Giúp học sinh nhận biết và phòng ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết

Cô Lường Thị Minh giới thiệu về những nội dung cần lưu tâm trong quá trình truyền thông về phòng chống tảo hôn.

Đừng để ước mơ dang dở vì kết hôn sớm

Ở tuổi còn ngồi trên ghế nhà trường, điều học sinh cần nghĩ đến là bài vở, bạn bè và những dự định tương lai. Thế nhưng, tại một số bản vùng cao, quan niệm kết hôn sớm vẫn có thể tác động đến lựa chọn của giới trẻ. Bởi vậy, giúp học sinh hiểu đúng về hôn nhân, biết tự bảo vệ trước nguy cơ tảo hôn đang trở thành nội dung quan trọng trong công tác giáo dục tại xã Mường Pồn (Điện Biên).

Tại Trường PTDTBT THCS Mường Pồn, nội dung phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống được chuyển tải theo hướng gần gũi với học sinh. Thay vì chỉ phổ biến quy định pháp luật, hoạt động tuyên truyền chú trọng giúp các em nhận diện nguy cơ, hiểu hậu quả của việc lập gia đình quá sớm và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết.

Một trong những hình thức nhà trường lựa chọn là đưa vấn đề vào tiểu phẩm, hùng biện và vẽ tranh theo khối lớp. Những tình huống được xây dựng xoay quanh lựa chọn của tuổi học trò, trách nhiệm với bản thân và những điều cần chuẩn bị trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân.

Ở đó, một câu hỏi được đặt ra: Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, mỗi học sinh cần làm gì để góp phần ngăn ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống?

Câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng chạm đến điều gần gũi nhất với lứa tuổi các em. Bởi phòng chống tảo hôn không chỉ là ghi nhớ nam phải từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi mới đáp ứng điều kiện về tuổi kết hôn. Quan trọng hơn, học sinh cần hiểu vì sao mình nên tiếp tục học tập, rèn luyện trước khi xây dựng gia đình.

Mỗi buổi tuyên truyền của cơ sở giáo dục đều có sự đồng hành của lực lượng Công an địa phương.

Cô Hoàng Thị Xa – Tổng phụ trách Đội Trường PTDTBT THCS Mường Pồn tham gia xây dựng nội dung tuyên truyền, hướng học sinh tìm hiểu vấn đề qua những hình thức phù hợp với lứa tuổi.

Thông qua câu hỏi, tiểu phẩm và hoạt động tìm hiểu kiến thức, nhà trường hướng các em nhận thức đúng về tình bạn, tình yêu tuổi học trò, trách nhiệm học tập và quyền được bảo vệ trước nguy cơ kết hôn khi chưa đủ tuổi.

Qua hoạt động tuyên truyền, học sinh được nhà trường hướng dẫn cách tìm đến thầy cô, cha mẹ, cán bộ bảo vệ trẻ em hoặc người có trách nhiệm khi gặp áp lực liên quan đến chuyện kết hôn. Đây là kỹ năng cần thiết, bởi không phải em nào cũng đủ hiểu biết và bản lĩnh để tự giải quyết những tình huống phức tạp.

Cô Hoàng Thị Xa (đứng giữa) cùng học sinh trong lễ Tổng kết năm học 2024-2025.

Giáo dục bằng sự thấu hiểu và tôn trọng

Nếu ở bậc THCS, học sinh được tiếp cận trực tiếp vấn đề hôn nhân thì tại Trường PTDTBT Tiểu học Mường Pồn, việc giáo dục được thực hiện thận trọng hơn, phù hợp với tâm lý và khả năng nhận thức của trẻ.

Bà Lường Thị Minh – nhân viên y tế nhà trường cho rằng, tuyên truyền cho học sinh dân tộc thiểu số cần khéo léo, dễ hiểu và tôn trọng các em. Không nên để những lời nhắc nhở vô tình trở thành sự phê phán phong tục hoặc khiến học sinh mặc cảm về hoàn cảnh gia đình, dân tộc mình.

Theo bà Minh, điều quan trọng là giúp học sinh hiểu vấn đề bằng kiến thức phù hợp, từ đó hình thành nhận thức và biết cách bảo vệ bản thân.

Qua các hoạt động trải nghiệm, các cơ sở giáo dục ở Mường Pồn thường xuyên trang bị kiến thức và kỹ năng sống cho học sinh.

Giữa những bài học trên lớp, hoạt động ngoại khóa và sự hướng dẫn của thầy cô, thông điệp được gửi gắm không chỉ là tránh kết hôn sớm, mà còn là trân trọng những năm tháng học trò, gìn giữ cơ hội học tập và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

Mường Pồn là xã miền núi, biên giới, nơi đồng bào Mông, Thái, Khơ Mú cùng nhiều dân tộc sinh sống. Đời sống một bộ phận người dân còn khó khăn; tại một số địa bàn, nhận thức về độ tuổi kết hôn và hệ lụy của tảo hôn vẫn cần được nâng cao.

Theo thống kê, năm 2025, xã Mường Pồn có 89 cặp kết hôn. Qua rà soát, địa phương ghi nhận 2 trường hợp tảo hôn, liên quan đến 3 người chưa đủ tuổi kết hôn; không ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống phát sinh.

Đằng sau những con số ấy là vấn đề không thể xem nhẹ. Một cuộc hôn nhân đến quá sớm có thể khiến việc học gián đoạn, thu hẹp cơ hội đào tạo nghề, tìm kiếm việc làm và tạo thêm gánh nặng khi người trẻ chưa đủ điều kiện chăm lo gia đình.

Đặc biệt, mang thai ở tuổi vị thành niên tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe người mẹ và trẻ nhỏ. Trong khi đó, hôn nhân cận huyết thống làm gia tăng nguy cơ mắc một số bệnh di truyền ở thế hệ sau.

Vì vậy, ngăn ngừa tảo hôn không đơn thuần là vận động chấp hành pháp luật mà còn là bảo vệ sức khỏe, quyền học tập và cơ hội phát triển của thanh thiếu niên.

Tình huống giả định sơ cứu cho nạn nhân tai nạn thương tích được thực hiện trong buổi truyền thông tại Trường PTDTBT THCS Mường Pồn.

Chung tay giữ học trò ở lại với tương lai

Tại Mường Pồn, công tác tuyên truyền được triển khai thông qua các cuộc họp bản, hoạt động đoàn thể, trường học và sự vận động của người có uy tín trong cộng đồng.

Trong môi trường học đường, vai trò của giáo viên không chỉ là giúp học sinh hiểu quy định về hôn nhân. Điều quan trọng còn là kịp thời lắng nghe, hỗ trợ khi các em gặp khó khăn và phối hợp với gia đình để phòng ngừa nguy cơ từ sớm.

Đối với học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, việc trao đổi cần tế nhị, tôn trọng quyền riêng tư. Một cuộc trò chuyện đúng lúc, lời khuyên phù hợp hoặc sự hỗ trợ có trách nhiệm của người lớn có thể giúp các em tránh những quyết định vội vàng.

Tuy nhiên, nhà trường không thể làm thay vai trò gia đình. Khi cha mẹ còn quan niệm con cái nên lập gia đình sớm, việc tuyên truyền cho học sinh khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu thiếu sự đồng thuận của người lớn.

Bởi vậy, bên cạnh giáo dục trong trường học, địa phương chú trọng vận động phụ huynh, trưởng bản và người có uy tín cùng tham gia thay đổi nhận thức, để quyền học tập và phát triển của trẻ được tôn trọng trong mỗi gia đình.

Trở lại với những câu hỏi dành cho học sinh Trường PTDTBT THCS Mường Pồn, điều đáng quan tâm không chỉ là các em trả lời đúng bao nhiêu câu hỏi pháp luật, mà còn là những hiểu biết ấy giúp các em lựa chọn thế nào khi đối diện tình huống thực tế.

Một học sinh biết tìm đến thầy cô khi cần giúp đỡ, hiểu giá trị của việc học và biết nói không với kết hôn sớm sẽ có thêm điều kiện để tự bảo vệ tương lai.

Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của công tác phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống từ trường học: để những năm tháng tuổi trẻ được dành cho học tập, trưởng thành và theo đuổi những ước mơ còn ở phía trước.