Gỡ vướng chế độ phụ cấp kiêm nhiệm đối với chức danh lãnh đạo HĐND cấp xã: Bài cuối: Cần một quy định thống nhất

Đồng thời, từng bước nâng cao tính chuyên nghiệp của HĐND cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Tháo gỡ từ căn cứ hưởng phụ cấp

Từ vướng mắc trong thực hiện chế độ phụ cấp kiêm nhiệm, vấn đề trước hết cần đặt ra là rà soát tính phù hợp của quy định hiện hành với cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động của HĐND cấp xã.

Nghị định số 204/2004/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh tổ chức bộ máy và cơ chế bố trí cán bộ có những đặc điểm khác với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay. Trong khi đó, Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 mở ra khả năng bố trí một số chức danh lãnh đạo HĐND cấp xã hoạt động chuyên trách. Sự khác nhau về cách tiếp cận giữa quy định về các chức danh và quy định về điều kiện hưởng phụ cấp kiêm nhiệm đang đặt ra yêu cầu phải có hướng dẫn hoặc điều chỉnh phù hợp.

Thường trực HĐND phường Nghĩa Đô, TP. Hà Nội tổ chức Phiên giải trình về công tác quản lý và sử dụng các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn. Ảnh: Vân Anh

Theo đó, khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 1206/2016/UBTVQH13 trong thời gian tới, cần quy định cụ thể hơn về chế độ đối với các chức danh HĐND cấp xã; đồng thời, rà soát sự thống nhất với các nghị quyết sửa đổi, bổ sung liên quan, trong đó có Nghị quyết số 122/2026/UBTVQH15.

Đối với Chủ tịch HĐND cấp xã, xét về địa vị pháp lý, thẩm quyền lẫn trách nhiệm, cần xem xét quy định rõ trường hợp này phải được hưởng phụ cấp kiêm nhiệm. “Trên thực tế, bố trí Bí thư Đảng ủy kiêm nhiệm Chủ tịch HĐND cấp xã sẽ thuận lợi hơn rất nhiều so với bố trí Chủ tịch HĐND hoạt động chuyên trách, nên theo tôi, sau khi rà soát các quy định liên quan, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nên đưa vào Nghị quyết quy định rõ 1 mức phụ cấp kiêm nhiệm đối với chức danh này”, đại biểu Lê Hồng Thái (Đắk Lắk) chia sẻ.

Còn theo đại biểu Trần Tuấn Anh, HĐND phường 1, Lâm Đồng, quy định mới cần làm rõ điều kiện áp dụng, thẩm quyền xác định, hồ sơ làm căn cứ và thời điểm hưởng; đồng thời, phân biệt trường hợp được bố trí chuyên trách nhưng thực tế kiêm nhiệm với trường hợp chức danh ngay từ đầu được tổ chức theo chế độ kiêm nhiệm.

Đối với Trưởng ban HĐND cấp xã, cần xem xét trên cơ sở đặc thù về tổ chức và phương thức hoạt động của cơ quan này. Ban HĐND là cơ quan của HĐND, hoạt động theo chế độ tập thể; phần lớn thành viên hoạt động kiêm nhiệm, chỉ bố trí một hoặc hai đại biểu lãnh đạo Ban hoạt động chuyên trách. Do đó, Trưởng ban không phải là người đứng đầu một cơ quan, đơn vị độc lập có cơ cấu biên chế chuyên trách người đứng đầu theo mô hình được đề cập tại Nghị định số 204/2004/NĐ-CP. Đây là điểm khác biệt căn bản cần tính đến khi xem xét điều kiện hưởng phụ cấp kiêm nhiệm, không thể đồng nhất chức danh Trưởng ban với Chủ tịch HĐND cấp xã chỉ vì cả hai đều là chức danh lãnh đạo HĐND.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thùy, HĐND xã Mai Phụ, Hà Tĩnh cho rằng, để bảo đảm quyền lợi tương xứng với trách nhiệm và khối lượng công việc, sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nghị quyết về chế độ, chính sách và điều kiện bảo đảm hoạt động của HĐND các cấp, HĐND cấp tỉnh cần nghiên cứu, xem xét cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với Trưởng ban HĐND hoạt động kiêm nhiệm, trên cơ sở thẩm quyền, khả năng ngân sách và quy định pháp luật liên quan.

Từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động HĐND

Cùng với tháo gỡ vướng mắc về phụ cấp kiêm nhiệm đối với Chủ tịch HĐND và cơ chế hỗ trợ đối với Trưởng ban HĐND, cần nghiên cứu chính sách phù hợp cho Tổ trưởng, Tổ phó Tổ đại biểu HĐND. Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn rộng hơn, dân số đông, số lượng đại biểu được tinh gọn, vai trò điều phối, bám địa bàn và kết nối với cử tri của các chức danh này càng quan trọng.

Như tại xã Tam Hợp, tỉnh Nghệ An, với diện tích gần 136km², dân số đông, có nhiều đồng bào Thái, Thổ, Mường, việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, theo dõi kiến nghị và phát hiện sớm những vấn đề bức xúc đòi hỏi sự sâu sát thường xuyên. Khi khoảng cách đến cấp tỉnh xa, Tổ trưởng, Tổ phó càng phát huy vai trò đầu mối phân công đại biểu theo dõi địa bàn, phối hợp phản ánh, đôn đốc giải quyết vấn đề phát sinh, góp phần hạn chế những vụ việc kéo dài, trở thành điểm nóng. Vì vậy, HĐND tỉnh theo phân cấp cần rà soát căn cứ pháp lý, thẩm quyền và khả năng ngân sách để nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tương xứng với trách nhiệm, khối lượng công việc và đặc điểm địa bàn, bảo đảm công khai, minh bạch, không trùng lặp chế độ.

Về lâu dài, cần đặt chính sách đãi ngộ trong tổng thể đổi mới tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động HĐND cấp xã. Để HĐND cấp xã chuyên nghiệp cần bố trí Trưởng ban, Phó Trưởng ban hoạt động chuyên trách hoặc xác định rõ vị trí việc làm chuyên viên giúp việc tại mỗi ban của HĐND cấp xã, tránh tình trạng hiện nay, xã bố trí, xã không bố trí. Cùng với đó, cần nâng cao chất lượng tham mưu, phục vụ; bồi dưỡng kỹ năng thẩm tra, giám sát, chất vấn cho đại biểu và theo dõi đến cùng việc thực hiện kiến nghị sau giám sát.

Trong đó, cần phân biệt rõ phụ cấp theo chế độ chung do Trung ương quy định với chính sách hỗ trợ thuộc thẩm quyền địa phương; bảo đảm mọi cơ chế đãi ngộ đều có căn cứ pháp lý. Bởi chính sách phù hợp chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng phân công rõ trách nhiệm và điều kiện bảo đảm để HĐND thực hiện thực chất chức năng đại diện, quyết định và giám sát.