Góp từng bữa cơm giữ học trò đến lớp

Chúng tôi đến thăm Trường tiểu học Hương Hữu vào đúng giờ ăn trưa bán trú. Hiện ra trước mắt chúng tôi là một quang cảnh ấm cúng, rộn ràng. Gần cả trăm học sinh ngồi thành nhiều mâm nhỏ bên hiên một phòng lớn, dưới tán cây xanh, được các cô giáo-cũng là cấp dưỡng chăm sóc, giám sát. Mỗi em đều có một chiếc khay riêng, được xới cơm vừa đủ và 3 món ăn: thịt, món xào và canh. Nhìn bọn trẻ ăn uống một cách từ tốn, vừa thì thầm bàn tán về món ăn hợp khẩu vị rồi nhoẻn miệng cười, thân thiện nhìn khách, bỗng nhiên chúng tôi cảm thương đến lạ.

Lại miên man nghĩ về bữa ăn hàng ngày của những học trò vùng dân tộc thiểu số, chưa chắc đã có cơm nóng, cá tươi như bữa ăn ở trường. Lân la một hồi với một nam sinh tên Hùng, học lớp 2 mà người bé tí mới biết nhận định của mình là đúng. Gia đình em thuộc diện khó khăn khi bố đau ốm, chỉ một mình mẹ gánh vác cho cả nhà. Cơm trưa thường là buổi ăn ngon nhất của em trong ngày, còn chiều về nhà thì có gì… ăn nấy. Thế nên, cu cậu trả lời rất hồn nhiên rằng, em muốn được đến trường để được... ăn ngon. Hùng là một trường hợp đặc biệt, khi mà bữa ăn bán trú nay chỉ dành cho học sinh lớp Một và chỉ có một số ít học sinh các lớp trên có điều kiện khó khăn được ưu tiến xét chọn.

Đa số học sinh Trường tiểu học Hương Hữu là con em đồng bào dân tộc Cơ Tu. Con đường đến trường nay không còn gập ghềnh nhưng vẫn còn xa xôi, có em nhà cách trường 5 - 7km. Việc đi về vào buổi trưa khi học hai buổi/ngày không chỉ vất vả mà còn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, nhất là vào mùa mưa lũ.

Phụ huynh các em chủ yếu làm rẫy và đủ nghề lao động phổ thông theo kiểu “thợ đụng” như cạo mủ cao su, thợ nề… thường đi sớm về muộn nên việc đưa đón con gặp nhiều khó khăn. Đã có thời gian, giáo viên luôn thấp thỏm khi học sinh nghỉ học giữa chừng, nhất là vào buổi chiều. Trong khi lượng kiến thức ngày càng nhiều, chỉ cần nghỉ vài buổi, việc tiếp thu bài của các em đã dễ bị gián đoạn.

Cô giáo, Hiệu trưởng Võ Thị Hoan - người khởi xướng mô hình, mở đầu câu chuyện với chúng tôi bằng lý do ra đời của những bữa ăn bán trú dành cho học sinh lớp Một ở Trường tiểu học Hương Hữu. Đó là vào năm học 2017 - 2018, khi mô hình bắt đầu với khoảng 80 em tham gia.

Như để giải đáp thắc mắc của chúng tôi, cô Hoan cho biết đây là mô hình bán trú dân nuôi do nhà trường tự tổ chức nên chỉ có thể kham nổi cho học sinh lớp Một, những em nhỏ nhất trường. Từ những ngày đầu còn nhiều thiếu thốn, đến nay mô hình đã duy trì hơn 9 năm. Số học sinh tham gia tuy có biến động nhưng luôn duy trì trên 100 em mỗi năm học.

Nhớ lại những ngày đầu tổ chức bữa ăn trưa bán trú cho học sinh lớp Một, cô giáo Võ Thị Hoan cho biết đến nay vẫn còn nguyên cảm giác lo lắng và nhiều bất ngờ. Cái khó nằm ở chỗ mô hình chưa từng có tiền lệ, trong khi mọi chi phí đều do nhà trường tự xoay xở. Bàn đi tính lại, mức đóng góp của phụ huynh cuối cùng cũng chỉ dừng ở 5.000 đồng/em mỗi bữa và duy trì cho đến hôm nay. Thế nhưng, ngay cả khoản tiền ít ỏi ấy, nhiều phụ huynh vẫn không đủ khả năng đóng góp. “Có khi chỉ biết nhìn nhau mà cười”, cô Hoan nhớ lại. Thiếu kinh phí, nhà trường phải tự đứng ra vận động, kêu gọi hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân thiện nguyện. Trong đó có dự án "Nuôi Em" đồng hành trong năm học 2023 - 2024 cùng nhiều mạnh thường quân khác.

Hàng tuần, nhà trường tổ chức bữa cơm bán trú cho học sinh lớp Một vào 4 ngày là thứ Hai, Ba, Năm và Sáu. Thứ Tư không tổ chức do học sinh theo quy định chỉ học một buổi sáng. Như hiện nay, để chủ động hạn chót là 7g30, ba lớp Một báo sĩ số và cấp dưỡng chốt danh sách để bắt tay ngay vào công việc chuẩn bị cho bữa ăn trưa. Nguyên tắc hàng đầu của bếp, mang tính bất di bất dịch là nguồn thực phẩm chuẩn bị phải tươi, mua ngay trong buổi sáng sớm từ chợ Nam Đông và phải được nắm rõ xuất xứ để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Theo kiểu “có gì cho nấy”, hằng ngày các thầy cô giáo còn đóng góp thêm cho bữa ăn, từ mớ rau, trái bí đến các loại thực phẩm là thành quả tăng gia sản xuất ở vườn nhà. Thực đơn do thế mang đậm sắc màu sơn cước và đong đầy nghĩa tình ấm áp.

Chúng tôi gặp bà Nguyễn Thị Phúc, nguyên cán bộ thư viện nhà trường, mới nghỉ hưu, đang tất bật trong căn bếp nhỏ của trường. Từ năm 2025 đến nay, bà trực tiếp phụ trách việc nấu nướng cho bữa ăn bán trú của học sinh. Người phụ nữ với nụ cười hiền hậu chia sẻ: “Công việc cứ xoay vòng, không ngơi nghỉ nhưng được nhìn các em ăn uống ngon lành, vui vẻ là mọi mệt nhọc như tan biến”.

Cùng phụ giúp bà Phúc còn có nhiều giáo viên trong trường, tự nguyện góp công chăm lo bữa ăn cho học sinh. Tranh thủ những khoảng thời gian không đứng lớp, các cô giáo lại tất bật vo gạo, nhặt rau, chia thức ăn… để kịp chuẩn bị bữa trưa đúng giờ, bảo đảm dinh dưỡng và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Bởi vậy, điều khiến chúng tôi bất ngờ là dù mức đóng góp của mỗi em chỉ vỏn vẹn 5.000 đồng, mỗi suất ăn hôm chúng tôi ghé thăm vẫn đủ cơm nóng cùng ba món canh - xào - thịt (hoặc trứng, tôm, cá… tùy bữa), có giá trị thực tế cao hơn nhiều lần số tiền phụ huynh đóng góp.

Trong tay cô giáo Hiệu trưởng Võ Thị Hoan lúc nào cũng có một cuốn sổ ghi chép đầy đủ, chi tiết các khoản chi dành cho bữa ăn bán trú. Nỗi lo vẫn hiện hữu khi nhà trường còn một khoản nợ lớn phải xoay xở. Tuy vậy, điều khiến cô Hoan và các đồng sự vui nhất chính là những hiệu quả thiết thực mà những bữa cơm trưa mang lại.

Nhìn các em đang dùng bữa, chúng tôi dễ dàng cảm nhận sự khỏe khoắn, nhanh nhẹn hiện lên trên từng khuôn mặt. Cô Hoan vui vẻ cho biết, nhiều năm nay trường không còn học sinh suy dinh dưỡng. Các em chăm ngoan hơn, đi học chuyên cần hơn; tình trạng nghỉ học giữa chừng hay bỏ buổi cũng giảm xuống mức thấp nhất.

Không chỉ cải thiện dinh dưỡng, mô hình bán trú còn giúp học sinh có thêm thời gian gần gũi, trò chuyện với giáo viên khi ăn và ngủ trưa tại lớp. Nhờ vậy, nhiều em là con em đồng bào Cơ Tu đã cải thiện đáng kể khả năng phát âm tiếng Việt.

Bên cạnh đó, các em cũng dần hình thành những thói quen sinh hoạt tốt như biết rửa tay sạch sẽ, biết mời cô giáo và bạn bè trước bữa ăn, thay cho thói quen dùng tay bốc thức ăn trước đây. Chính những chuyển biến ấy khiến nhiều phụ huynh mong muốn con mình được học bán trú tại trường.

Thật tình cờ, trong bữa ăn trưa ngày 19/5/2026, thời điểm chúng tôi ghé thăm trường cũng là lúc có mặt của các mạnh thường quân. Được biết, từ năm 2023, cảm thương trước hoàn cảnh của học sinh dân tộc Cơ Tu, nhiều đoàn thiện nguyện đã hỗ trợ hằng tháng để mua gạo và một số thực phẩm thiết yếu cho bữa ăn bán trú tại Trường tiểu học Hương Hữu.

Trong lần gặp gỡ bất ngờ ấy, các nhà hảo tâm đặc biệt quan tâm, ân cần hỏi han cô trò nhà trường và chụp ảnh lưu niệm cùng các em ngay trong bữa cơm trưa. Sau khi nghe cô hiệu trưởng chia sẻ thêm về những khó khăn còn tồn tại, các mạnh thường quân quyết định hỗ trợ thêm kinh phí tiền gas, nấu ăn cho học sinh. Đồng thời, họ cũng đề nghị nhà trường xây dựng báo cáo cụ thể để có cơ sở tiếp tục đồng hành, nâng cao chất lượng cũng như mở rộng thêm suất ăn bán trú trong thời gian tới. Niềm vui và sự xúc động hiện rõ trên gương mặt cô giáo hiệu trưởng.

Nhớ buổi trưa tháng Năm hôm ấy, khi năm học đang dần khép lại, trong lúc học sinh lớp Một quây quần bên những mâm cơm bán trú, ngoài sân trường vẫn còn nhiều học sinh các lớp lớn chưa vội ra về. Có thể các em còn ham chơi sau giờ học, nhưng cũng có không ít em bởi nhà quá xa, cha mẹ bận mưu sinh, hoàn cảnh gia đình khó khăn nên bữa trưa chỉ qua quýt cho đỡ đói. Có em chọn cách nán lại sân trường, vui đùa cùng bạn bè để “đánh lừa” cái bụng đang réo cồn cào.

Không gian bếp ăn bán trú ở Trường tiểu học Hương Hữu vì thế dường như vẫn cần được mở rộng để trong những năm học tới, sẽ có thêm nhiều học sinh vùng sơn cước được cùng nhau hưởng hơi ấm từ những bữa cơm dân nuôi nghĩa tình như hôm nay.