Gỡ vướng đưa các dự án trường học vùng biên về đích

Hơn 100 trường đã được đưa vào sử dụng

Chương trình xây dựng trường liên cấp tại các xã biên giới đang được triển khai với quy mô 229 trường. Trong đó, 226 trường sử dụng vốn ngân sách nhà nước (gồm 220 trường dự kiến sử dụng nguồn hỗ trợ từ ngân sách trung ương và 6 trường tại Quảng Ninh đầu tư bằng ngân sách địa phương). 3 trường còn lại sử dụng nguồn xã hội hóa, vốn tài trợ của các địa phương Lai Châu, Điện Biên và Cao Bằng.

Để triển khai chương trình, Bộ Tài chính đã tham mưu, báo cáo cấp có thẩm quyền cân đối 51.700 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương; các địa phương huy động khoảng 4.000 tỷ đồng từ ngân sách địa phương.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đến nay, nguồn lực từ ngân sách trung ương đã được phân bổ qua 5 đợt cho các địa phương với tổng số 37.217,023 tỷ đồng để thực hiện 201/220 trường sử dụng nguồn vốn này.

Trong đó, 99 trường khởi công năm 2025 được bố trí 23.654,187 tỷ đồng; 102 trường khởi công năm 2026 được bố trí 13.562,836 tỷ đồng. Theo tổng hợp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, số vốn ngân sách trung ương đã giao đáp ứng nhu cầu vốn của các trường trong từng nhóm.

Tính đến ngày 24/9/2026, các địa phương đã phân bổ chi tiết 31.275,784 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương cho 220 trường. Số vốn chưa phân bổ còn 5.941,239 tỷ đồng.

Lũy kế giải ngân vốn ngân sách trung ương đến hết ngày 24/9 đạt 15.791,021 tỷ đồng. Tính theo số vốn đã được Thủ tướng Chính phủ giao, tiến độ giải ngân đạt khoảng 42%; còn nếu tính trên số vốn đã phân bổ chi tiết, tỷ lệ đạt 67%. Kết quả này tăng khoảng 9% so với mức giải ngân 13.723,5 tỷ đồng của tháng 8.

Ở nguồn ngân sách địa phương, các địa phương đã bố trí 1.259,196 tỷ đồng cho 220 trường.

Nhóm trường khởi công năm 2025 đã được bố trí 577,926 tỷ đồng, trong đó giải ngân 429,619 tỷ đồng, đạt 74% kế hoạch vốn địa phương đã phân bổ. Nhóm khởi công năm 2026 được bố trí 681,27 tỷ đồng, giải ngân 498,881 tỷ đồng, đạt 73% kế hoạch đã phân bổ.

Đáng chú ý, số vốn ngân sách địa phương bố trí cho nhóm trường khởi công năm 2026 đã tăng 58% so với tháng 8; số vốn giải ngân cao gấp 2,6 lần kết quả của tháng trước.

Những con số trên cho thấy nguồn lực đang tiếp tục được đưa vào các dự án. Tuy nhiên, tốc độ hoàn thành giữa hai nhóm trường đang có sự chênh lệch lớn.

Với 108 trường khởi công năm 2025 (trong đó có 99 trường đã sử dụng ngân sách trung ương), tỷ lệ hoàn thành dự án bình quân đã đạt 92%. Đến nay, 101 trường đang vận hành phục vụ năm học mới 2026 - 2027, nhưng còn 7 trường chưa thể vận hành do còn phải hoàn thiện các hạng mục phục vụ nội trú, bán trú.

So với thời điểm đầu tháng 9, đã có thêm 10 trường hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng. Trong đó, 36 trường sử dụng vốn ngân sách trung ương và 2 trường sử dụng vốn tài trợ của tỉnh Lai Châu, Điện Biên đã hoàn thành.

Số trường còn lại cũng đang ở những mức độ hoàn thành khác nhau. Có 61 trường đạt khối lượng từ 80 - 96%; 6 trường đạt từ 74 - 79% và 3 trường đạt từ 51 - 69%. Các công trình này dự kiến tiếp tục hoàn thiện trong những tháng cuối năm.

Nhóm trường mới vẫn còn nhiều việc phải làm

Nếu nhóm trường khởi công năm 2025 chỉ còn 7 trường đang còn phải hoàn thiện thì nhóm trường khởi công năm 2026 mới ở giai đoạn đầu của quá trình triển khai. Tỷ lệ hoàn thành bình quân của nhóm này hiện mới đạt 7%.

Nguyên nhân chủ yếu được nêu ra là do các địa phương đang tập trung cho công tác chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục đầu tư và giải phóng mặt bằng. Vì vậy, tiến độ của nhóm trường này sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng hoàn thành các công việc chuẩn bị để chuyển sang thi công thực tế. Đây cũng là nhóm dự án phải đối mặt với những khó khăn vốn đã xuất hiện tại các công trình khởi công trước đó.

Hơn nữa, các xã biên giới phần lớn nằm ở vùng sâu, vùng xa, có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn. Địa hình hiểm trở, chia cắt; địa chất phức tạp với những khu vực có túi bùn, nền đá gốc hoặc hố sụt khó lường khiến việc khảo sát, xử lý nền móng và tổ chức thi công gặp nhiều trở ngại.

Thời tiết cũng tác động trực tiếp đến tiến độ. Trong quá trình triển khai các trường khởi công năm 2025, bão, lũ đã gây ảnh hưởng nặng nề tại nhiều tỉnh biên giới, làm ảnh hưởng lớn đến công tác xây dựng.

Nguồn vật liệu xây dựng và nhân công tiếp tục là một điểm nghẽn. Việc triển khai đồng thời nhiều công trình làm nhu cầu vật liệu tăng cao, trong khi điều kiện vận chuyển đến các địa bàn vùng biên vốn đã khó khăn. Tình trạng thiếu lao động, nhất là lao động có tay nghề, cũng khiến nhiều công trường thiếu nhân lực để tổ chức thi công theo kế hoạch.

Không chỉ thiếu nguồn lực, chi phí đầu vào cũng đang tạo thêm sức ép. Khối lượng công việc phát sinh lớn hơn dự kiến cùng với biến động mạnh của giá nhân công, vật liệu xây dựng làm phát sinh chi phí, tăng tổng mức đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công cũng như tâm lý của nhà thầu.

Gỡ mặt bằng, vật liệu để không kéo dài tiến độ

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, công tác giải phóng mặt bằng là một trong những vấn đề cần được xử lý sớm, nhất là đối với nhóm trường khởi công năm 2026.

Tại một số tỉnh, việc giải phóng mặt bằng liên quan đến nhiều loại đất và nhiều đối tượng sử dụng đất khác nhau, từ đất ở, đất rừng, đất trồng cây công nghiệp, đất nông nghiệp đến đất quốc phòng. Mỗi loại đất lại có yêu cầu xử lý riêng, khiến quá trình hoàn thành mặt bằng mất nhiều thời gian.

Với các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn, địa hình hiểm trở, việc bố trí kinh phí địa phương cho công tác giải phóng mặt bằng cũng là một trở ngại.

Trong khi đó, với nhóm trường đã đạt khối lượng cao, yêu cầu đặt ra là hoàn thiện nhanh những hạng mục còn lại, nhất là các hạng mục nội trú, bán trú, để toàn bộ công trình sớm phát huy công năng. Với nhóm trường mới, việc hoàn tất thủ tục đầu tư và mặt bằng cần được đẩy nhanh để tránh kéo dài thời gian chuẩn bị.

Quy mô 229 trường đang triển khai cho thấy đây không chỉ là một chương trình đầu tư xây dựng đơn thuần mà còn là một khối lượng công việc lớn trải rộng trên những địa bàn có điều kiện thi công đặc biệt. Nguồn vốn đã được bố trí, nhiều công trình đã thành hình, nhưng chặng đường để hoàn tất toàn bộ các dự án vẫn còn không ít việc phải làm.

Theo Bộ Tài chính, việc tiếp tục tháo gỡ từng điểm nghẽn từ mặt bằng, vật liệu đến nhân công sẽ quyết định tiến độ hoàn thành các trường còn lại, qua đó đưa nguồn lực đầu tư sớm trở thành những công trình phục vụ lâu dài cho người dân và học sinh tại các xã biên giới.