Giữ vững chủ quyền số, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW (bài 2)

Bài 2: Giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”-sức mạnh nội sinh bảo vệ Tổ quốc

Trong bối cảnh kỷ nguyên số với những tác động đa chiều lên nền tảng tư tưởng, việc nhận diện đúng nội hàm và phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” chính là chìa khóa bồi đắp sức mạnh chính trị, tinh thần, xây dựng Quân đội vững mạnh từ gốc, trở thành ngọn cờ đầu trong đấu tranh chống “xâm lăng văn hóa”, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

"Bộ đội Cụ Hồ" là hình mẫu rất đặc biệt của văn hóa, của đất nước, của dân tộc Việt Nam. Ảnh: Phan Giang

“Bộ đội Cụ Hồ”-hình mẫu đặc biệt của đất nước

Lý luận quân sự Việt Nam đã khẳng định, yếu tố chính trị, tinh thần là cội nguồn của sức mạnh chiến đấu. Giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” chính là hạt nhân cấu thành tiềm lực chính trị, tinh thần của Quân đội. Khi cán bộ, chiến sĩ có nền tảng văn hóa vững chắc, họ sẽ có “sức đề kháng” trước những tác động xấu độc, giữ được lập trường tư tưởng, kiên định mục tiêu chiến đấu. Trong tiến trình xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, công tác này càng mang tính quyết định, nhất là trong bối cảnh không gian số đang tác động đến mọi mặt của đời sống chính trị, xã hội.

Điểm nổi bật nhất trong hệ giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” chính là mối quan hệ “quân với dân như cá với nước”. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Quân đội ta là Quân đội của nhân dân, từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”. Bởi vậy, mọi biểu hiện của văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” suy cho cùng đều quy tụ ở mục tiêu phụng sự nhân dân, đặt lợi ích của Tổ quốc và nhân dân lên trên hết.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam khẳng định: “Bộ đội Cụ Hồ” là hình mẫu rất đặc biệt của văn hóa, của đất nước, của dân tộc Việt Nam. Giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thể hiện ở các đặc tính: Yêu nước, trung thành, kỷ luật, dấn thân, nhân văn và trên hết là vì nhân dân phục vụ”.

Xác định nội hàm văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”, Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Lập, Chủ nhiệm Khoa Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng cho biết: “Giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” được nhận diện trước hết ở sự trung thành tuyệt đối với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, con đường cách mạng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân đã lựa chọn; luôn đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc, của nhân dân lên trên hết, trước hết. Cùng với đó, mỗi quân nhân cách mạng luôn nêu gương trong chấp hành Hiến pháp, pháp luật; không ngừng tu dưỡng, phấn đấu, rèn luyện để hoàn thiện bản thân, hướng tới chuẩn mực con người mới xã hội chủ nghĩa”.

Trong bối cảnh mới, giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” còn thể hiện ở tinh thần chủ động học tập, nâng cao năng lực, trình độ và khả năng sẵn sàng chiến đấu của mỗi cán bộ, chiến sĩ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới. Những giá trị đó tạo nên bản sắc riêng, góp phần khẳng định hình ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam trong lòng nhân dân và bạn bè quốc tế.

Thực tiễn cho thấy, giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” giữ vị trí đặc biệt trong hệ giá trị văn hóa Việt Nam và hệ giá trị quốc gia, bởi đây là sự kết tinh tiêu biểu của những phẩm chất đã được hun đúc qua lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Khi các giá trị này được giữ vững và phát huy, sức mạnh chiến đấu của Quân đội được nâng cao, đồng thời “thế trận lòng dân” được củng cố, tạo sự gắn bó, tin tưởng của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ. Đây là yếu tố nền tảng bảo đảm cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.

Chính từ ý nghĩa và giá trị nền tảng đó, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị đã xác định việc phát huy văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là một trong những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong phát triển văn hóa Việt Nam.

Sắc thái đặc thù của văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” ở biên cương

Trong hệ giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”, người lính quân hàm xanh mang một dấu ấn rất riêng, được tôi luyện trong môi trường công tác đặc thù nơi đầu sóng ngọn gió. Dòng chữ “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” xuất hiện tại nhiều đồn Biên phòng đã vượt khỏi ý nghĩa của một khẩu hiệu. Đó là phương châm hành động, là sự tự xác định trách nhiệm của người lính quân hàm xanh đối với địa bàn và nhân dân nơi mình công tác.

Và điểm đặc sắc làm nên chiều sâu văn hóa của người lính quân hàm xanh chính là mối quan hệ anh em ruột thịt với đồng bào các dân tộc, là hành động “3 bám, 4 cùng”: Bám đơn vị, bám địa bàn, bám chủ trương; cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc với nhân dân. Đây không đơn thuần là phương pháp công tác dân vận, mà thực chất là một phương thức thực hành văn hóa quân sự cách mạng, nơi phẩm chất “Vì nhân dân phục vụ” được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, hằng ngày, bền bỉ và đầy trách nhiệm.

Thực tế, ở nơi đầu sóng ngọn gió, nơi hiểm nguy, gian khó, Bộ đội Biên phòng luôn kịp thời có mặt mỗi khi người dân cần. Khi thiên tai, hoạn nạn xảy ra, người lính Biên phòng thường là một trong những lực lượng có mặt sớm nhất tại các địa bàn hiểm trở. Những ngày mưa lũ dồn dập ở miền Trung, vụ sạt lở đất tại thôn Làng Nủ, tỉnh Lào Cai vào tháng 9/2024 hay các tình huống cứu nạn trên biển đã cho thấy rõ bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm của người lính Biên phòng. Trong những thời khắc ấy, văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” không được thể hiện bằng lời nói, mà bằng việc người lính chấp nhận đối diện với nguy hiểm để tìm kiếm người mất tích, sơ tán người dân, cứu tài sản và giúp nhân dân khôi phục cuộc sống sau thiên tai. Mỗi bước chân vào vùng sạt lở, mỗi chuyến tàu vượt sóng dữ đều là sự lựa chọn đặt tính mạng, sự an toàn của nhân dân lên hàng đầu.

Không chỉ lao vào nguy hiểm cứu dân, người lính Biên phòng còn gieo những mầm xanh hi vọng nơi biên cương. Hàng nghìn học sinh đã được Bộ đội Biên phòng đỡ đầu, nuôi dưỡng trong Chương trình “Nâng bước em tới trường-Con nuôi đồn Biên phòng” để có tương lai tươi sáng hơn. Một trong số đó là em Lý Hồng Hải, dân tộc Nùng, xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng.

Mồ côi bố từ năm 3 tuổi, con đường học tập của Hải có những lúc tưởng chừng như khép lại do gia cảnh quá khó khăn. Nhờ sự hỗ trợ vật chất và tinh thần của những người lính Biên phòng, trong đó có Thiếu tướng Phùng Quốc Tuấn, nguyên Phó Chính ủy Bộ đội Biên phòng, em đã thi đỗ vào Trường Đại học Ngoại thương và tốt nghiệp loại xuất sắc. Hiện, Hải đang du học tại Trung Quốc bằng học bổng toàn phần hệ thạc sĩ của Chính phủ Trung Quốc. Nhìn lại hành trình đã qua, Lý Hồng Hải xúc động chia sẻ: “Để đạt được những thành tựu như ngày hôm nay, người em nghĩ tới đầu tiên là bác Thiếu tướng Phùng Quốc Tuấn. Bác luôn hỗ trợ em từ những ngày em học lớp 9 đến những năm tháng học đại học. Điều này giúp cho em có động lực để vươn lên và bước sang một trang mới của cuộc đời”.

“Sau này, khi có cuộc sống ổn định và đạt được những thành tựu nhất định, em mong muốn trở về quê hương, giúp đỡ các bạn có hoàn cảnh khó khăn như cách em từng được giúp đỡ trong Chương trình “Nâng bước em tới trường-Con nuôi đồn Biên phòng”-Lý Hồng Hải thổ lộ.

“Bám dân” trên không gian số

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, Internet và các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức giao tiếp, tiếp nhận thông tin và đời sống văn hóa của người dân, trong đó có đồng bào khu vực biên giới.

Nếu trước đây, chủ quyền quốc gia chủ yếu được nhận diện trên thực địa với đường biên, mốc quốc giới và lãnh thổ, thì ngày nay, chủ quyền quốc gia còn được khẳng định và bảo vệ trên không gian số, nơi các giá trị văn hóa, tư tưởng, thông tin và nhận thức xã hội đang chịu sự tác động mạnh mẽ của quá trình toàn cầu hóa và cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia.

Chiều sâu văn hóa của người lính Biên phòng vì thế mở rộng sang không gian số. Không chỉ xả thân cứu dân trong thiên tai, hoạn nạn hay nâng bước những mảnh đời học trò khó khăn vùng biên, người lính Biên phòng ngày nay còn gánh vác một sứ mệnh mới: “Bám dân” trên không gian số để lan tỏa những giá trị tốt đẹp và bảo vệ vững chắc chủ quyền văn hóa số của quốc gia. Đồng hành với nhân dân trên các nền tảng trực tuyến, cán bộ Biên phòng đưa thông tin chính thống đến người dân, hướng dẫn người dân nhận diện thủ đoạn lừa đảo, phân biệt tin thật với tin giả...

Cùng với sự phổ cập của Internet và mạng xã hội, người dân khu vực biên giới ngày càng tiếp cận với nhiều nguồn thông tin đa dạng, trong đó có không ít thông tin sai sự thật, xuyên tạc, kích động, phản văn hóa hoặc mang yếu tố tác động từ bên ngoài. Đặc thù của địa bàn biên giới với sự giao thoa mạnh mẽ giữa các nền văn hóa càng làm gia tăng nguy cơ bị chi phối bởi các luồng thông tin độc hại, nếu thiếu khả năng chọn lọc và nhận diện.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong mối quan hệ thống nhất với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và củng cố "thế trận lòng dân". Chính vì vậy, Nghị quyết số 80 của Đảng đã xác định rõ yêu cầu xây dựng "thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số".

Trong bối cảnh đó, Bộ đội Biên phòng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc triển khai thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ kết hợp với bảo vệ chủ quyền quốc gia trên “không gian số”, giữ vững biên giới cả về tư tưởng, văn hóa và thông tin.

"Bám dân" trên không gian số vì thế trở thành sự tiếp nối tự nhiên của phương châm công tác "bám dân, bám địa bàn". Khi mỗi người dân có khả năng nhận diện đúng-sai, phân biệt được tin thật với tin giả và chủ động lan tỏa những giá trị tích cực, thì mỗi cộng đồng dân cư nơi biên giới cũng trở thành một "pháo đài" bảo vệ chủ quyền quốc gia trên “không gian số”, góp phần xây dựng "thế trận lòng dân" gắn với "thế trận an ninh văn hóa" vững chắc ngay từ cơ sở.