Gỡ tiền chậm nộp, doanh nghiệp cũ vẫn mắc ở thủ tục thuế

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về chính sách đặc thù xử lý tiền thuế nợ và dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn trong thực hiện pháp luật về quản lý thuế.

Theo số liệu trong hồ sơ dự thảo, khoảng 753.000 người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 đã tồn tại trên 10 năm, chiếm khoảng 25% tổng số người nộp thuế ở hai trạng thái này.

Trong đó có khoảng 287.000 tổ chức, doanh nghiệp và 466.000 hộ, cá nhân kinh doanh. Riêng nhóm tổ chức, doanh nghiệp có 172.147 trường hợp không có nợ thuế, chiếm khoảng 60%.

Luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP.HCM.

Dự thảo đang đề xuất nhiều giải pháp nhằm xử lý số hồ sơ tồn đọng kéo dài, trong đó có xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp của khoản nợ này; miễn khai, nộp đối với một số nghĩa vụ môn bài phát sinh đến hết ngày 31/12/2025 chưa được hạch toán trên hệ thống quản lý thuế.

Đối với người nộp thuế đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, dự thảo đề xuất xóa tiền chậm nộp nếu đáp ứng các điều kiện.

Người nộp thuế phải nộp đầy đủ hồ sơ hợp lệ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế, được cơ quan thuế tiếp nhận chậm nhất ngày 30/6/2028; đồng thời phải thanh toán đủ tiền thuế nợ gốc trong thời hạn này.

Dự thảo của Chính phủ cũng đề xuất miễn hồ sơ khai thuế đối với kỳ không phát sinh nghĩa vụ trong thời gian người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký; đồng thời giảm mức phạt đối với trường hợp chủ động hoàn thiện hồ sơ còn thiếu.

Mức phạt được đề xuất bằng 30% mức quy định nếu hoàn thành đến hết tháng 6/2027; 50% trong 6 tháng cuối năm 2027 và 70% trong 6 tháng đầu năm 2028.

Gỡ nghĩa vụ tài chính nhưng hồ sơ cũ vẫn là nút thắt

Góp ý dự thảo, luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP.HCM, đồng tình với hướng xóa nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp có điều kiện và giảm mức xử phạt đối với người chủ động khắc phục vi phạm.

Tuy nhiên, theo ông Hà, nếu mục tiêu là xử lý thực chất số mã số thuế tồn đọng nhiều năm, chính sách cần tính đến những trường hợp doanh nghiệp không thể hoàn tất thủ tục vì vướng hồ sơ, dữ liệu và phương thức xác thực.

Một trong những vấn đề là xác định thời điểm doanh nghiệp thực tế ngừng hoạt động.

Có trường hợp doanh nghiệp đã dừng kinh doanh nhiều năm trước khi cơ quan chức năng kiểm tra và ra thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Nếu chỉ căn cứ vào thời điểm thông báo, doanh nghiệp có thể vẫn phải xử lý lượng lớn hồ sơ của giai đoạn trước đó dù thực tế không phát sinh hoạt động kinh doanh.

Ông Hà đề nghị cho phép xác minh thời điểm ngừng hoạt động bằng dữ liệu hóa đơn, giao dịch và các chứng cứ khách quan khác, kết hợp với cam kết và trách nhiệm của người nộp thuế.

Một vướng mắc khác là điều kiện phải thanh toán đủ tiền thuế nợ gốc mới được xóa tiền chậm nộp.

Theo ông Hà, nguyên tắc không xóa nghĩa vụ thuế thực tế phải nộp là cần thiết. Tuy nhiên, với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, không còn tài sản hoặc mất khả năng thanh toán, việc áp dụng một điều kiện chung có thể khiến hồ sơ tiếp tục tồn đọng.

Ông đề nghị nghiên cứu phân loại những khoản nợ còn khả năng thu hồi và những khoản không còn khả năng thu hồi để có cơ chế xử lý phù hợp.

Theo Bộ Tài chính, khoảng 753.000 người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 trên 10 năm.

Không còn con dấu, chữ ký số thì hoàn tất hồ sơ bằng cách nào?

Luật sư Hoàng Hà dẫn trường hợp một doanh nghiệp rời địa chỉ kinh doanh từ năm 2013, bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký năm 2014 nhưng đến năm 2026 vẫn phải hoàn thiện các thủ tục quyết toán thuế.

Sau hơn 10 năm, doanh nghiệp có thể không còn chữ ký số, chứng từ kế toán hoặc con dấu.

Với những doanh nghiệp trước đây đã phải nộp lại con dấu cho cơ quan công an theo quy định tại thời điểm chấm dứt hoạt động, việc yêu cầu sử dụng lại chính con dấu đó để hoàn tất hồ sơ là không khả thi.

Theo ông Hà, cần quy định rõ ai là người có thẩm quyền ký hồ sơ và phương thức xác thực trong trường hợp doanh nghiệp không còn con dấu hoặc chữ ký số.

Công văn 5299/CT-NVT ngày 28/7/2026 của Cục Thuế đã hướng dẫn việc tiếp nhận hồ sơ tại bộ phận một cửa đối với người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 không còn khả năng giao dịch điện tử.

Tuy nhiên, ông Hà cho rằng cần quy định rõ hơn trong cơ chế xử lý đặc thù để người nộp thuế biết ai được thực hiện thủ tục thay doanh nghiệp, có được ký trực tiếp trên hồ sơ giấy hay sử dụng phương thức xác thực nào khi các công cụ cũ không còn.

Một vấn đề khác là chứng từ của những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm có thể không còn đầy đủ.

Trong trường hợp này, chuyên gia đề nghị cho phép cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu lưu trữ với cơ quan đăng ký kinh doanh và các cơ quan liên quan để xác định nghĩa vụ thuế.

Với những chứng từ không thể khôi phục, cần có quy trình xác minh, giải trình và xử lý cụ thể thay vì yêu cầu người nộp thuế cung cấp những tài liệu không còn khả năng thu thập.

Những dữ liệu đã có trong hệ thống cũng cần được cơ quan quản lý chủ động đối chiếu, hạn chế yêu cầu người nộp thuế cung cấp lại.

Theo ông Hà, nếu dữ liệu do cơ quan quản lý lưu giữ bị thiếu, thất lạc hoặc chưa cập nhật, trách nhiệm rà soát và khôi phục không nên chuyển hoàn toàn sang người nộp thuế.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas.

Chi phí “đóng sổ” có thể lên tới 100 triệu đồng, có giảm được không?

Bên cạnh vướng mắc về hồ sơ, chi phí tài chính cũng là nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục thuế.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, dẫn trường hợp một doanh nghiệp ngừng hoạt động từ năm 2007 có thể phát sinh khoảng 28 triệu đồng tiền môn bài và hơn 27,27 triệu đồng tiền chậm nộp, tổng cộng hơn 55,27 triệu đồng.

Doanh nghiệp còn phải xử lý tiền phạt do chậm nộp hồ sơ khai thuế.

Trong ví dụ ông Tuấn đưa ra, số tiền phạt là 23 triệu đồng, gồm 11,5 triệu đồng đối với hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng và 11,5 triệu đồng đối với hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc khôi phục sổ sách kế toán sau nhiều năm có thể phát sinh chi phí dịch vụ từ 10 - 30 triệu đồng hoặc cao hơn. Tổng chi phí để hoàn thiện thủ tục trong một số trường hợp vì vậy có thể lên tới khoảng 100 triệu đồng.

Theo ông Tuấn, mức chi phí này khiến không ít chủ doanh nghiệp lựa chọn tiếp tục để hồ sơ tồn đọng thay vì hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động. Do vậy, ông ủng hộ đề xuất giảm mức phạt theo tiến độ hoàn thành hồ sơ.

Với khoản phạt 23 triệu đồng trong ví dụ trên, nếu áp dụng mức 30%, số tiền còn 6,9 triệu đồng; mức 50% tương ứng 11,5 triệu đồng và mức 70% là 16,1 triệu đồng.

Theo ông Tuấn, cơ chế này vẫn duy trì trách nhiệm kê khai nhưng tạo động lực để người nộp thuế chủ động hoàn thiện hồ sơ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng giảm tiền phạt hay tiền chậm nộp mới chỉ tháo được một phần nút thắt.

Với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, nếu không đồng thời xử lý các vấn đề về hồ sơ, dữ liệu, con dấu, chữ ký số và phương thức xác thực, chính sách có thể giảm được gánh nặng tài chính nhưng vẫn chưa giải quyết được tình trạng mã số thuế tồn đọng kéo dài.