Góc nhìn văn hóa: Không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ của mỗi công dân tham gia bầu cử

Tranh cổ động tuyên truyền bầu cử Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp. Nguồn: Internet.

Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp là dịp để Nhân dân trực tiếp tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Theo Điều 27 của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các quy định của Luật Bầu cử, quyền bầu cử được xác định là quyền chính trị cơ bản của công dân. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn bầu cử như một “quyền được trao”, chúng ta mới chạm tới bề nổi của vấn đề. Ở tầng sâu hơn, đó còn là một nghĩa vụ thiêng liêng – biểu hiện của văn hóa trách nhiệm và ý thức cộng đồng.

Lá phiếu – biểu tượng của quyền làm chủ và văn hóa trách nhiệm

Trong tiến trình phát triển của đất nước, bầu cử không đơn thuần là một hoạt động pháp lý theo định kỳ. Đó là biểu hiện sinh động của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nơi quyền lực nhà nước được hình thành trên cơ sở ý chí và nguyện vọng của cử tri. Việc mỗi người dân tham gia bầu cử đầy đủ, nghiêm túc, đúng quy định chính là cách trực tiếp thể hiện quyền làm chủ của mình.

Lá phiếu của cử tri thực chất là một sự ủy quyền có thời hạn. Thông qua lá phiếu, người dân trao gửi niềm tin và trách nhiệm cho những đại biểu thay mặt mình quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương. Trong giai đoạn phát triển mới, sự ủy quyền ấy đi kèm yêu cầu ngày càng cao về năng lực, bản lĩnh và tinh thần phụng sự của đại biểu. Quốc hội khóa XVI cần những người không chỉ “đủ điều kiện” trên hồ sơ, mà thực sự xuất sắc trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết sách.

Chính vì vậy, việc tham gia bầu cử Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp không thể là hành động mang tính hình thức. Đó phải là sự lựa chọn có cân nhắc, là quá trình tìm hiểu thông tin, so sánh, đánh giá ứng cử viên. Văn hóa bầu cử, do đó, không chỉ nằm ở tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu cao, mà còn ở chất lượng của từng lá phiếu.

Ở một góc nhìn rộng hơn, bầu cử còn góp phần xây dựng bộ máy nhà nước vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Khi cử tri thực hiện quyền của mình một cách đầy đủ và trách nhiệm, bộ máy chính quyền các cấp sẽ được hình thành trên nền tảng chính danh và sự đồng thuận xã hội. Đây chính là yếu tố quan trọng bảo đảm cho sự ổn định chính trị – điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững.

Từ quyền lợi chính trị đến nghĩa vụ công dân

Pháp luật quy định rõ ràng các quyền của cử tri: Được ghi tên vào danh sách tại nơi cư trú hoặc tạm trú; được kiểm tra, yêu cầu điều chỉnh thông tin; được cấp thẻ cử tri; được bảo đảm nguyên tắc bỏ phiếu kín; không bị ép buộc hay cản trở khi thực hiện quyền bầu cử. Những quy định ấy thể hiện sự tôn trọng và bảo đảm tối đa đối với quyền làm chủ của công dân.

Song song với quyền là nghĩa vụ. Cử tri có trách nhiệm tham gia bầu cử đầy đủ, đúng thời gian, đúng địa điểm; chấp hành nội quy khu vực bỏ phiếu; thực hiện việc bỏ phiếu nghiêm túc; giữ gìn trật tự, an toàn và không có hành vi vi phạm pháp luật về bầu cử. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là chuẩn mực văn hóa.

Trong đời sống xã hội, quyền và nghĩa vụ luôn song hành. Nếu chỉ nhấn mạnh quyền mà xem nhẹ nghĩa vụ, nền dân chủ sẽ thiếu đi nền tảng kỷ cương. Ngược lại, khi mỗi người dân ý thức rằng tham gia bầu cử là trách nhiệm của mình đối với cộng đồng và tương lai đất nước, thì hành vi bỏ phiếu sẽ trở thành biểu hiện tự nhiên của lòng yêu nước và tinh thần công dân.

Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc bầu cử năm 2026 được tổ chức sớm nhằm kiện toàn bộ máy sau Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu về ổn định tổ chức và tăng tốc phát triển đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với cả hệ thống chính trị và mỗi công dân. Sự tham gia đầy đủ, tự giác của cử tri chính là yếu tố then chốt bảo đảm cho cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, nghiêm túc, đúng pháp luật, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.

Ở cấp cơ sở, việc mỗi cử tri chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, nắm chắc thời gian và địa điểm bỏ phiếu, tích cực tham gia bầu cử đúng quy định không chỉ góp phần vào thành công chung của cuộc bầu cử mà còn củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp. Niềm tin ấy được xây dựng từ những hành động cụ thể, giản dị nhưng có ý nghĩa lớn lao – như việc nghiêm túc thực hiện quyền và nghĩa vụ bầu cử.

Có thể nói, ngày bầu cử thực sự là ngày hội của toàn dân. Nhưng “ngày hội” ấy không chỉ là không khí cờ hoa, khẩu hiệu, mà là sự hội tụ của ý chí, trách nhiệm và khát vọng phát triển. Khi mỗi lá phiếu được bỏ xuống bằng sự hiểu biết và tinh thần trách nhiệm, đó cũng là lúc văn hóa dân chủ được bồi đắp.

Trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước, phát triển nhanh và bền vững không thể tách rời một nền chính trị ổn định, một bộ máy hiệu quả và một xã hội đồng thuận. Tất cả những điều đó bắt đầu từ những hành động nhỏ bé nhưng có sức lan tỏa lớn – như việc mỗi công dân tự giác đi bầu cử.

Bởi vậy, tham gia bầu cử không chỉ là thực hiện một quyền lợi chính trị cơ bản được Hiến pháp ghi nhận, mà còn là nghĩa vụ thiêng liêng gắn liền với trách nhiệm công dân. Khi quyền và nghĩa vụ gặp nhau trong ý thức tự giác, nền dân chủ sẽ không chỉ tồn tại trên văn bản pháp luật, mà sống động trong đời sống xã hội.

Mỗi cử tri hãy coi lá phiếu của mình là một sự gửi gắm niềm tin, một cam kết trách nhiệm và một lựa chọn cho tương lai. Đó chính là cách thiết thực nhất để góp phần vào thành công của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, cũng như vào sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI dự kiến diễn ra ngày 15/3/2026 sẽ lựa chọn 500 đại biểu từ 864 ứng cử viên tại 182 đơn vị bầu cử trên cả nước, đồng thời bầu đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031. Thời điểm bầu cử sớm hơn khoảng hai tháng so với thông lệ nhằm kiện toàn bộ máy sau Đại hội XIV của Đảng cho thấy yêu cầu cấp thiết về ổn định tổ chức và tăng tốc phát triển.

V.X.B

Vũ Xuân Bân