Góc nhìn văn hoá: Xây dựng, chỉnh đốn Đảng - Đột phá từ tư duy đến hành động

Nhìn từ góc độ văn hóa, 5 yêu cầu được nêu trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ hướng tới nâng cao năng lực quản trị quốc gia mà còn đặt ra đòi hỏi xây dựng văn hóa trách nhiệm, liêm chính, trọng dụng nhân tài, thượng tôn pháp luật và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4, sáng 16/10 - Ảnh: chinhphu.vn

Từ đổi mới phương thức lãnh đạo đến xây dựng văn hóa trách nhiệm, liêm chính

Điểm nhấn xuyên suốt trong phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là yêu cầu chuyển hóa các chủ trương, nghị quyết thành năng lực phát triển thực chất. Đây không đơn thuần là vấn đề về quy trình, bộ máy hay kỹ năng điều hành, mà sâu xa hơn là vấn đề văn hóa chính trị, văn hóa công vụ và văn hóa tổ chức. Bởi một chủ trương dù đúng đắn đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu thiếu tinh thần trách nhiệm, kỷ luật thực thi và ý thức phục vụ Nhân dân của đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Từ góc nhìn văn hóa, xây dựng, chỉnh đốn Đảng trước hết là quá trình củng cố những giá trị nền tảng trong hoạt động lãnh đạo và quản lý xã hội. Đó là sự thống nhất giữa lời nói và việc làm, giữa quyền hạn và trách nhiệm, giữa vị trí công tác và nghĩa vụ phụng sự. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu mỗi cấp ủy, mỗi đảng viên nghiêm túc nhìn nhận tình trạng chủ trương đúng nhưng công việc vẫn chậm, nguồn lực chưa được phát huy, trách nhiệm chưa được thực hiện đầy đủ, vấn đề được đặt ra không chỉ là tìm kiếm nguyên nhân của sự trì trệ, mà còn là nhận diện những hạn chế trong văn hóa hành động của bộ máy.

Một biểu hiện đáng quan tâm là tư duy coi việc ban hành văn bản, xây dựng kế hoạch hoặc tổ chức hội nghị như đã hoàn thành nhiệm vụ. Trong khi đó, giá trị của một quyết sách phải được xác định bằng những thay đổi cụ thể trong thực tiễn. Khoảng cách giữa chủ trương và kết quả chính là nơi bộc lộ rõ nhất chất lượng lãnh đạo, năng lực tổ chức và phẩm chất trách nhiệm của cán bộ. Vì vậy, yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo cần được hiểu là sự chuyển biến từ văn hóa hành chính nặng về thủ tục sang văn hóa thực thi coi trọng hiệu quả, từ tâm lý hoàn thành quy trình sang ý thức giải quyết đến cùng công việc được giao.

Đặc biệt, yêu cầu gắn xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức với đấu tranh chống suy thoái, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và xây dựng môi trường liêm chính cho thấy tính thống nhất giữa phòng ngừa cái xấu và nuôi dưỡng cái tốt. Liêm chính không thể chỉ được bảo đảm bằng những quy định cấm đoán hay các biện pháp xử lý vi phạm. Liêm chính phải trở thành chuẩn mực ứng xử, thành ý thức tự giác của mỗi cán bộ, đảng viên trong sử dụng quyền lực, quản lý nguồn lực công và thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, một môi trường làm việc lành mạnh phải biết khuyến khích người tận tâm, bảo vệ người dám đổi mới vì lợi ích chung và tạo điều kiện để những sáng kiến có giá trị được đưa vào thực tiễn.

Từ yêu cầu này, công tác kiểm điểm cũng cần vượt qua tính hình thức, trở thành một thực hành văn hóa tự phê bình và phê bình có trách nhiệm. Việc chỉ rõ hạn chế, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục không nhằm tạo ra những bản kiểm điểm tròn trịa, mà phải giúp tổ chức và cá nhân nhận diện đúng vấn đề để sửa chữa. Khi người đứng đầu chủ động nhận trách nhiệm, tiếp thu góp ý và khắc phục thiếu sót, sự nêu gương sẽ có sức thuyết phục hơn nhiều so với những lời kêu gọi chung chung. Ngược lại, nếu hạn chế năm trước tiếp tục lặp lại trong năm sau mà không có chuyển biến, niềm tin vào kỷ luật tổ chức và hiệu quả lãnh đạo khó tránh khỏi bị ảnh hưởng.

Cùng với đó, đổi mới phương thức lãnh đạo phải đi liền với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa cấp ủy và cơ quan nhà nước, giữa tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách. Tinh thần tập trung dân chủ cần được thực hiện thực chất, vừa phát huy trí tuệ tập thể, vừa xác định rõ người chịu trách nhiệm đối với từng quyết định. Tình trạng xin ý kiến nhiều lần để né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc hoặc chờ đợi chỉ đạo trong những vấn đề thuộc thẩm quyền cần được khắc phục bằng một văn hóa quyết đoán có căn cứ, hành động đúng quy định và giải trình minh bạch.

Đây cũng là cơ sở để nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, gắn công tác xây dựng Đảng với những vấn đề thiết thực trong đời sống Nhân dân. Một tổ chức đảng vững mạnh không chỉ thể hiện qua nền nếp sinh hoạt hay kết quả đánh giá nội bộ, mà còn qua khả năng giải quyết những bức xúc chính đáng, khắc phục tình trạng gây phiền hà và tạo chuyển biến tại địa bàn phụ trách. Khi người dân nhận thấy cán bộ có trách nhiệm, công việc được giải quyết và kiến nghị được phản hồi, giá trị của tổ chức Đảng sẽ được khẳng định bằng trải nghiệm thực tế.

Trọng dụng nhân tài, hoàn thiện thể chế và lấy Nhân dân làm thước đo phát triển

Nếu văn hóa trách nhiệm tạo nền tảng cho hành động thì văn hóa trọng dụng nhân tài, thượng tôn pháp luật và tôn trọng Nhân dân chính là những điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực phát triển quốc gia. Ba yêu cầu còn lại về công tác cán bộ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt lưu ý là thể chế hóa quyết sách và bảo đảm nguồn lực; thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; tăng cường kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò của Nhân dân cho thấy xây dựng, chỉnh đốn Đảng phải được triển khai đồng bộ, gắn chặt với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Trước hết, công tác cán bộ cần được đặt trong mối quan hệ giữa phẩm chất, năng lực và kết quả cống hiến. Văn hóa trọng dụng nhân tài không chỉ nằm ở chủ trương thu hút người giỏi, mà còn thể hiện ở cách phát hiện, giao việc, đánh giá và tạo điều kiện để người có năng lực phát huy sở trường. Một môi trường thực sự trọng dụng nhân tài phải coi trọng năng lực giải quyết vấn đề, khuyến khích sáng tạo, bảo đảm sự công bằng trong đánh giá và không để những rào cản hành chính hay lợi ích cục bộ làm thui chột khả năng cống hiến.

Việc yêu cầu đánh giá cán bộ thường xuyên, bố trí lại người không đáp ứng nhiệm vụ và đề cao trách nhiệm của người giới thiệu, đánh giá, sử dụng cán bộ thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy quản lý nhân sự nặng về hồ sơ, quy trình sang tư duy quản trị dựa trên năng lực và hiệu quả. Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, năng lực cán bộ cấp xã có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng phục vụ người dân. Phân cấp nhiệm vụ mà không bảo đảm nhân lực, chuyên môn và điều kiện thực hiện sẽ khiến cải cách khó đạt mục tiêu. Vì vậy, văn hóa trách nhiệm phải được xây dựng đồng thời ở cả nơi giao nhiệm vụ và nơi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Đối với thể chế, yêu cầu chuyển hóa kịp thời các quyết sách thành chính sách, pháp luật đồng bộ đặt ra đòi hỏi xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và phối hợp liên thông giữa các cơ quan. Thể chế tốt không chỉ được đánh giá bằng mức độ đầy đủ của quy định, mà còn bằng khả năng tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và khơi thông các nguồn lực xã hội. Nếu một chính sách phải đi qua quá nhiều tầng nấc xin ý kiến, phát sinh thêm những điều kiện không cần thiết hoặc bị ách tắc do cơ quan thực thi sợ trách nhiệm, thì mục tiêu cải cách sẽ khó đạt được.

Bởi vậy, phân cấp, phân quyền phải đi cùng năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình; quyền quyết định phải gắn với nghĩa vụ chịu trách nhiệm về quyết định đó. Văn hóa phối hợp cần thay thế tư duy cục bộ, khép kín, coi khó khăn của đơn vị mình là lý do để chuyển trách nhiệm sang đơn vị khác. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc xây dựng hạ tầng và dữ liệu dùng chung cũng không chỉ là giải pháp công nghệ, mà còn là biểu hiện của một nền hành chính hướng tới minh bạch, tiết kiệm thời gian và tôn trọng người dân. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giảm chi phí xã hội, nâng cao chất lượng quyết định và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ công.

Yêu cầu phấn đấu hoàn thành các mục tiêu năm 2026, chuẩn bị điều kiện thực hiện kế hoạch năm 2027, trong đó đặt ra mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, tiếp tục nhấn mạnh mối quan hệ giữa năng lực điều hành và chất lượng phát triển. Tăng trưởng không thể chỉ được nhìn nhận qua các chỉ số kinh tế, mà còn phải gắn với năng suất lao động, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tự chủ của nền kinh tế. Quan trọng hơn, thành quả phát triển phải chuyển hóa thành việc làm, thu nhập, cơ hội học tập, chăm sóc sức khỏe và điều kiện sống tốt hơn cho người dân.

Từ góc nhìn văn hóa, đây là yêu cầu bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng vật chất và phát triển con người. Văn hóa, giáo dục, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và khả năng chống chịu trước thiên tai không nên bị xem là những nhiệm vụ đứng ngoài mục tiêu tăng trưởng. Ngược lại, chúng góp phần tạo dựng nền tảng xã hội ổn định, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và củng cố sức mạnh nội sinh của quốc gia. Một nền kinh tế phát triển bền vững phải tạo điều kiện để người dân không chỉ được thụ hưởng thành quả mà còn có cơ hội tham gia sáng tạo, đóng góp và phát triển năng lực của chính mình.

Cuối cùng, kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò của Nhân dân là điều kiện bảo đảm các yêu cầu trên được thực hiện thực chất. Nhân dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và giám sát hoạt động công quyền. Việc đối chiếu báo cáo với phản ánh của người dân, doanh nghiệp và thực tế cơ sở giúp hạn chế bệnh thành tích, phát hiện sớm những bất cập mà các báo cáo hành chính có thể chưa phản ánh đầy đủ.

Trong mối quan hệ ấy, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và báo chí có vai trò quan trọng trong tập hợp ý kiến, phản biện chính sách, phát hiện những cách làm hiệu quả và phản ánh những vấn đề cần tháo gỡ. Tuy nhiên, để sự tham gia của Nhân dân trở thành nguồn lực thực chất, điều cốt yếu là các ý kiến chính đáng phải được tiếp nhận, giải quyết hoặc phản hồi rõ ràng; người phản ánh trung thực phải được bảo vệ; quyền lực phải được kiểm soát bằng cơ chế và trách nhiệm cụ thể. Niềm tin xã hội không thể chỉ được củng cố bằng tuyên truyền, mà phải được bồi đắp qua sự công bằng, minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của bộ máy.

Có thể thấy, năm yêu cầu trong phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tạo thành một chỉnh thể thống nhất: Xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức; đổi mới phương thức lãnh đạo; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; hoàn thiện thể chế và năng lực thực thi; bảo đảm kỷ luật, kiểm soát quyền lực và phát huy vai trò của Nhân dân. Xét đến cùng, hiệu quả của quá trình này phụ thuộc không chỉ vào mức độ hoàn thiện của các quy định, mà còn vào sự chuyển biến trong nhận thức, thái độ và hành vi của từng tổ chức, từng cán bộ, đảng viên.

Từ nghị quyết đến hành động là hành trình chuyển hóa những giá trị chính trị thành chuẩn mực văn hóa và năng lực phát triển. Khi trách nhiệm trở thành ý thức tự giác, liêm chính trở thành nguyên tắc ứng xử, nhân tài được trọng dụng, pháp luật được tôn trọng và tiếng nói của Nhân dân được lắng nghe, sức mạnh của Đảng sẽ được củng cố từ chính chất lượng hoạt động hằng ngày. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một nền quản trị quốc gia hiệu quả, một xã hội phát triển hài hòa và một đất nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc, hướng tới các mục tiêu phát triển năm 2030 và tầm nhìn năm 2045.

V.X.B