Giữ màu xanh Thạnh Phú, bảo tồn bền vững hệ sinh thái đất ngập nước

Giữ từng khoảnh rừng, bảo vệ nguồn sống tự nhiên

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Thạnh Phú trải rộng 2.584 ha trên địa bàn các xã Thạnh Hải và Thạnh Phong (tỉnh Vĩnh Long). Nơi đây vừa là vùng rừng ngập mặn ven biển, vừa là không gian sinh sống của nhiều loài động, thực vật, đồng thời giữ vai trò như một vành đai bảo vệ bờ biển trước tác động của sóng, gió và nước biển.

Rừng Thạnh Phú xanh ngát nhìn từ trên cao, tạo thành vùng sinh thái đất ngập nước rộng lớn ven biển. (Ảnh: Trung Ngãi)

Theo Ban Quản lý Rừng phòng hộ và đặc dụng - Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, hệ sinh thái rừng Thạnh Phú có 6 cảnh quan gồm: rừng ngập mặn tự nhiên, rừng đước, bần, mắm, phi lao và dừa lá. Riêng rừng ngập mặn tự nhiên rộng 876,32 ha, chiếm 33,81% diện tích tự nhiên khu rừng; rừng đước được trồng từ năm 1992 đến nay có 778,34 ha, chiếm 30,12%.

Giá trị của khu rừng không chỉ nằm ở những hàng cây ven biển. Đây còn là nơi cung cấp dinh dưỡng, nơi cư trú của nhiều loài thủy sản, góp phần hạn chế xói lở, thúc đẩy bồi tụ và giữ ổn định vùng ven biển. Đó cũng là lý do công tác bảo tồn được đặt song song với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng.

Lực lượng bảo vệ rừng phòng hộ và đặc dụng tổ chức tuần tra, kiểm soát các tuyến rừng. (Ảnh: Trung Ngãi)

Ông Bùi Quốc Thống - Giám đốc Ban Quản lý Rừng phòng hộ và đặc dụng, cho biết đơn vị xác định bảo vệ rừng phải gắn với bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước, giữ sinh cảnh tự nhiên và nâng cao ý thức của người dân sống ven khu rừng.

Thực tế quản lý tại Thạnh Phú không đơn giản. Địa bàn trải dài, nhiều khu vực sình lầy, bán ngập triều, sông rạch chia cắt, trong khi dân cư sinh sống đan xen, gây khó khăn cho việc tuần tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Báo cáo cũng cho biết trong khu bảo tồn có trên 400 hộ dân sinh sống, canh tác đan xen; đời sống của nhiều hộ còn phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.

Biển cảnh báo “Cấm lửa” được gắn tại khu vực nhạy cảm nhằm chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy rừng. (Ảnh: Trung Ngãi)

Để giữ rừng từ cơ sở, Ban Quản lý phối hợp với lực lượng Công an, Quân sự, Kiểm lâm và Đồn Biên phòng Cổ Chiên tổ chức tuần tra, kiểm tra, kịp thời ngăn chặn phá rừng, lấn chiếm đất rừng. Đơn vị cũng chủ động tuyên truyền pháp luật, nâng cao nhận thức cho người dân.

“Hàng năm, lực lượng chức năng tổ chức 3 cuộc tuyên truyền trên địa bàn các xã, có trên 140 người tham dự, đồng thời thực hiện các đợt tuyên truyền về quản lý lâm sản, bảo vệ chim hoang dã và chim di cư. Công việc ấy còn được hỗ trợ bằng hệ thống 6 chốt quản lý, bảo vệ rừng cùng phương tiện đường thủy, bồn chứa nước và các bảng nội quy, chỉ dẫn. Ban Quản lý đã chủ động tổ chức 25 lượt tuần tra, kiểm tra bảo vệ rừng và xây dựng quy chế phối hợp giữa các lực lượng trên địa bàn”, ông Bùi Quốc Thống cho biết thêm.

Ông Trịnh Văn Hùng, nhân viên quản lý bảo vệ rừng phòng hộ và đặc dụng, cùng đồng nghiệp tuần tra trong rừng. (Ảnh: Trung Ngãi)

Những biện pháp đồng bộ đang giúp việc bảo vệ rừng đi vào nền nếp hơn. Tuy nhiên, ghi nhận trong 5 năm gần đây, khu bảo tồn bị sạt lở hơn 67 ha rừng, chưa kể diện tích đất không có rừng. Nước biển dâng, triều cường và biến đổi khí hậu đang từng ngày tác động đến sinh cảnh tự nhiên.

Bám rừng ngày đêm, giữ lửa từ những điểm nóng

Ở những khu vực rừng rộng, việc bảo vệ không thể chỉ trông chờ vào một lực lượng. Mỗi chốt, mỗi tuyến tuần tra đều phải được duy trì thường xuyên. Với những người trực tiếp quản lý, bảo vệ rừng, đó là công việc đòi hỏi sự kiên trì và cảnh giác, nhất là vào mùa khô.

Lực lượng quản lý, bảo vệ rừng kiểm tra thực địa, đánh giá tình hình để kịp thời xử lý các nguy cơ phát sinh. (Ảnh: Trung Ngãi)

Ông Trịnh Văn Hùng, nhân viên quản lý bảo vệ rừng phòng hộ và đặc dụng, cho biết để ngăn chặn người xâm nhập rừng trái phép và chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng, lực lượng bảo vệ thường xuyên túc trực tại các điểm nóng. Cùng với đó, anh em phối hợp ngành chức năng tuyên truyền người dân vùng đệm chấp hành quy định pháp luật, nhất là các yêu cầu về bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng.

Công việc tưởng như lặp đi lặp lại mỗi ngày nhưng không được phép chủ quan. Một dấu hiệu bất thường trong rừng, một khu vực có nguy cơ cháy hay một hành vi xâm nhập trái phép đều cần được phát hiện sớm.

Ông Trịnh Văn Hùng, nhân viên quản lý bảo vệ rừng phòng hộ và đặc dụng, trên tuyến tuần tra tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Thạnh Phú. (Ảnh: Trung Ngãi)

Ông Nguyễn Hải Hồ, nhân viên quản lý bảo vệ rừng phòng hộ và đặc dụng, cho biết ngoài việc bám rừng, anh em trong đơn vị còn luân phiên túc trực tại các vị trí được phân công. Những khu vực nhạy cảm được gắn biển cảnh báo cháy rừng để người dân dễ nhận biết và nâng cao ý thức phòng ngừa. Nhờ chủ động từ sớm, từ xa, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng được kiểm soát chặt chẽ.

Theo báo cáo, hàng năm vào đầu mùa khô, ngành chức năng phối hợp kiểm tra thực tế, nhắc nhở công tác phòng cháy, chữa cháy rừng, kiểm tra phương tiện, công cụ và phương án chữa cháy của các chủ rừng. Thời gian qua, công tác này được thực hiện tốt, không để xảy ra cháy rừng.

Một góc rừng Thạnh Phú với những mảng xanh nối tiếp, góp phần bảo vệ hệ sinh thái đất ngập nước ven biển. (Ảnh: Trung Ngãi)

Với ông Đặng Văn Hoan, một nhân viên quản lý bảo vệ rừng có nhiều năm kinh nghiệm, cách giữ rừng hiệu quả nhất là phải thường xuyên đi thực địa. Cùng anh em trong đơn vị, ông liên tục kiểm tra từng khu vực để kịp thời nhận diện nguy cơ và đưa ra giải pháp phù hợp trong công tác phòng cháy.

Bám rừng giữa vùng đất ngập nước chưa bao giờ là việc nhẹ nhàng. Địa hình bị chia cắt bởi sông rạch, nhiều khu vực lầy trũng, rừng cây rậm, trong khi lực lượng bảo vệ còn mỏng. Đây là một trong những khó khăn lớn trong việc tuần tra, ngăn chặn vi phạm.

Dẫu vậy, những người giữ rừng vẫn bền bỉ với công việc của mình. Những người bảo vệ rừng thay nhau trực chốt, tuần tra, kiểm tra, tuyên truyền và xử lý những vấn đề phát sinh. Phía sau mỗi tuyến rừng bình yên là những ngày tháng lặng thầm của lực lượng bảo vệ rừng. Tất cả những điều đó, chúng tôi cảm nhận rõ qua chuyến đi thực tế, khi phải xuyên sâu vào rừng, có nơi địa hình hiểm trở, khó di chuyển.

Lực lượng bảo vệ rừng phòng hộ và đặc dụng tiến sâu vào rừng, duy trì các tuyến tuần tra, kiểm soát địa bàn. (Ảnh: Trung Ngãi)

Rừng Thạnh Phú hiện ghi nhận 7 loài động vật hoang dã quý, hiếm thuộc danh mục quy định tại Nghị định số 06/2019/NĐ-CP, trong đó có rắn hổ mang chúa, rái cá lông mượt, rái cá thường, bồ nông chân xám và cò lạo xám. Đây là những giá trị tự nhiên cần được gìn giữ bằng các biện pháp bảo vệ chặt chẽ hơn.

Giữ rừng vì thế không chỉ là giữ những thân cây đứng vững trước gió biển. Đó còn là giữ nơi cư trú của các loài động vật, giữ nguồn thủy sản, giữ bờ biển và giữ một vùng đất ngập nước có giá trị cho mai sau. Muốn vậy, công việc của những người bám rừng vẫn phải tiếp tục từng ngày, từ tuần tra, phòng cháy đến tuyên truyền, phối hợp và chủ động trước những thay đổi của thiên nhiên.