Giữ xanh cảnh quan - tăng sức hút điểm đến

Khi cảnh đẹp bị phủ bóng bởi rác

Cao Bằng có sức hút đặc biệt từ những cảnh quan tự nhiên còn giữ được vẻ nguyên sơ. Điểm di sản Mắt Thần núi, quần thể Hồ Thang Hen, Khuổi Khon, Ngọc Côn, Đình Phong, đèo Mã Phục, Khau Cốc Chà... cùng hệ thống làng du lịch cộng đồng đang ngày càng được nhiều du khách lựa chọn. Trong dịp nghỉ lễ Quốc Khánh 2/9 vừa qua, tỉnh đón 130.000 lượt khách, tăng 143% so với cùng kỳ năm 2025. Cùng với lượng khách tăng, rác thải phát sinh tại các điểm đến cũng gia tăng. Tại một số điểm dừng chân, khu vực cắm trại, ven đường và vị trí cảnh quan tự nhiên, tình trạng bỏ rác không đúng nơi quy định vẫn diễn ra, đặc biệt gia tăng vào những ngày cuối tuần, ngày lễ.

Với những điểm chưa có ban quản lý chuyên trách, vấn đề càng rõ nét. Chị Tạ Quỳnh Như, du khách đến từ Quảng Ngãi chia sẻ sự tiếc nuối khi tại một số điểm ngắm cảnh như thung lũng Ngọc Côn (xã Đình Phong), đèo Khau Cốc Chà (xã Xuân Trường), cảnh đẹp vẫn còn nguyên sức hấp dẫn, nhưng dưới chân xuất hiện nhiều rác thải, nhất là chai nhựa đã qua sử dụng. Theo chị Như, tình trạng này làm mất mỹ quan, ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của du khách.

Những phản ánh của du khách cho thấy vấn đề đặt ra không chỉ là chuyện “có rác” hay “không có rác”. Đó còn là câu chuyện về năng lực quản lý điểm đến, hạ tầng phục vụ du lịch, phương thức thu gom, quan trọng hơn là ai chịu trách nhiệm khi rác phát sinh, tồn đọng và tái diễn?

Xác định rõ trách nhiệm quản lý

Từ thực tế đó, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa chỉ đạo quyết liệt các địa phương bảo đảm vệ sinh môi trường, giữ gìn cảnh quan xanh - sạch - đẹp, nâng cao chất lượng phục vụ du khách. Quan điểm được đặt ra là sự hài lòng của du khách không chỉ phản ánh chất lượng điểm đến mà còn là một trong những kênh quảng bá hiệu quả nhất cho du lịch Cao Bằng. Theo chỉ đạo của tỉnh, bảo vệ môi trường du lịch không còn được xem là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa, thể thao và du lịch hay của đơn vị thu gom rác, mà trước hết là trách nhiệm quản lý địa bàn của chính quyền cơ sở, nhất là tại các địa phương có lượng khách tăng cao.

Các địa phương phải rà soát, tổ chức lại việc thu gom rác; xác định cụ thể vị trí đặt thùng rác, điểm tập kết; giao rõ tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm từng khu vực; quy định tần suất, thời gian thu gom và tăng cường vệ sinh vào cuối tuần, ngày lễ, mùa cao điểm. Quản lý chặt chẽ các điểm du lịch tự nhiên, điểm cắm trại. Những nơi chưa có đơn vị quản lý chuyên trách phải chủ động xây dựng phương án thu gom hoặc giao nhiệm vụ cho cộng đồng dân cư. 100% hộ kinh doanh, cơ sở dịch vụ chịu trách nhiệm vệ sinh khu vực xung quanh, không để rác thải ảnh hưởng đến cảnh quan. Đặc biệt, chủ tịch UBND xã chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện trước UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra tình trạng rác thải tồn đọng kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc không xác định được tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm.

UBND tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tăng cường kiểm tra, giám sát thực tế; tổng hợp danh sách các địa phương, điểm đến chậm khắc phục hoặc để tái diễn tình trạng rác thải để báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh xem xét, xử lý. Từ chỉ đạo của tỉnh có thể thấy một thông điệp xuyên suốt: đã đến lúc chuyển từ tư duy “ra quân dọn rác” sang tư duy “quản lý môi trường điểm đến”, trong đó trách nhiệm phải có địa chỉ cụ thể và người chịu trách nhiệm phải được xác định cụ thể.

Đoàn thanh niên xã Trà Lĩnh thu gom rác tại điểm di sản Mắt Thần núi.

Địa phương chủ động xử lý "điểm nóng"

Tại những địa bàn trọng điểm du lịch, chính quyền cơ sở đang triển khai nhiều giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế. Đàm Thủy là một trong những địa bàn chịu áp lực lớn nhất khi sở hữu hệ thống điểm đến nổi tiếng gồm: thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, làng đá Khuổi Ky, thác Cò Lả, Bản Mom… cùng nhiều điểm du lịch cộng đồng. Theo Chủ tịch UBND xã Đàm Thủy Đặng Lê Nam, vào cuối tuần lượng khách đến địa phương rất đông, nhất là thời điểm dòng sông Quây Sơn vào mùa đẹp nhất. Từ đầu tháng 9 đến nay, lượng khách đến thác Bản Giốc đạt hơn 300.000 lượt, tăng khoảng 30% so với năm trước. Con số này cho thấy sức hút ngày càng lớn của điểm đến, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu tương xứng về quản lý môi trường.

Tiếp thu chỉ đạo của tỉnh, xã Đàm Thủy rà soát toàn bộ các điểm dừng chân, khu vực ven sông, bãi đỗ xe; yêu cầu các hộ kinh doanh ký cam kết bố trí thùng rác ngăn nắp. Đoàn thanh niên và các tổ tự quản du lịch được phân công tăng cường dọn dẹp vào cuối ngày, hạn chế để rác tồn đọng qua đêm.

Tại xã Trà Lĩnh, nơi có 2 danh thắng cấp quốc gia là Mắt Thần núi và quần thể hồ Thang Hen, bài toán môi trường có đặc thù riêng. Đây là những điểm du lịch trải nghiệm, cắm trại tự nhiên, thu hút đông du khách nhưng không gian rộng, địa hình phức tạp. 

Chủ tịch UBND xã Trà Lĩnh Hoàng Văn Đông cho biết: Xã bố trí 8 thùng rác di động dọc tuyến đường vào Mắt Thần núi, gồm 2 thùng ở điểm đầu, 2 thùng ở giữa tuyến và 4 thùng ở cuối tuyến. Vào ngày cao điểm, ngày lễ, xã huy động đoàn viên thanh niên, MTTQ, công an, quân sự, các phòng, ban chuyên môn và xóm Bản Quang tổ chức vệ sinh các khu vực đông khách, bãi đỗ xe, tuyến đường tham quan. Từ đầu năm đến nay, xã tổ chức 2 đợt tổng vệ sinh tập trung. Công tác thu gom thường xuyên được thực hiện thông qua hợp đồng với Hợp tác xã Dịch vụ môi trường Trà Lĩnh, tần suất 1 lần/tuần. Thành lập các tổ thu gom rác tự quản tại thôn, bản; bổ sung biển chỉ dẫn, nhắc nhở du khách mang rác ra khỏi khu vực cắm trại. Trước nhu cầu ngày càng tăng của du khách, xã làm việc với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị hỗ trợ kinh phí đầu tư nhà vệ sinh công cộng tại Mắt Thần núi; nghiên cứu huy động nguồn lực xã hội hóa, phối hợp với các hộ kinh doanh dịch vụ để đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của du khách.

Có 6 năm kinh doanh dịch vụ du lịch tại khu vực Mắt Thần núi, anh Bùi Tuấn Hùng, chủ homestay Nhà Mộc đồng tình với yêu cầu đặt ra của tỉnh. Theo anh, khu vực này cần có đơn vị thu gom, xử lý rác chuyên nghiệp do địa hình nhiều khe núi, khuất cây, khiến việc thu gom thủ công gặp khó khăn. Một số du khách vứt rác vào hốc đá, khi nước dâng, rác nổi lên trôi dạt ra ngoài, vừa gây mất mỹ quan vừa gây khó khăn cho công tác vệ sinh môi trường.

Thực tế tại các điểm du lịch cho thấy, ý thức của một bộ phận du khách là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng lượng rác. Nhưng nếu chỉ quy trách nhiệm cho du khách thì chưa đủ. Một điểm đến muốn phát triển lâu dài cần có hạ tầng môi trường phù hợp, phương án thu gom ổn định, người chịu trách nhiệm rõ ràng và cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên. Với những khu vực tự nhiên, địa hình phức tạp, phương thức quản lý cần khác với khu du lịch đã được đầu tư đồng bộ. Nếu không có phương án chuyên nghiệp, rác có thể tiếp tục xuất hiện trở lại dù địa phương nhiều lần tổ chức dọn vệ sinh.

Giữ cho thác Bản Giốc trong xanh, Mắt Thần núi sạch đẹp, những cung đường đến Khau Cốc Chà, đèo Mã Phục không còn chai nhựa... không phải nhiệm vụ của riêng ngành du lịch. Đó là trách nhiệm của cả cộng đồng. Trong đó, người đứng đầu chính quyền địa phương phải là người chịu trách nhiệm đầu tiên, trực tiếp và xuyên suốt tại địa bàn quản lý. Đó cũng là cách để Cao Bằng giữ được màu xanh của những điểm đến hôm nay và giữ được sức hấp dẫn của du lịch trong những năm tới.