Giữ nghiêm vùng bảo vệ công trình thủy lợi

UBND tỉnh Quảng Trị vừa ban hành Công văn số 1862/UBND-NNMT về việc tăng cường xử lý vi phạm trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi. Đây không chỉ là động thái chấn chỉnh công tác quản lý, mà còn cho thấy quyết tâm siết lại kỷ cương ở những khu vực gắn trực tiếp với nguồn nước, môi trường và sinh kế của người dân.

Công trình thủy lợi không chỉ phục vụ tưới tiêu. Từ hồ chứa, kênh dẫn đến trạm bơm, mỗi hạng mục đều liên quan đến sản xuất, sinh hoạt và an toàn dân sinh.

Thủy lợi Rào Nan là công trình chiến lược giúp điều tiết nước, giảm hạn hán và mặn xâm nhập

Bởi vậy, khi phạm vi bảo vệ công trình bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích hoặc phải tiếp nhận nguồn thải vượt khả năng cho phép, hệ lụy không dừng ở một vụ vi phạm hành chính, mà còn có thể ảnh hưởng đến vận hành công trình, chất lượng môi trường và quyền lợi thiết thân của người dân.

Tinh thần của công văn mới vì thế không nằm ở chuyện nhắc việc đơn thuần, mà là yêu cầu kéo công tác quản lý trở về đúng quỹ đạo, không để những vi phạm tưởng nhỏ tích tụ thành rủi ro lớn.

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này của tỉnh Quảng Trị là không chỉ nhìn vào các hành vi dễ thấy như lấn chiếm hay xây dựng trái phép, mà còn yêu cầu rà soát, đánh giá khả năng tiếp nhận nước thải của công trình để kịp thời tham mưu không cấp phép xả thải đối với những công trình đã quá tải.

Cách đặt vấn đề như vậy cho thấy bảo vệ công trình thủy lợi đang được nhìn theo nghĩa rộng hơn: không chỉ giữ hành lang công trình, mà còn phải ngăn nguy cơ ô nhiễm, quá tải môi trường và suy giảm chức năng phục vụ dân sinh của hệ thống thủy lợi.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát, tổng hợp tình hình vi phạm, đôn đốc xử lý dứt điểm các trường hợp tồn đọng. Sở Xây dựng chỉ đạo các chủ đầu tư khu đô thị, khu dân cư thực hiện đầy đủ quy định về bảo vệ môi trường, bảo đảm hệ thống thu gom, xử lý nước thải được đầu tư đồng bộ, vận hành hiệu quả.

Trong khi đó, UBND các xã, phường phải rà soát, phân loại, lập kế hoạch xử lý dứt điểm vi phạm, tăng cường kiểm tra, kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi lấn chiếm, xây dựng trái phép và triển khai các giải pháp thu gom, xử lý nước thải. Nói cách khác, tỉnh đã đặt lại trách nhiệm từ cơ quan chuyên môn, đơn vị quản lý công trình cho đến chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp bám địa bàn và phải ngăn vi phạm từ sớm.

Thực tế, Quảng Trị không thiếu bài học về việc buông lỏng quản lý quanh công trình thủy lợi. Trước đó, tại khu vực hồ thủy lợi Hà Thượng, cơ quan chức năng phát hiện phần diện tích hơn 2,4ha thuộc thửa đất số 372 ở thôn Tân Văn, xã Gio An nằm trong phạm vi bảo vệ lòng hồ nhưng vẫn bị sử dụng sai mục đích. Đáng chú ý, vụ việc còn ghi nhận tình trạng tự ý đắp đất ngăn một đoạn lòng hồ để phục vụ hoạt động khai thác riêng.

Keo tràm xâm lấn tại một công trình thủy lợi ở Quảng Trị

Một vụ việc khác cũng từng gây chú ý là tình trạng san lấp kênh thủy lợi tại khu vực hồ Thanh Sơn để lấn chiếm đất công, chính quyền địa phương đã vào cuộc làm rõ, yêu cầu khắc phục và xử phạt vi phạm. Những trường hợp như vậy cho thấy, nếu không kiểm tra, cắm mốc, xác định rõ ranh giới và xử lý ngay từ đầu, vi phạm rất dễ bị đẩy từ mức nhỏ lẻ thành phức tạp, kéo dài.

Đầu năm 2026, tỉnh Quảng Trị cũng đã ban hành quy định về phạm vi vùng phụ cận đối với một số công trình thủy lợi khác trên địa bàn. Khi ranh giới pháp lý từng bước được xác lập rõ hơn, yêu cầu đặt ra lúc này không còn là nhận diện vi phạm, mà là hành động quyết liệt để lập lại trật tự quản lý. Bởi nếu quy định đã có nhưng xử lý không nghiêm, phần đất bảo vệ công trình sẽ tiếp tục bị bào mòn, còn trách nhiệm quản lý rất dễ rơi vào tình trạng chồng chéo, né tránh.

Với các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi, yêu cầu tăng cường kiểm tra hiện trường, xây dựng phương án cắm mốc chỉ giới, rà soát hiện trạng sử dụng đất và đánh giá khả năng tiếp nhận nước thải của công trình là khâu then chốt. Muốn xử lý hiệu quả thì trước hết phải có ranh giới rõ, hiện trạng rõ và trách nhiệm rõ. Đây cũng là điều kiện để công tác quản lý không dừng ở xử lý sự vụ, mà đi vào phòng ngừa vi phạm một cách bài bản, lâu dài.

Có thể thấy, điều cốt lõi trong Công văn số 1862 không nằm ở số lượng phần việc được giao, mà ở thông điệp phải chấm dứt tâm lý xem nhẹ vi phạm trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi. Bảo vệ công trình thủy lợi, đến cùng, không chỉ là bảo vệ một hạ tầng kỹ thuật, mà còn là bảo vệ nguồn nước, bảo vệ sản xuất và bảo vệ lợi ích thiết thân của người dân.