Gỡ nút thắt thể chế để doanh nghiệp công nghệ tăng tốc đầu tư

Có chính sách, doanh nghiệp chờ cơ chế thực thi

Nghị quyết 09 - NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển, đặc biệt khi TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, với các lĩnh vực như trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo hay hạ tầng số, vốn đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn và thời gian thu hồi kéo dài, doanh nghiệp cho rằng chỉ định hướng chính sách là chưa đủ. Điều họ cần hơn là một khung pháp lý ổn định, minh bạch và có tính dự báo để yên tâm xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn.

Cần tạo hành lang pháp lý ổn định cho doanh nghiệp công nghệ đầu tư dài hạn.

Theo các doanh nghiệp, đầu tư vào hạ tầng kinh tế số luôn đi kèm rủi ro công nghệ thay đổi nhanh, trong khi vòng đời dự án kéo dài nhiều năm. Vì vậy, TP. Hồ Chí Minh cần tận dụng cơ chế của Luật Đô thị đặc biệt để trao quyền chủ động hơn cho địa phương, đồng thời giảm các thủ tục hành chính, thay thế cơ chế “xin - cho” bằng những chính sách ổn định và nhất quán. Đây được xem là điều kiện quan trọng để khơi thông dòng vốn tư nhân vào các lĩnh vực công nghệ.

Ông Trần Phúc Hồng - Giám đốc điều hành TMA Innovation và Trung tâm Trí tuệ nhân tạo TMA cho biết, doanh nghiệp kỳ vọng những chủ trương mới sẽ nhanh chóng được cụ thể hóa thành các chính sách thực thi.

Là doanh nghiệp công nghệ đang xuất khẩu dịch vụ sang hơn 30 quốc gia, TMA cho rằng dư địa phát triển của doanh nghiệp Việt còn rất lớn nếu môi trường đầu tư tiếp tục được cải thiện. Theo ông Trần Phúc Hồng, điều doanh nghiệp chờ đợi lúc này không phải thêm chủ trương mới mà là tốc độ đưa chính sách vào cuộc sống. “Chúng ta đã có cơ chế, đã có chính sách. Vấn đề là cần mạnh dạn đưa những chính sách đó vào thực tiễn để doanh nghiệp có thể nhanh chóng thụ hưởng” - ông nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ông Hồng kiến nghị TP. Hồ Chí Minh sớm mở rộng quỹ đất dành cho khoa học công nghệ và đẩy nhanh triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Bởi mô hình này đã được đề cập nhiều năm, quá trình triển khai vẫn còn chậm, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian chờ đợi trong khi mục tiêu của sandbox là rút ngắn thủ tục và tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.

Đồng quan điểm, anh Hồ Văn Tâm - Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ InApps, cho rằng Nghị quyết 09 - NQ/TW đã tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp công nghệ xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, niềm tin đó chỉ có thể chuyển hóa thành dòng vốn khi các định hướng sớm được cụ thể hóa bằng cơ chế thực thi rõ ràng, ổn định và có tính dự báo.

Theo ông Tâm, TP. Hồ Chí Minh cần sớm hoàn thiện cơ chế sandbox cho các lĩnh vực mới như AI, dữ liệu và nền tảng số; đồng thời tiếp tục có chính sách khuyến khích đầu tư cho nghiên cứu - phát triển (R&D), tạo điều kiện thuận lợi hơn trong tiếp cận hạ tầng số, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi chi phí đầu tư ban đầu và rủi ro đổi mới sáng tạo được chia sẻ hợp lý, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư vào những công nghệ mang tính chiến lược thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu ngắn hạn.

Ông Tâm cũng cho biết, nếu các cơ chế hỗ trợ được triển khai sớm và đồng bộ, InApps sẽ tiếp tục mở rộng đầu tư vào nghiên cứu các giải pháp AI, đặc biệt là AI Agents, tự động hóa quy trình và các nền tảng phục vụ chuyển đổi số; đồng thời tăng đầu tư cho đội ngũ kỹ sư AI và dữ liệu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Cần hoàn thiện cả hệ sinh thái

Không chỉ kỳ vọng vào chính sách mới, nhiều doanh nghiệp cho rằng đây cũng là thời điểm thuận lợi để tăng tốc đầu tư vào công nghệ khi bối cảnh kinh tế đang dần ổn định và xu hướng đổi mới sáng tạo ngày càng rõ nét.

Ông Lê Hoàng Nhật - Giám đốc Công ty AirCity, nhận định những thay đổi của kinh tế thế giới đang mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp Việt Nam.

Chủ trương thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ của Nhà nước đang tạo động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào những lĩnh vực mới như AI, blockchain hay robotics.

“Hiện công ty cũng đang đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ mới vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cụ thể, trong lĩnh vực quản lý và vận hành tòa nhà, công ty đã thành lập bộ phận chuyên nghiên cứu và ứng dụng AI, triển khai các giải pháp lễ tân AI cũng như ứng dụng AI trong chăm sóc khách hàng” - ông Lê Hoàng Nhật chia sẻ.

Các doanh nghiệp cho rằng, nếu muốn doanh nghiệp công nghệ trong nước không mãi ở vị trí gia công, TP. Hồ Chí Minh cần tận dụng lợi thế của một siêu đô thị để nâng cao năng lực của doanh nghiệp nội địa.

Ông Nhật đề xuất các dự án FDI quy mô lớn cần được yêu cầu cam kết sử dụng chuỗi cung ứng trong nước và có lộ trình nội địa hóa ngay từ khi cấp phép.

Đồng thời, Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh cần đóng vai trò trung gian cung cấp tín dụng ưu đãi để doanh nghiệp Việt nâng cấp tiêu chuẩn, từng bước trở thành nhà cung cấp cấp 1 cho các tập đoàn công nghệ nước ngoài. Việc tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng là con đường thực tế nhất để doanh nghiệp Việt từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Theo Nguyễn Kỳ Phùng - Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, mục tiêu phát triển công nghệ không thể chỉ dừng ở việc lựa chọn sản phẩm chiến lược.

“Điều quan trọng là TP. Hồ Chí Minh cần xây dựng được một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh để nuôi dưỡng và phát triển các công nghệ mới. Chúng ta cần có những cơ chế đặc thù, linh hoạt để thúc đẩy việc nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển sản phẩm mới” - ông Nguyễn Kỳ Phùng nhấn mạnh.

Ông Phùng cho rằng, hệ sinh thái đó phải bao gồm cơ chế sandbox, sự liên kết giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, cùng các chính sách đầu tư chấp nhận rủi ro đối với dự án công nghệ.

Ông Phùng cũng chỉ ra “điểm đứt gãy” tồn tại suốt khoảng hai thập kỷ qua. Việc ban hành danh mục các sản phẩm chiến lược là cần thiết, nhưng như vậy chưa đủ để tạo nên thành công. Từ việc xác định sản phẩm chiến lược đến nghiên cứu, tạo ra sản phẩm mẫu, thương mại hóa và phát triển thị trường là một quá trình rất dài.

“Trong khoảng 20 năm qua, chúng ta vẫn tồn tại một 'điểm đứt gãy' trong chuỗi đổi mới sáng tạo. Đó là doanh nghiệp có thể nghiên cứu ra sản phẩm, nhưng từ sản phẩm đó đến việc thương mại hóa thành công, đưa ra thị trường và phát triển quy mô lớn lại gặp rất nhiều khó khăn” - ông Phùng chia sẻ.

Ông Nguyễn Kỳ Phùng cho biết, định hướng xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh đang tạo thêm niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ tại TP. Hồ Chí Minh.