Giữ nguyên giá trị, mục tiêu và quyền lợi đặc thù đã được Quốc hội quyết định

Nguồn lực phải được thiết kế để giải quyết bài toán phát triển tổng thể của một địa bàn

Thống nhất với sự cần thiết tích hợp thực chất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một Chương trình tổng thể, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Thị Sửu nêu rõ, đây là bước thay đổi quan trọng về phương thức quản trị chính sách phát triển. Nếu thực hiện tốt, việc hợp nhất sẽ khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, trùng lặp đối tượng, chồng chéo dự án, giảm đầu mối quản lý, tăng tính liên kết giữa phát triển kinh tế với phát triển con người - trung tâm của sự phát triển.

Toàn cảnh Phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế nhấn mạnh: “hợp nhất 4 Chương trình không đơn thuần là hợp nhất 4 văn bản hoặc 4 dòng ngân sách. Điều quan trọng hơn là phải thiết kế được một phương thức quản trị mới, trong đó các chính sách được tích hợp nhưng phải giữ giá trị, mục tiêu và quyền lợi đặc thù đã được Quốc hội quyết định”.

Trên tinh thần đó, Phó Trưởng Đoàn Nguyễn Thị Sửu cho rằng, trong lần tích hợp này phải xây dựng một Chương trình theo hai tầng quản trị.

Theo đó, tầng thứ nhất là bảo toàn 4 trụ cột chuyên ngành (Văn hóa; Giáo dục - Đào tạo; Y tế - Dân số; Nông thôn mới - Giảm nghèo - Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi).

Tầng thứ hai là tích hợp các mục tiêu xuyên suốt (phát triển con người, thu hẹp khoảng cách phát triển và thiếu hụt dịch vụ cơ bản, phát triển bền vững, chuyển đổi số và thích ứng với biến đổi khí hậu).

"Như vậy, việc tích hợp không hòa tan các chính sách đặc thù mà đưa các chính sách cùng hướng tới một kết quả chung là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thu hẹp khoảng cách phát triển".

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Thị Sửu phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Nhấn mạnh như vậy, Phó Trưởng Đoàn Nguyễn Thị Sửu cũng đề nghị, dự thảo Nghị quyết bổ sung cơ chế "ma trận tích hợp" giữa lĩnh vực – địa bàn – đối tượng – kết quả đầu ra.

Ví dụ, một xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số không nên nhìn nhận đơn thuần là đối tượng riêng của chương trình dân tộc hay nông thôn mới. Ở đó, cùng lúc tồn tại nhu cầu về trường học, trạm y tế, thiết chế văn hóa, nước sạch, sinh kế, đào tạo nghề và chuyển đổi số. Vì vậy, nguồn lực phải được thiết kế để giải quyết bài toán phát triển tổng thể của một địa bàn, tránh tình trạng mỗi ngành thực hiện một dự án riêng rẽ trên cùng một địa phương.

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế cũng đề nghị đưa nguyên tắc "việc hợp nhất không làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng cốt lõi và quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định" thành nguyên tắc xuyên suốt của Chương trình, đồng thời mọi chính sách khi tích hợp phải được đánh giá tác động đối với đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Địa phương giải ngân tốt được ưu tiên vốn, địa phương có nhu cầu và mức độ thiếu hụt lớn được bảo đảm nguồn lực

Theo Phụ lục III, tổng nguồn lực dự kiến thực hiện Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng, gồm: 345.000 tỷ đồng ngân sách trung ương (244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công, 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên); 395.392 tỷ đồng ngân sách địa phương; 23.000 tỷ đồng ngân sách nhà nước cấp thực hiện tín dụng chính sách; 20.429 tỷ đồng vốn đối ứng của cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng; 24.737 tỷ đồng nguồn huy động hợp pháp khác. Tổng mức này là cộng gộp nguồn lực đã được Quốc hội quyết định tại 4 Chương trình trước khi hợp nhất..

Trình bày dự thảo Báo cáo thẩm tra, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry nêu rõ, Hội đồng Dân tộc thống nhất với việc không áp dụng cơ học tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên cho mọi nhóm nhiệm vụ. Cơ cấu chi phải căn cứ tính chất nhiệm vụ, nhu cầu thực tế và hiệu quả đầu ra, đặc biệt không làm giảm nguồn lực cho hỗ trợ trực tiếp, sinh kế, phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, đào tạo nghề, nâng cao năng lực và chính sách dân tộc.

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry trình bày dự thảo Báo cáo thẩm tra. Ảnh: Lâm Hiển

Tuy nhiên, để bảo đảm đúng Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc đề nghị Nghị quyết của Quốc hội quy định tổng vốn, cơ cấu vốn (đầu tư, thường xuyên); Chính phủ được chủ động cơ cấu chi tiết trong phạm vi, giới hạn Quốc hội quyết định để bảo đảm theo quy định của Luật Đầu tư Công.

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Thị Sửu đề nghị, làm rõ ranh giới giữa quyền quyết định của Quốc hội và quyền điều điều hành của Chính phủ trong các chương trình, chính sách. Việc giao cho Chính phủ quy định quá nhiều nội dung quan trọng (cơ cấu nguồn vốn, cơ quan điều phối, nguyên tắc, tiêu chí phân bổ, cơ chế đặc thù) dễ dẫn đến tình trạng phát sinh quá nhiều văn bản dưới luật, nghị định, thông tư rườm rà. Quốc hội không cần đưa định mức chi tiết vào Nghị quyết nhưng bắt buộc phải quyết định rõ khung tài chính và các nguyên tắc có tính ràng buộc.

Về phương thức phân bổ vốn, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế đề xuất thiết kế theo 3 lớp: nguồn lực bảo đảm tối thiểu để thực hiện các nhiệm vụ bắt buộc và quyền lợi cốt lõi; nguồn lực phân bổ theo mức độ thiếu hụt (căn cứ dân số, hộ nghèo, điều kiện kinh tế - xã hội, địa bàn đặc biệt khó khăn, mức độ thiếu hụt hạ tầng, y tế, giáo dục); nguồn lực phân bổ theo kết quả đầu ra, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cải thiện đời sống người dân.

“Địa phương giải ngân tốt được ưu tiên vốn, địa phương có nhu cầu và mức độ thiếu hụt lớn được bảo đảm nguồn lực, địa phương có kết quả tốt được khuyến khích bằng nguồn lực bổ sung”, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế nhấn mạnh.

ĐBQH Cil Bri (tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, mặc dù tỷ lệ định hướng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên là phù hợp, nhưng với vùng dân tộc thiểu số và miền núi, các lĩnh vực dân tộc, tôn giáo, y tế cơ sở, bảo tồn văn hóa phi vật thể, đào tạo nghề, trợ giúp pháp lý, duy trì đội ngũ cộng tác viên dân số phụ thuộc hoàn toàn vào vốn thường xuyên. Do đó, đại biểu đề nghị, nên giao thẩm quyền cho HĐND cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tế của địa phương được điều chỉnh linh hoạt tỷ lệ này trong một biên độ nhất định.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đề nghị Chính phủ rà soát toàn bộ dự thảo Nghị quyết theo nguyên tắc văn bản của Chính phủ chỉ quy định chi tiết và tổ chức thực hiện trong phạm vi Nghị quyết của Quốc hội; không xác định lại mục tiêu, đối tượng, cơ cấu vốn đầu tư công hoặc cơ chế thuộc thẩm quyền Quốc hội.

Cùng với đó, cần hoàn thiện dứt điểm các phương án tiêu chí phân bổ trước khi ban hành; báo cáo cơ quan thẩm tra về những nội dung thay đổi lớn so với dự thảo trình Quốc hội. Thực hiện đầy đủ cơ chế chuyển tiếp, xử lý vốn kéo dài, hợp đồng, dự án đang thực hiện và quyền lợi người thụ hưởng; trước khi chuyển kế hoạch năm 2027 sang cơ chế Chương trình mới, báo cáo, xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo Kết luận số 172/KL-UBTVQH16.