Gỡ vướng 'mở dễ, đóng khó' cho doanh nghiệp

Cơ quan thuế hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động theo quy định. (Ảnh: M.P)

Doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh nhưng hồ sơ thuế và tình trạng pháp lý vẫn chưa được giải quyết dứt điểm là một trong những vướng mắc Cục Thuế đang tập trung xử lý. Khi thời gian kéo dài, sổ sách thất lạc, địa điểm thuê đã trả lại, người đại diện không còn liên hệ được, việc hoàn tất thủ tục càng khó khăn.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Tài chính, năm 2026, Cục Thuế triển khai Chiến dịch làm sạch mã số thuế trên toàn quốc, tập trung giải quyết hồ sơ tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp rút lui hoặc quay lại thị trường.

Không phải khôi phục kinh doanh để giải thể

Theo Cục Thuế, đến hết tháng 9/2026, cơ quan thuế đã hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho gần 125.000 doanh nghiệp, chi nhánh và tổ chức, tăng khoảng 30% so với cuối năm 2025. Hơn 52.000 trường hợp được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế để tiếp tục thực hiện thủ tục giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Ở chiều ngược lại, hơn 4.000 doanh nghiệp, tổ chức được khôi phục mã số thuế để tiếp tục hoạt động.

Kết quả bước đầu cho thấy nhiều hồ sơ đã được xử lý, trong đó có những trường hợp tồn từ năm 2025 trở về trước. Tuy nhiên, phần hồ sơ còn lại ngày càng phức tạp: doanh nghiệp ngừng hoạt động lâu năm, thiếu sổ sách, chứng từ; còn nợ thuế, tiền chậm nộp hoặc chưa hoàn thành hồ sơ khai thuế. Việc thực hiện thủ tục giữa cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh chưa đồng bộ cũng gây khó khăn.

Với doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, một vấn đề cần làm rõ là có phải khôi phục hoạt động rồi mới được giải thể hay không. Theo Cục Thuế, nếu người nộp thuế quay lại chỉ để giải thể, chấm dứt hoạt động, cơ quan thuế tiếp nhận hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế, xác định hồ sơ, nghĩa vụ còn thiếu và xử lý theo quy định.

“Cơ quan thuế không đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải khôi phục hoạt động sản xuất kinh doanh chỉ để sau đó thực hiện thủ tục chấm dứt”, đại diện Cục Thuế khẳng định.

Đối với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động lâu năm, không còn trụ sở do đã trả lại địa điểm thuê, cơ quan thuế thực hiện kiểm tra, quyết toán tại trụ sở cơ quan thuế trên cơ sở hồ sơ, tài liệu, dữ liệu liên quan theo quy định.

Việc kê khai thuế sau khi nộp hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế cũng phải được xác định đúng. Trường hợp doanh nghiệp đã nộp hồ sơ và hoàn thành hồ sơ khai thuế đến thời điểm nộp, cơ quan thuế không yêu cầu khai thuế định kỳ cho các kỳ sau. Ngoại lệ là hồ sơ quyết toán đến thời điểm giải thể, chấm dứt hoạt động và nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh sau thời điểm nộp hồ sơ.

Nếu trước thời điểm đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế còn thiếu hồ sơ khai thuế, doanh nghiệp vẫn phải nộp bổ sung. Doanh nghiệp thuộc trường hợp phải quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp đến thời điểm giải thể, chấm dứt hoạt động vẫn phải nộp hồ sơ quyết toán, kể cả khi không phát sinh số thuế phải nộp.

Cơ quan thuế có trách nhiệm rà soát lịch sử, hướng dẫn rõ một lần, không yêu cầu thêm hồ sơ cho các kỳ sau chỉ vì hồ sơ trước đây chậm được cơ quan nhà nước xử lý.

Khó khăn hơn là hồ sơ hình thành từ các hệ thống quản lý cũ, mất chứng từ, hóa đơn, con dấu; người đại diện đã chết, mất tích, ra nước ngoài hoặc không còn người quản lý. Khi tài liệu hoặc chủ thể thực hiện thủ tục không còn, yêu cầu bổ sung giấy tờ khó giải quyết được vướng mắc.

Cục Thuế đang rà soát dữ liệu lịch sử, nghiên cứu sử dụng dữ liệu điện tử và xây dựng hướng dẫn riêng. Quan điểm là không để hồ sơ tồn tại vô thời hạn vì không thể phục hồi toàn bộ tài liệu; việc kết thúc vẫn phải có căn cứ, đúng thẩm quyền và kiểm soát rủi ro.

Hướng dẫn rõ, không để hồ sơ kéo dài

Để xử lý dứt điểm hồ sơ, cơ quan thuế phải rà soát lịch sử khai thuế, hóa đơn, thời điểm chấm dứt hoạt động. Khi đủ căn cứ xác định nghĩa vụ, phải thông báo đầy đủ, một lần các nội dung người nộp thuế còn phải thực hiện.

Tại Công văn số 6736/CT-NVT ngày 11/9/2026, Cục Thuế yêu cầu công khai thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục, nghĩa vụ thuế, hành vi vi phạm và mức xử phạt thường gặp. Công chức thuế không được yêu cầu thêm thủ tục, hồ sơ, tài liệu không có căn cứ; không từ chối tiếp nhận hồ sơ, yêu cầu giải trình hoặc hướng dẫn nhiều lần không đúng quy định.

Đối với người nộp thuế đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03), hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06), nếu không còn đủ điều kiện giao dịch điện tử, hồ sơ còn thiếu được tiếp nhận tại bộ phận một cửa.

Với hồ sơ đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế, trong thời hạn ba ngày làm việc, cơ quan thuế phải ban hành thông báo xác nhận để người nộp thuế tiếp tục hoàn tất thủ tục với cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc cơ quan có thẩm quyền; hoặc thông báo chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với trường hợp đăng ký thuế trực tiếp.

Cùng với xử lý hồ sơ tại cơ quan thuế, cần chủ động phối hợp để hồ sơ đã hoàn thành nghĩa vụ thuế không tiếp tục bị “treo” do thiếu trao đổi hoặc lỗi kỹ thuật. Cục Thuế yêu cầu hạn chế tối đa việc đề nghị người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin, tài liệu đã có hoặc có thể trao đổi với cơ quan nhà nước liên quan.

Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi cũng yêu cầu đẩy nhanh giải quyết hồ sơ giải thể, không để doanh nghiệp đề nghị nhiều lần nhưng vẫn chưa được xem xét; vướng mắc phải được báo cáo sớm để xử lý.

Về những nội dung cần tháo gỡ chính sách, theo Cục Thuế cung cấp, cơ quan này đang nghiên cứu giải pháp đối với lệ phí môn bài giai đoạn còn thu, nghĩa vụ kê khai khi không phát sinh hoạt động, tiền chậm nộp, xử phạt và hồ sơ đặc biệt kéo dài. Nội dung vượt thẩm quyền sẽ được báo cáo Bộ Tài chính và cấp có thẩm quyền.

Ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế nhấn mạnh, ngành thuế cam kết bố trí nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp rời khỏi hoặc quay lại thị trường; giải quyết hồ sơ đủ điều kiện đúng hạn, không đặt thêm thủ tục hoặc khoản thu ngoài quy định.

Cục Thuế khẳng định Chiến dịch không đặt ra nghĩa vụ pháp lý mới hoặc khoản thu ngoài quy định. Các nghĩa vụ được xác định theo pháp luật áp dụng từng thời kỳ và tình trạng cụ thể. Việc tạo thuận lợi cũng phải đi cùng đối chiếu dữ liệu, phân loại rủi ro; trường hợp có dấu hiệu trốn thuế, mua bán hóa đơn hoặc lợi dụng pháp nhân tiếp tục được xác minh, xử lý.

Để bảo đảm thực hiện, Cục Thuế yêu cầu công khai đường dây nóng, tăng kiểm tra, giám sát công chức. Hồ sơ chậm do nguyên nhân chủ quan, hướng dẫn sai, gây phiền hà hoặc phát sinh thêm thủ tục, chi phí phải được xác định trách nhiệm, xử lý theo quy định; đồng thời xem xét trách nhiệm người đứng đầu nếu thiếu kiểm tra, giám sát.

Doanh nghiệp cần chủ động tra cứu trạng thái mã số thuế, liên hệ cơ quan thuế để xác định hồ sơ, nghĩa vụ còn thiếu và sớm thanh toán nợ thuế thực tế. Việc hoàn thành nghĩa vụ thuế là một điều kiện giải thể; doanh nghiệp còn phải giải quyết các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản và quyền lợi người lao động theo quy định.