Giữ nhịp dòng điện giữa nắng nóng cực điểm

Khi nhiệt kế ngoài trời không còn nhiều ý nghĩa

11 giờ trưa, mặt trời gần như đứng yên trên đỉnh đầu, phủ xuống sân Trạm biến áp 500kV Tây Hà Nội một lớp nắng trắng lóa. Hơi nóng từ nền bê tông hắt ngược lên, cộng hưởng với sức nóng từ những thiết bị điện cao áp khiến không khí trở nên đặc quánh. Chỉ vài phút đứng ngoài trời cũng đủ cảm nhận hơi nóng len qua từng lớp quần áo bảo hộ.

Công nhân truyền tải điện kiểm tra tình trạng vận hành thiết bị tại Trạm biến áp 500kV Tây Hà Nội trong cao điểm nắng nóng.

Giữa khoảng sân rộng hàng chục nghìn mét vuông, tiếng ù đều đặn của các máy biến áp chưa một giây ngắt quãng. Xen lẫn âm thanh ấy là tiếng bộ đàm, tiếng bước chân vội vã của những công nhân đang thực hiện vòng kiểm tra định kỳ. Không ai nói nhiều, mỗi người đều chăm chú quan sát từng thiết bị, ghi chép thông số rồi nhanh chóng di chuyển sang vị trí tiếp theo.

Đó là thời miền Bắc bước vào đợt nắng nóng thứ ba của năm 2026. Phụ tải điện tăng mạnh khi hàng triệu hộ dân, nhà máy, khu công nghiệp đồng loạt sử dụng thiết bị làm mát. Tại nhiều nút truyền tải trọng điểm, hệ thống phải vận hành ở mức mang tải từ 80 đến hơn 90% công suất định mức, tạo áp lực rất lớn lên các thiết bị.

Đoàn công tác của Công ty Truyền tải điện 1 (PTC1) do Phó Giám đốc Phạm Quang Hòa dẫn đầu đã có mặt tại nhiều trạm biến áp trọng điểm để kiểm tra công tác vận hành, đánh giá khả năng ứng phó trước áp lực phụ tải tăng cao.

Phó Giám đốc PCT1 Phạm Quang Hòa cùng đoàn công tác tại Trạm biến áp 500kV Tây Hà Nội ngày 24/6.

Trong phòng điều khiển, những màn hình giám sát liên tục cập nhật thông số vận hành. Chỉ vài bước chân ra sân trạm là một thế giới hoàn toàn khác: nắng rát, tiếng quạt làm mát vận hành hết công suất và những dãy thiết bị cao áp vươn lên giữa nền trời xanh gắt.

Theo anh Nguyễn Quang Minh, Tổ trưởng Tổ quản lý vận hành Trạm biến áp 500kV Tây Hà Nội, trong những ngày nắng nóng vừa qua, công suất truyền qua trạm liên tục duy trì ở mức cao, toàn bộ đều đạt từ trên 80% trở lên. Đặc biệt, tại một số ngăn lộ đường dây quan trọng như hai đường dây đi Thủy điện Hòa Bình, tỷ lệ mang tải lên đến trên 90%. Đối với các máy biến áp, hai máy biến áp 220kV đạt khoảng 80% đến 90% công suất định mức, trong khi hai máy biến áp 500kV vận hành ở mức trên 50%.

Áp lực không chỉ đến từ lượng điện truyền tải lớn mà còn bởi nhiệt độ môi trường quá cao. Có thời điểm, nền nhiệt ngoài trời tại khu vực trạm lên tới khoảng 55 độ C. Khi thiết bị vừa phải làm việc với tải lớn, vừa chịu tác động của thời tiết khắc nghiệt, nguy cơ quá nhiệt tại các điểm tiếp xúc luôn hiện hữu.

Bởi vậy, thay vì kiểm tra theo chu kỳ thông thường, các vòng kiểm tra được rút ngắn hơn. Camera nhiệt liên tục được đưa lên quan sát từng đầu cốt, từng dao cách ly, từng điểm đấu nối. Mỗi vùng màu đỏ hay vàng bất thường trên màn hình đều được ghi nhận ngay lập tức.

Trong mùa nắng nóng, các vòng kiểm tra được tăng cường, kết hợp camera nhiệt để giám sát chặt chẽ tình trạng vận hành của thiết bị.

Song song với việc kiểm tra trực tiếp, hệ thống giám sát dầu online cũng hoạt động liên tục để theo dõi các thông số vận hành, phân tích hàm lượng khí hòa tan trong dầu máy biến áp. Hệ thống làm mát bằng nước cùng quạt và bơm làm mát được duy trì ở cường độ cao nhằm giữ nhiệt độ thiết bị trong ngưỡng an toàn.

Giữa cái nắng như thiêu như đốt, những bước chân vẫn đều đặn nối tiếp nhau. Hết một vòng kiểm tra, các công nhân lại quay về phòng điều khiển cập nhật số liệu rồi nhanh chóng bước ra sân trạm cho vòng kiểm tra tiếp theo. Đằng sau những thao tác tưởng như lặp đi lặp lại ấy là áp lực không nhỏ. Chỉ một điểm phát nhiệt bất thường bị bỏ sót cũng có thể ảnh hưởng tới an toàn vận hành của cả hệ thống truyền tải điện.

Không chỉ tại Tây Hà Nội, bầu không khí khẩn trương ấy cũng hiện diện tại Trạm biến áp 500kV Hòa Bình - điểm đầu của tuyến đường dây 500kV Bắc - Nam. Theo ông Nguyễn Văn Giang, Trưởng Truyền tải điện Hòa Bình, trong các đợt nắng nóng tháng 5 và tháng 6, công suất truyền tải qua hai máy biến áp của trạm liên tục duy trì trên 80% định mức, nhiều đường dây 500kV có thời điểm đạt gần 90% để giải tỏa công suất từ các nhà máy Thủy điện Hòa Bình, Sơn La và điều tiết điện năng trên trục Bắc - Trung - Nam.

Để giảm áp lực cho con người, nhiều công nghệ hiện đại đã được đưa vào vận hành như thiết bị bay không người lái gắn camera nhiệt, hệ thống quét Lidar, giám sát trực tuyến kết hợp trí tuệ nhân tạo nhằm phát hiện sớm các nguy cơ bất thường. Nhưng phía sau những màn hình công nghệ ấy vẫn là những con người túc trực ngày đêm để đưa ra quyết định cuối cùng.

Những ca trực không có khái niệm "hết giờ"

Đối với lực lượng truyền tải điện, mùa nắng nóng đồng nghĩa với việc gần như không còn khái niệm ca làm việc bình thường. Theo ông Nguyễn Văn Tuyền - Tổ trưởng Tổ quản lý vận hành trạm biến áp 500KV Vĩnh Yên (Phú Thọ), hiện tổ quản lý vận hành của trạm có 14 người, được bố trí theo mô hình 3 ca, 5 kíp. Mỗi kíp trực gồm 2 người, duy trì 3 ca vận hành liên tục 24/24 giờ. “Những ngày nắng nóng anh em phải đi kiểm tra liên tục. Có những thời điểm vừa kiểm tra xong lại tiếp tục vòng kiểm tra mới để theo dõi sát thiết bị. Trưởng, phó trạm cũng tăng cường trực để xử lý ngay nếu có phát sinh”, ông Tuyền chia sẻ.

Công nhân truyền tải điện kiểm tra định kỳ thiết bị tại Trạm biến áp 500kV Vĩnh Yên để kịp thời phát hiện các nguy cơ bất thường. Ảnh: Mạnh Hùng

Chiếc áo bảo hộ sẫm màu vì mồ hôi, chai nước mát đặt vội bên góc phòng trực hay bữa cơm hộp ăn nhanh giữa hai vòng kiểm tra đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong suốt mùa hè. Thế nhưng, khi được hỏi về điều khó khăn nhất, nhiều người chỉ cười nhẹ. Điều họ quan tâm nhiều hơn cả là hệ thống vận hành ổn định, không xảy ra sự cố giữa thời điểm hàng triệu gia đình và hàng chục nghìn doanh nghiệp đang cần điện cho sản xuất, sinh hoạt.

Theo Phó Giám đốc PTC1 Phạm Quang Hòa, ngay từ đầu năm 2026, đơn vị đã chuẩn bị nhiều kịch bản ứng phó với nắng nóng, yêu cầu lãnh đạo các đơn vị, đội trưởng, trạm trưởng trực tiếp có mặt tại hiện trường trong những ngày cao điểm. Các đoàn kiểm tra cũng liên tục được thành lập để đôn đốc việc thực hiện các phương án kỹ thuật, kiểm tra hệ thống làm mát, soi phát nhiệt và chuẩn bị đầy đủ vật tư dự phòng. Mục tiêu cao nhất là không để xảy ra tình trạng quá nhiệt gây sự cố, bảo đảm hệ thống truyền tải vận hành an toàn, ổn định trong mọi tình huống.

“Điều chúng tôi ghi nhận rõ nhất là tinh thần bám trạm, bám đường dây của anh em vận hành trong điều kiện thời tiết rất khắc nghiệt. Nhiều thiết bị vận hành tải cao liên tục nhưng các đơn vị vẫn kiểm soát tốt tình trạng vận hành, kịp thời xử lý các bất thường phát sinh, góp phần bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định”, ông Hòa nhấn mạnh.

Công nhân truyền tải điện lgiữ dòng điện thông suốt giữa mùa nắng nóng.

Chiều muộn, khi nắng bắt đầu dịu dần, tiếng ù của những máy biến áp vẫn đều đặn vang lên giữa sân trạm. Những vòng kiểm tra vẫn tiếp tục, bởi phụ tải chưa hề giảm và các thiết bị vẫn đang vận hành hết công suất. Bên ngoài hàng rào trạm biến áp, dòng xe vẫn nối nhau trên các tuyến đường, những khu công nghiệp tiếp tục sáng đèn, hàng triệu căn nhà chuẩn bị bước vào giờ cao điểm buổi tối.

Ít ai nghĩ rằng, phía sau sự bình thường ấy là những con người gần như không có khái niệm "tan ca" trong suốt những đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất của mùa hè. Họ lặng lẽ đi giữa những dãy thiết bị cao áp, bám từng trạm biến áp, từng tuyến đường dây để giữ cho "mạch máu" năng lượng luôn thông suốt.