Giữ hồn Trung thu từ những trò chơi dân gian

Trẻ được vui chơi cùng di sản

Trung thu ở Tuyên Quang không chỉ có đèn ông sao, múa lân hay phá cỗ. Điểm đặc biệt của Thành Tuyên nằm ở những mô hình đèn khổng lồ do cộng đồng sáng tạo. Năm nay, toàn tỉnh có 129 mô hình đèn Trung thu của các xã, phường được hoàn thiện và cấp logo Lễ hội Thành Tuyên. 40 mô hình tiêu biểu được lựa chọn tham gia diễu hành trong Đêm hội Thành Tuyên.

Điều làm nên sức sống của những chiếc đèn không chỉ là kích thước, ánh sáng hay màu sắc, mà còn là công sức của người dân trong từng khu phố, tổ dân phố. Người góp ý tưởng, người góp ngày công, người tham gia tạo hình, trang trí, vận hành mô hình. Từ một hoạt động dành cho thiếu nhi, Trung thu trở thành sinh hoạt văn hóa của cả cộng đồng.

Mô hình đèn Trung thu Thành Tuyên 2026

Nhiều mô hình kể những câu chuyện về quê hương, lịch sử, đất nước như hình ảnh Bác Hồ với thiếu nhi, cây đa Tân Trào, Cột cờ Lũng Cú hay các nhân vật cổ tích. Những câu chuyện vốn nằm trong sách vở được chuyển thành hình khối, màu sắc, ánh sáng để trẻ em có thể nhìn thấy ngay trên đường phố. Chiếc đèn vì thế không chỉ để ngắm, mà còn trở thành một cách kể chuyện văn hóa bằng hình ảnh sống động.

Tại Hà Nội, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam chọn cách tiếp cận khác: đưa di sản thành trải nghiệm. Trong hai ngày 19 và 20/9, chương trình “Trung thu 2026: Sắc màu di sản văn hóa” đưa trẻ em đến với nhiều hoạt động truyền thống như múa lân sư, hát xẩm, múa rối nước, nặn tò he, làm đồ chơi, tết lá, tô vẽ mặt nạ giấy bồi, tìm hiểu nhạc cụ, giã cốm và làm cốm.

Nghệ nhân hướng dẫn em nhỏ làm đồ chơi bắng tết lá tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Đặc biệt, khu vực trò chơi dân gian trở thành một phần quan trọng của chương trình. Trẻ được kéo co, nhảy dây, cướp cờ, nhảy bao bố, đi guốc đôi, guốc ba. Những trò chơi tưởng đơn giản lại tạo cơ hội để các em vận động, phối hợp và tương tác với nhau. Muốn đi được guốc đôi, guốc ba, các em phải cùng nhịp. Muốn kéo co, phải biết phối hợp. Trò chơi vì thế trở thành một bài học về cộng đồng mà không cần bảng đen hay giáo án.

PGS.TS. Trần Hồng Hạnh, Phó Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, cho biết điểm nhấn của chương trình là để trẻ em trực tiếp làm, trực tiếp chơi và trực tiếp giao lưu với nghệ nhân. Điều Bảo tàng mong muốn là sau Trung thu, các em mang theo một kỷ niệm đẹp về văn hóa truyền thống.

Cách làm này cho thấy trẻ em không nhất thiết phải được giảng giải thật nhiều để hiểu văn hóa. Các em có thể bắt đầu bằng việc tự tay làm một món đồ chơi, chơi một trò chơi hay nghe một nghệ nhân kể chuyện.

Ở Huế, văn hóa Trung thu được đặt trong một không gian đặc biệt: Đại Nội. “Trung thu Hoàng cung 2026” diễn ra tại sân điện Kiến Trung với nhiều hoạt động dành cho thiếu nhi. Điểm nhấn là việc đưa các trò chơi cung đình như Đầu hồ, Xăm hường, Bài vụ vào không gian Trung thu. Cùng với đó là lễ hội đèn lồng và các tiết mục nghệ thuật truyền thống như múa Phụng, múa Ngũ hổ, múa Ngựa.

Với trẻ em hôm nay, những trò chơi ấy không chỉ là hình thức giải trí mới lạ. Khi được đặt trong không gian Hoàng cung, chúng trở thành một cách tiếp cận đời sống văn hóa xưa. Một trò chơi có thể khơi lên một câu hỏi. Một điệu múa có thể dẫn trẻ đến một câu chuyện. Một không gian di sản có thể khiến những kiến thức tưởng như xa xôi trở nên gần gũi. Di sản khi ấy không còn nằm yên trong sách hay sau những cánh cửa trưng bày, mà trở thành trải nghiệm.

Giữ truyền thống bằng ký ức của trẻ

Ba địa phương, ba cách làm nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: trẻ em được đặt vào vị trí của người tham gia chứ không chỉ là người xem. Tuyên Quang để cộng đồng cùng làm nên lễ hội. Hà Nội đưa trẻ đến gần di sản bằng trò chơi và hoạt động thực hành. Huế đưa những trò chơi cung đình trở lại trong không gian Hoàng cung.

Các em nhỏ háo hức bên mâm cỗ Trung thu

Đó là những cách làm đáng tham khảo khi tổ chức Trung thu cho trẻ em hôm nay. Bởi giữa vô số hình thức giải trí hiện đại, muốn trò chơi dân gian tiếp tục sống, trước hết phải để trẻ được chơi.

Muốn nghề thủ công truyền thống được nhớ đến, hãy để trẻ được tự tay làm. Muốn di sản được yêu thích, hãy tạo cơ hội để trẻ bước vào không gian di sản và khám phá bằng sự tò mò của chính mình.

Một chiếc đèn lớn có thể chỉ sáng trong vài đêm. Một trò chơi chỉ kéo dài vài phút. Nhưng ký ức mà nó tạo ra có thể ở lại lâu hơn. Giữ gìn bản sắc dân tộc, vì thế, không chỉ là bảo tồn những gì thuộc về quá khứ.

Đó còn là tìm cách để văn hóa tiếp tục sống trong tuổi thơ hôm nay. Và đôi khi, hành trình ấy bắt đầu rất giản dị: một đứa trẻ tự tay trang trí chiếc mặt nạ, cùng bạn kéo một sợi dây, bước trên đôi guốc tập thể, chơi một trò chơi cung đình hay ngước nhìn chiếc đèn khổng lồ đi qua phố. Để sau mùa trăng, điều còn lại không chỉ là một món quà Trung thu, mà là một ký ức đẹp về văn hóa của chính mình.