Gỡ vướng cho điện gió ngoài khơi

Petrovietnam đang chuẩn bị triển khai các hoạt động quan trắc, điều tra, khảo sát, đánh giá tài nguyên biển để phát triển dự án điện gió ngoài khơi. Ảnh: Petrovietnam

Là nguồn tài nguyên nội tại của mỗi quốc gia và không phụ thuộc vào các tuyến vận tải quốc tế hay nguồn cung nhập khẩu, việc phát triển điện gió ngoài khơi sẽ không chỉ giúp Việt Nam tăng tính tự chủ về an ninh năng lượng mà còn thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng, hiện thực hoá các mục tiêu của Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Với đường bờ biển dài hơn 3.260 km, vùng đặc quyền kinh tế rộng gần một triệu km2 cùng chế độ gió ổn định, Việt Nam đang sở hữu một trong những nguồn tài nguyên gió ngoài khơi lớn nhất thế giới.

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), Việt Nam có khoảng 600 GW tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi - một trong những mức cao nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Vì vậy, điện gió ngoài khơi có thể giúp Việt Nam tự chủ được 30% nhu cầu điện năng vào năm 2050.

Cập nhật nghiên cứu mới nhất của Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) thực hiện cũng cho thấy, tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi của Việt Nam lên tới 1.068 GW.

Trong khi đó, nghiên cứu của Viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn, Môi trường và Biển cho thấy, tiềm năng khai thác thực tế khoảng 900 GW. Xét trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam được đánh giá có chất lượng gió tốt nhất. Trên bình diện toàn cầu, Việt Nam nằm trong nhóm 5-6 quốc gia có điều kiện gió thuận lợi nhất, nhóm 10 quốc gia có tiềm năng điện gió ngoài khơi lớn và nằm trong top 20 quốc gia có tiềm năng phát triển điện gió tổng thể.

Mặc dù có tiềm năng khổng lồ về điện gió ngoài khơi nhưng cho đến nay việc phát triển loại hình điện sạch này vẫn gặp nhiều thách thức. Tiến sĩ Nguyễn Hùng Dũng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam cho biết điểm nghẽn đầu tiên là hệ thống chính sách chưa đồng bộ khi một dự án năng lượng hiện nay có thể phải đồng thời chịu sự điều chỉnh của Luật Điện lực, Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên biển và nhiều nghị định hướng dẫn khác. Trong khi đó, không ít quy định còn giao thoa hoặc chưa thống nhất, dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.

Một minh chứng rõ nét là các dự án điện gió ngoài khơi, cho dù Chính phủ đã ban hành Nghị định số 272/2026/NĐ-CP ngày 4/7/2026 quy định về khảo sát và phát triển điện gió ngoài khơi nhưng vẫn còn thiếu các cơ chế nền tảng như phương pháp xác định giá điện, hợp đồng mua bán điện (PPA), cơ chế chia sẻ rủi ro hay bảo lãnh thanh toán. Đây là những yếu tố quyết định để các tổ chức tín dụng quốc tế xem xét tài trợ vốn, Tiến sĩ Nguyễn Hùng Dũng chỉ rõ.

Cùng quan điểm này, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hải Nam (Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) cho rằng sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch điện, quy hoạch không gian biển và các quy hoạch có liên quan, khiến dự án điện gió ngoài khơi dù đã được xác định về định hướng phát triển nhưng vẫn thiếu cơ sở để triển khai trên thực tế. Bên cạnh đó, các quy định về giao và cho thuê khu vực biển phục vụ khảo sát, nghiên cứu, xây dựng dự án chưa đầy đủ; cơ chế giá điện dài hạn chưa rõ ràng; tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư và thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư vẫn còn những điểm chưa thống nhất.

Theo Đại biểu Nguyễn Hải Nam, đặc thù của điện gió ngoài khơi là quy mô vốn rất lớn, thời gian chuẩn bị kéo dài, chi phí khảo sát cao và có sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý. Do đó, nếu các thủ tục tiếp tục được điều chỉnh bởi những quy định phân tán, thiếu một đầu mối pháp lý thống nhất, nhà đầu tư sẽ khó xác định được lộ trình thực hiện cũng như khả năng thu hồi vốn. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ các dự án mà còn ảnh hưởng đến khả năng thu hút những nhà đầu tư có năng lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế.

Đề xuất giải pháp gỡ vướng cho điện gió ngoài khơi, UBND thành phố Cần Thơ mới đây đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép Cần Thơ chủ động hướng dẫn các nhà đầu tư tiềm năng thực hiện khảo sát, đo đạc dữ liệu và lập đề án nghiên cứu tiền khả thi trong thời gian chờ Bộ Công Thương thẩm định, trình bổ sung Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Theo UBND thành phố Cần Thơ, việc thực hiện song song các thủ tục nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật.

Trong khi đó, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hải Nam đề nghị tiếp cận điện gió ngoài khơi bằng một khung chính sách tổng thể; trong đó xác định rõ không gian phát triển dự án, trình tự khảo sát, cơ chế giao khu vực biển, nguyên tắc lựa chọn nhà đầu tư và thẩm quyền phê duyệt. Cùng đó, cần xây dựng cơ chế giá điện đủ ổn định, cạnh tranh và có khả năng chia sẻ rủi ro, tạo cơ sở cho nhà đầu tư huy động nguồn vốn dài hạn đối với các dự án có quy mô hàng tỉ USD.

Tiến sỹ Dư Văn Toán-Viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn, Môi trường và Biển - Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Từ góc độ tiếp cận điện gió ngoài khơi là nền tảng để hình thành các trung tâm năng lượng ngoài khơi tích hợp, Tiến sỹ Dư Văn Toán-Viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chỉ rõ điện gió ngoài khơi có thể hòa lưới nhưng cũng có thể được sử dụng tại chỗ để điện phân nước sản xuất hydrogen xanh, tiếp tục chế biến thành amoniac xanh hoặc các nhiên liệu sạch khác phục vụ xuất khẩu. Đây là xu hướng đang được nhiều quốc gia có tiềm năng gió ngoài khơi như Hà Lan, Đan Mạch, Anh, Australia hay các nước Trung Đông... nghiên cứu và triển khai.

Vì vậy, việc sửa Luật Điện lực tới đây cần không chỉ tạo ra khung pháp lý hoàn chỉnh cho một loại hình nguồn điện mới, mà cần được nhìn nhận là cơ hội để Việt Nam xây dựng nền móng thể chế cho cả ngành công nghiệp năng lượng ngoài khơi. “Nếu bỏ lỡ thời điểm này, chúng ta không chỉ chậm phát triển mà còn có nguy cơ đánh mất cơ hội tham gia chuỗi giá trị hydrogen xanh, amoniac xanh và các ngành năng lượng mới đang tăng trưởng rất nhanh trên thế giới”, Tiến sĩ Dư Văn Toán nhấn mạnh.