trẻ nhỏ từ những vật liệu gần gũi trong đời sống.

Những chiếc đèn Trung thu truyền thống được lưu giữ qua nhiều mùa trăng tròn, góp phần giữ hồn Tết Trung thu Việt.

Ánh sáng của đèn truyền thống cũng mang một vẻ đẹp rất riêng. Thay vì những bóng đèn LED nhiều màu, nhấp nháy hoặc phát nhạc, chiếc đèn xưa thường được thắp bằng một ngọn nến nhỏ. Ánh nến xuyên qua lớp giấy màu, tỏa thứ ánh sáng dịu, ấm và bình yên. Bởi vậy, mỗi chiếc đèn còn gợi lên một cảm giác rất đỗi thân thuộc, đưa người ta trở về với những mùa Trung thu giản dị, nơi niềm vui được tạo nên từ ánh trăng, tiếng trống và những chiếc đèn nhỏ theo bước chân trẻ thơ.

Với nhiều gia đình, việc tự làm một chiếc đèn cho con cũng trở thành cách để cha mẹ đưa ký ức Trung thu của mình đến gần hơn với thế hệ nhỏ. Chị Thu Hằng, phường Thục Phán cho biết: Tôi lựa chọn tự làm đèn cho con thay vì mua một chiếc đèn có sẵn. Lúc đầu tôi nghĩ làm một chiếc đèn đơn giản, nhưng khi bắt tay vào mới thấy phải tỉ mỉ từng chút. Tôi muốn con biết chiếc đèn Trung thu được làm như thế nào nên hai mẹ con cùng làm, có lúc chiếc đèn chưa đẹp, phải tháo ra làm lại, nhưng con rất thích vì đây là món đồ chơi do chính hai mẹ con tạo nên. 

Ngày nay, Trung thu có thêm nhiều sắc màu mới. Những chiếc đèn hiện đại với kiểu dáng phong phú, âm thanh và hiệu ứng ánh sáng liên tục thay đổi mang đến những trải nghiệm khác cho trẻ em. Sự xuất hiện của những món đồ chơi ấy là một phần tự nhiên của đời sống hiện đại. Nhưng giữa những ánh sáng rực rỡ, đèn truyền thống vẫn có cách riêng để níu bước trẻ nhỏ bởi câu chuyện phía sau. Từ một món đồ chơi, chiếc đèn nhỏ có thể trở thành một trải nghiệm văn hóa. 

Tại phường Nùng Trí Cao, câu chuyện về những chiếc đèn truyền thống đang được tiếp nối bằng một cách làm gần gũi với người trẻ. Gần 1.000 chiếc đèn Trung thu được đoàn viên tự tay thực hiện để phục vụ chương trình gây quỹ, chăm lo cho thiếu nhi hoàn cảnh khó khăn. Không lựa chọn những sản phẩm làm sẵn, các đoàn viên cùng nhau chuẩn bị nguyên vật liệu, tạo khung, dán giấy, trang trí rồi hoàn thiện từng chiếc đèn. 

Đoàn viên phường Nùng Trí Cao chung tay làm đèn Trung thu, trao gửi niềm vui đến thiếu nhi hoàn cảnh khó khăn.

Bí thư Đoàn Thanh niên phường Nùng Trí Cao Hà Nguyệt Ánh chia sẻ: Việc lựa chọn làm đèn Trung thu truyền thống xuất phát từ mong muốn tạo cho thanh, thiếu nhi một mùa Trung thu vui tươi, đồng thời có cơ hội trải nghiệm và hiểu hơn về những giá trị văn hóa truyền thống. Hoạt động cũng hướng tới gây quỹ để chăm lo, hỗ trợ thiếu nhi hoàn cảnh khó khăn.

Để làm gần 1.000 chiếc đèn, đoàn viên thanh niên dành không ít thời gian và công sức. Có sản phẩm chưa thật sự hoàn hảo, có chiếc phải chỉnh sửa nhiều lần. Mỗi chiếc đèn vì thế không chỉ có màu sắc và hình dáng riêng, mà còn mang theo công sức, thời gian và tình cảm của người làm ra nó. Từ những đôi tay của đoàn viên, một món đồ chơi tưởng như thuộc về ký ức được đưa trở lại trong đời sống hôm nay, đến với những em nhỏ bằng một hình thức gần gũi và đầy yêu thương.

Đáng chú ý, câu chuyện về những chiếc đèn truyền thống còn được lan tỏa bằng phương thức rất hiện đại. Thông qua livestream và các nền tảng số, hoạt động làm đèn được giới thiệu rộng hơn, thu hút sự quan tâm và ủng hộ của cộng đồng. Theo chị Hà Nguyệt Ánh, đây là cách làm phù hợp với người trẻ hiện nay, khi công nghệ có thể giúp hoạt động tình nguyện tiếp cận nhiều người hơn, đồng thời kết nối sự ủng hộ của cộng đồng thành nguồn lực cụ thể để chăm lo cho thiếu nhi hoàn cảnh khó khăn. Sự kết hợp ấy tạo nên một hình ảnh đẹp: phương thức lan tỏa có thể thay đổi theo thời đại, nhưng những giá trị trao đi vẫn được giữ nguyên. 

Gìn giữ lồng đèn Trung thu truyền thống, vì thế, không đơn thuần là giữ lại một món đồ chơi của ngày xưa. Đó còn là giữ lại một cách làm thủ công, sự khéo léo của đôi tay, những hình ảnh quen thuộc trong văn hóa dân gian và ký ức về một đêm rằm đã đi cùng bao thế hệ người Việt. Quan trọng hơn, đó là cách để trẻ em hôm nay có cơ hội được nhìn thấy và chạm vào một phần văn hóa bằng chính đôi tay mình.

Giữa nhịp sống hiện đại, có lẽ giữ hồn Trung thu không phải là cố níu giữ mọi thứ nguyên vẹn như xưa, mà là tìm cách để những giá trị đẹp đẽ ấy tiếp tục có mặt trong đời sống hôm nay. Một chiếc đèn làm bằng tre và giấy có thể nhỏ bé, ánh sáng của nó có thể mờ nhạt, nhưng phía sau ánh sáng ấy là ký ức văn hóa Việt. Để mỗi mùa trăng đi qua, ánh sáng ấy vẫn còn được gìn giữ và trao lại cho những mùa trăng sau.