Gỡ nút thắt điện khí LNG, củng cố nền tảng cho tăng trưởng

(Ảnh minh họa)

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026-2030 và cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, bảo đảm đủ nguồn điện cho phát triển kinh tế đang trở thành thách thức lớn.

Tại Diễn đàn "Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh" ngày 24/6, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển hệ thống điện, Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương), cho biết hiện điện than và điện khí đang chiếm khoảng 42% cơ cấu nguồn điện quốc gia, phần còn lại là thủy điện và năng lượng tái tạo.

Theo ông Cường, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định Việt Nam sẽ không phát triển thêm điện than mới, tập trung vào điện gió, điện mặt trời và hướng tới vận hành tổ máy điện hạt nhân đầu tiên vào khoảng năm 2035. Tuy nhiên, nếu chỉ phát triển các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi như điện gió, điện mặt trời mà không bổ sung các nguồn điện nền và nguồn điện linh hoạt như LNG, nhiệt điện linh hoạt hay hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), hệ thống điện sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt công suất vào những thời điểm không có gió hoặc nắng.

Theo các dự báo quốc tế, nhu cầu điện toàn cầu sẽ tăng trung bình khoảng 3,6% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, được thúc đẩy bởi sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và quá trình điện hóa giao thông. Tại Việt Nam, nhu cầu điện dự kiến tăng mạnh hơn để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong khi vẫn thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.

Điều này tạo ra áp lực kép đối với ngành năng lượng. Một mặt, Việt Nam phải đẩy nhanh phát triển các nguồn năng lượng sạch; mặt khác, phải bảo đảm hệ thống điện vận hành ổn định, liên tục. Trong bối cảnh đó, các nguồn điện nền có khả năng phát điện ổn định và linh hoạt được xem là điều kiện tiên quyết để bảo đảm an ninh năng lượng.

Khi tiềm năng thủy điện ngày càng thu hẹp và điện than bước vào lộ trình giảm dần, điện khí LNG được đánh giá là nguồn điện nền quan trọng trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng.

Ông Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy việc phát triển các nguồn điện linh hoạt như LNG là giải pháp cần thiết để duy trì độ ổn định của hệ thống trong quá trình gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, hàng loạt dự án LNG tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều vướng mắc về cơ chế.

Một trong những rào cản lớn nhất là thiếu hợp đồng mua bán điện (PPA) đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Các tổ chức tài chính nước ngoài thường yêu cầu PPA phải có khả năng vay vốn (bankable), trong đó quy định rõ cơ chế chia sẻ rủi ro về thay đổi chính sách, biến động pháp lý hoặc trường hợp phải cắt giảm công suất. Nếu không có những điều khoản này, việc huy động vốn cho các dự án LNG quy mô lớn sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, cơ chế chuyển ngang chi phí nhiên liệu (pass-through) cũng chưa hoàn thiện. Các dự án như Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 phải mua LNG theo giá thị trường quốc tế nhưng giá bán điện lại chịu sự điều tiết trong nước. Việc chưa có cơ chế phản ánh đầy đủ biến động giá nhiên liệu và tỷ giá vào giá điện đang làm gia tăng rủi ro tài chính cho nhà đầu tư.

Không chỉ vậy, hệ thống truyền tải điện cũng đang trở thành điểm nghẽn mới. Tình trạng quá tải cục bộ tại một số khu vực khiến khả năng giải tỏa công suất gặp khó khăn, trong khi nguy cơ thiếu điện tại miền Bắc vẫn hiện hữu trong các đợt nắng nóng cao điểm.

Ông Nguyễn Đình Thọ cho rằng để bảo đảm đủ điện cho nền kinh tế, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thị trường và chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư trong giai đoạn đầu phát triển điện khí LNG.

Trong đó, việc chuẩn hóa hợp đồng PPA theo thông lệ quốc tế, xây dựng cơ chế giá điện linh hoạt và hoàn thiện các quy định về phân bổ rủi ro nhiên liệu là những giải pháp cấp thiết. Đồng thời, cần đẩy nhanh đầu tư hạ tầng truyền tải nhằm bảo đảm khả năng giải tỏa công suất và nâng cao độ tin cậy của hệ thống điện.

Các chuyên gia kỳ vọng, Luật Điện lực sửa đổi sẽ tạo nền tảng pháp lý mới cho thị trường điện cạnh tranh, từng bước hoàn thiện cơ chế giá và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các dự án điện khí LNG cũng như các nguồn điện mới tham gia thị trường.

Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng cao, việc tháo gỡ các nút thắt cho điện khí LNG không chỉ là câu chuyện của riêng ngành năng lượng mà còn là điều kiện quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.