Gỡ nút thắt thừa, thiếu giáo viên

Tiết học thực hành của học sinh Trường THPT Phú Lương, xã Phú Lương.

Nỗ lực giữ nhịp dạy học

Sau sắp xếp, Trường THCS Nha Trang (phường Phan Đình Phùng), có 63 lớp với hơn 2.800 học sinh, cùng 104 cán bộ, giáo viên và nhân viên. Hoạt động dạy và học cơ bản ổn định, song việc xây dựng thời khóa biểu, cân đối yêu cầu giảng dạy với đội ngũ hiện có vẫn gặp không ít khó khăn.

Nhà trường phải bảo đảm đủ tiết học cho từng lớp, từng môn, trong khi số giáo viên biên chế mới đáp ứng khoảng 70% chỉ tiêu được giao. Tình trạng này buộc Ban Giám hiệu vừa tìm phương án bổ sung giáo viên, vừa bố trí công việc hợp lý để duy trì nề nếp, chất lượng dạy học.

Cô giáo Phạm Thị Thanh Hải, Hiệu trưởng Nhà trường, cho biết: Để duy trì hoạt động, trường tiếp tục sử dụng giáo viên hợp đồng, đồng thời tăng số tiết giảng dạy đối với giáo viên biên chế. Việc tổ chức dạy học 2 buổi mỗi ngày càng đòi hỏi nhà trường tính toán kỹ phương án bố trí nhân lực, sắp xếp thời khóa biểu.
Sử dụng giáo viên hợp đồng và tăng giờ dạy đối với giáo viên biên chế là giải pháp trước mắt để bù đắp thiếu hụt.

Tuy nhiên, việc tăng tiết cũng làm giảm thời gian dành cho chuẩn bị bài giảng, chấm bài và hỗ trợ học sinh. Sự chủ động của nhà trường cùng nỗ lực của giáo viên giúp duy trì hoạt động dạy học, nhưng về lâu dài, trường vẫn cần đủ giáo viên theo đúng chuyên môn để bảo đảm chất lượng giáo dục.

Thực trạng tại Trường THCS Nha Trang cũng diễn ra ở nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh sau sắp xếp, sáp nhập. Áp lực thiếu giáo viên thể hiện ngay trong việc tổ chức dạy học hằng ngày. Từ bài toán cân đối thời khóa biểu khi thiếu nhân lực, yêu cầu đặt ra là bố trí đội ngũ ra sao để trường học hoạt động ổn định, hạn chế tình trạng giáo viên phải kéo dài việc tăng tiết và bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh.

Giờ thực hành của học sinh Trường THCS Chu Văn An, phường Phan Đình Phùng.

Cô Trần Thị Hảo, giáo viên Trường Mầm non 1-5 (phường Tích Lương), trước đây là cán bộ quản lý, sau sắp xếp được phân công trở lại trực tiếp giảng dạy. Chia sẻ về công việc mới, cô cho biết: “Sau sắp xếp, khi được phân công từ công tác quản lý trở lại trực tiếp giảng dạy, tôi cần thời gian để bổ sung, cập nhật kiến thức chuyên môn và làm quen lại với công việc đứng lớp. Tôi chủ động trao đổi với đồng nghiệp, cập nhật phương pháp để thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc, giáo dục trẻ”.

Theo thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo, trước sắp xếp, các cơ sở giáo dục có 2.207 cán bộ quản lý; sau sắp xếp còn 1.438 người, giảm 769 người. Trong đó, 725 cán bộ quản lý đã chuyển sang làm giáo viên. Việc bố trí lại góp phần bổ sung lực lượng trực tiếp giảng dạy, đồng thời đặt ra yêu cầu thích ứng với nhiệm vụ mới đối với những người chuyển vị trí công tác.

Việc bố trí cán bộ quản lý sang làm giáo viên được thực hiện căn cứ vào năng lực, trình độ đào tạo và nhu cầu giảng dạy thực tế. Tuy nhiên, kết quả rà soát của ngành cho thấy chuyên môn của một số cán bộ quản lý chuyển sang giảng dạy chưa trùng với các môn học đang thiếu. Vì vậy, việc sắp xếp đội ngũ phải đồng thời tính đến năng lực chuyên môn của người được phân công và nhu cầu thực tế tại từng vị trí còn khuyết.

Bài toán nhân lực không chỉ ở số lượng

Toàn tỉnh có nhu cầu 25.377 giáo viên theo định mức và tổ chức thực tế, trong khi số hiện có là 22.504 người. Qua rà soát tại các cơ sở giáo dục, tổng số giáo viên thiếu là 2.887 người, trong khi có 14 vị trí thừa cục bộ. Những con số này cho thấy tình trạng thiếu và thừa giáo viên vẫn cùng tồn tại ở các môn học, cấp học và địa bàn khác nhau. Do đó, số giáo viên dôi dư ở nơi này không thể ngay lập tức bù đắp vị trí còn thiếu ở nơi khác.

"Góc kết nối" tại Trường Tiểu học Trưng Vương, phường Phan Đình Phùng.

Cấp THCS chịu áp lực lớn nhất với 1.176 giáo viên còn thiếu. Trong đó, môn Toán thiếu 202 người, Ngữ văn thiếu 193 người, Khoa học tự nhiên thiếu 146 người, Lịch sử và Địa lí thiếu 137 người. Riêng môn Công nghệ có nhu cầu 177 giáo viên nhưng hiện chỉ có 86 người. Ở bậc mầm non, số giáo viên thiếu là 726 người.

Ông Lưu Viết Linh, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Hội, cho biết: Sau sắp xếp, việc phân công cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên ở cấp tiểu học và THCS cơ bản đáp ứng yêu cầu tổ chức dạy học đầu năm. Tuy nhiên, bậc mầm non tại địa phương còn thiếu 3 giáo viên theo định mức và 2 nhân viên y tế, văn thư. Trước mắt, UBND xã chỉ đạo các nhà trường chủ động khắc phục khó khăn, chờ hướng dẫn và cơ chế thực hiện hợp đồng chuyên môn, nghiệp vụ của tỉnh.

Thực tế cho thấy, một địa phương có thể tương đối cân đối về tổng số giáo viên nhưng vẫn thiếu ở môn học cụ thể. Việc điều chuyển giáo viên giữa các địa bàn phụ thuộc vào chuyên môn và điều kiện thực tế. Vì vậy, không thể giải quyết tình trạng thiếu hụt chỉ bằng cách điều chuyển số nhân lực dôi dư mà phải xác định đúng vị trí cần bổ sung.

Tuyển dụng là một hướng bổ sung nhân lực, nhưng số biên chế viên chức được giao và nhu cầu giáo viên trực tiếp đứng lớp không đồng nhất. Đến ngày 1/9/2026, ngành Giáo dục được giao 26.585 biên chế viên chức, số có mặt là 26.327 người, còn 258 chỉ tiêu chưa tuyển. Đây là biên chế viên chức toàn ngành, bao gồm nhiều vị trí việc làm khác nhau, không chỉ riêng giáo viên trực tiếp giảng dạy. Sở Giáo dục và Đào tạo dự kiến đến cuối năm, số biên chế viên chức được giao tiếp tục giảm hơn 300 chỉ tiêu.

Tiết học Giáo dục thể chất tại Trường Tiểu học Đồng Hỷ 2, xã Đồng Hỷ.

Như vậy, nhu cầu nhân lực thực tế chưa đồng nghĩa với việc có ngay chỉ tiêu để tuyển dụng. Bài toán đặt ra là phải tính toán đồng bộ quy mô trường lớp, cơ cấu chuyên môn và khả năng bố trí nhân lực, bảo đảm các phương án bổ sung giáo viên phù hợp với điều kiện thực tế.

Điều tiết trước mắt, tạo nguồn lâu dài

Để khắc phục tình trạng thiếu, thừa giáo viên cục bộ, ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh đang hướng dẫn các địa phương, cơ sở giáo dục rà soát đội ngũ theo từng trường, cấp học, môn học và hoạt động giáo dục. Việc rà soát nhằm xác định số lượng hiện có, nhu cầu sử dụng, vị trí thừa, thiếu và khả năng điều tiết trước khi tính đến tuyển dụng hoặc ký hợp đồng. Cách làm này giúp xác định cụ thể nhu cầu nhân lực tại từng cơ sở, làm căn cứ xây dựng phương án bố trí phù hợp.

Tại Hội nghị đánh giá tình hình thừa, thiếu giáo viên, nhu cầu tuyển dụng, bố trí, sử dụng giáo viên và giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng sau sắp xếp do UBND tỉnh tổ chức, nhiều ý kiến nhấn mạnh việc triển khai đồng bộ các giải pháp trước mắt, đồng thời xây dựng phương án bổ sung nhân lực lâu dài theo lộ trình.

Theo ông Nguyễn Ngọc Tuân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở đã hướng dẫn 92 xã, phường chủ động rà soát đội ngũ, trên cơ sở đó bố trí, sắp xếp, điều động, luân chuyển trong phạm vi địa bàn. Trường hợp còn nhân lực dôi dư, địa phương báo cáo để Sở phối hợp với Sở Nội vụ xem xét điều động, biệt phái đến nơi thiếu. Đối với những đơn vị vẫn thiếu giáo viên sau khi sắp xếp, bố trí lại, Sở Giáo dục và Đào tạo đang phối hợp với Sở Nội vụ tham mưu UBND tỉnh giao số lượng hợp đồng lao động làm công việc chuyên môn.

Một tiết học của giáo viên và học sinh Trường Tiểu học và THCS 915, phường Gia Sàng.

Công tác tuyển dụng sẽ được tính toán sau rà soát, trên phạm vi toàn tỉnh và căn cứ nhu cầu của từng cơ sở giáo dục. Ngành Giáo dục cũng kiến nghị UBND tỉnh báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo trình cấp có thẩm quyền bổ sung chỉ tiêu biên chế giai đoạn 2026-2031.

Bên cạnh điều tiết và bổ sung nhân lực trước mắt, việc tạo nguồn giáo viên lâu dài cũng có ý nghĩa quan trọng. Theo đánh giá của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên) là một trong những cơ sở đào tạo chuyên ngành sư phạm lớn của cả nước.

Đây là điều kiện thuận lợi để tỉnh tăng cường phối hợp đào tạo, bồi dưỡng, đáp ứng yêu cầu về số lượng và chuyên môn của đội ngũ nhà giáo. Tỉnh đã ban hành Đề án Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giai đoạn 2026-2030, đồng thời đặt hàng đào tạo 93 sinh viên sư phạm. Việc xác định nhu cầu cụ thể tại từng trường, từng môn học sẽ giúp công tác đào tạo gắn sát hơn với những vị trí cần bổ sung.

Từ điều tiết đội ngũ hiện có đến tuyển dụng và đào tạo giáo viên mới, hiệu quả của các giải pháp phụ thuộc vào việc xác định đúng nhu cầu và bố trí đúng chuyên môn. Sự phối hợp giữa các cấp quản lý, cơ sở đào tạo và nhà trường sẽ góp phần từng bước khắc phục tình trạng thiếu, thừa giáo viên cục bộ, bảo đảm hoạt động dạy và học ổn định, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục.