Góc nhìn chiến sự Trung Đông: 'Quãng nghỉ' hay hòa bình bền vững?

Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Lebanon và Israel bước vào đàm phán trực tiếp với mục tiêu hướng tới một thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn và giải giáp hoàn toàn các lực lượng vũ trang phi nhà nước.

Trong bài phát biểu đánh dấu “giai đoạn mới” của đất nước, Tổng thống Lebanon Joseph Aoun khẳng định, đây là cơ hội để Lebanon thoát khỏi thân phận là “sân chơi” cho các hoạt động ủy nhiệm và nhấn mạnh rằng đàm phán là bước đi cần thiết để bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Khói bốc lên sau vụ ném bom của Israel vào vùng ngoại ô phía Nam Beirut, Lebanon, ngày 2-3. Ảnh: Getty Images

Thế nhưng, Hezbollah, lực lượng bán quân sự mạnh nhất tại Lebanon, không phải là bên ký kết chính thức trong đàm phán và đã nhanh chóng chỉ trích các cuộc đàm phán, gọi đây là hành động “đầu hàng” trước áp lực của Washington.

Phía Israel cũng không giấu giếm ý định duy trì một vùng đệm an ninh sâu 10km bên trong lãnh thổ Lebanon, đồng thời bảo lưu quyền tấn công bất cứ lúc nào để tự vệ nếu phát hiện các mối đe dọa tiềm tàng.

Bên cạnh sự phức tạp của mặt trận Lebanon là những diễn biến kịch tính tại eo biển Hormuz, huyết mạch năng lượng của thế giới. Ngày 17-4, ngay sau khi lệnh ngừng bắn tại Lebanon có hiệu lực, Iran đã có một cử chỉ thiện chí khi thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển này cho các tàu thương mại.

Động thái này được kỳ vọng sẽ làm giảm áp lực cho nền kinh tế toàn cầu, vốn đang có nguy cơ suy thoái sâu do giá dầu vượt ngưỡng 110 USD/thùng. Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres đã hoan nghênh động thái của Iran và gọi đây là một “bước đi đúng hướng” trong tiến trình tìm kiếm giải pháp hòa bình cho khu vực Trung Đông.

Nhưng “bước đi đúng hướng” đã nhanh chóng “chệch hướng” chỉ sau 24 giờ. Ngày 18-4, Tehran đột ngột đảo ngược quyết định, tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz và tái áp đặt các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt. Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran thậm chí còn nổ súng vào các tàu chở dầu của Ấn Độ đang cố gắng vượt qua eo biển Hormuz khi cách bờ biển Oman khoảng 20 hải lý. Lý do được phía Iran đưa ra là do Mỹ vẫn kiên quyết duy trì lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Tehran. Iran cũng tuyên bố thiết lập một “quy chế hàng hải mới”, yêu cầu các tàu thương mại phải đóng phí vận hành và xin phép quân đội Iran, một động thái mà Washington thẳng thừng bác bỏ.

Eo biển Hormuz đã nhanh chóng bị Iran đóng lại chỉ 24 giờ sau khi nước này tuyên bố mở cửa hoàn toàn. Ảnh: CNN

Những tuyên bố đầy khác biệt của các bên cùng diễn biến nhanh chóng trong 48 giờ qua tại khu vực cho thấy 10 ngày thực thi lệnh ngừng bắn tại Lebanon, thỏa thuận 2 tuần ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, với điểm nhấn là sự đổ vỡ của vòng đàm phán lần thứ nhất tại Islamabad, đang là phép thử khốc liệt cho triển vọng hòa bình tại Trung Đông. Liệu đây có là cơ hội cho hòa bình bền vững hay chỉ là “quãng nghỉ” cho những toan tính chiến lược sâu xa khác của các bên?

Câu trả lời vẫn còn nằm ở phía trước, nhưng trước những tiếng súng vừa vang lên từ trên những pháo hạm nơi eo biển Hormuz và sự “kiên định” của các bên tại đàm phán với những yêu sách tối đa lợi ích về phía mình, hy vọng về một nền hòa bình thực thụ và lâu dài cho khu vực vẫn còn rất xa vời. Nếu các cuộc đàm phán không mang lại đột phá trong tuần tới, thế giới sẽ còn tiếp tục phải chứng kiến vòng xoáy bạo lực, không chỉ ảnh hưởng tới an ninh khu vực Trung Đông, mà còn tác động lên nhiều mặt đời sống khác trên phạm vi toàn cầu.