GS Thalappil Pradeep: Khoa học phải góp phần cải thiện đời sống con người

Năm 2022, GS Thalappil Pradeep, nhà khoa học Ấn Độ đứng sau những công nghệ lọc nước chi phí thấp giúp nhiều người tiếp cận nguồn nước sạch, được trao Giải Đặc biệt VinFuture dành cho nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển. Bốn năm sau, khi trở lại với tư cách thành viên Hội đồng Giải thưởng, ông cho biết vai trò mới mang đến trách nhiệm lớn hơn, đòi hỏi sự khách quan, công bằng và xem xét thấu đáo mọi đề cử.

GS Thalappil Pradeep nhận Giải Đặc biệt VinFuture 2022 dành cho Nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển. (Ảnh: VFP)

Theo ông, khoa học trước hết phải góp phần cải thiện đời sống con người. Một khoa học không tạo ra thay đổi tích cực cho xã hội thì vẫn chưa hoàn thành sứ mệnh của mình. Quan điểm này cũng phù hợp với định hướng tôn vinh các công trình khoa học tạo ra tác động tích cực cho nhân loại của VinFuture.

Quan điểm này cũng định hình cách ông nhìn nhận các công trình được đề cử VinFuture. Tác động của khoa học có thể cần nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, mới được nhìn nhận đầy đủ. Vì vậy, việc đánh giá không thể chỉ dựa vào số lượng công bố quốc tế hay một mô hình triển khai riêng lẻ, mà cần xem xét quy mô tác động, khả năng chi trả, mức độ tiếp cận và khả năng phổ cập công nghệ.

Ông cho rằng những đổi mới có sức chuyển đổi không chỉ xuất hiện tại các trung tâm khoa học lớn. Hành trình nghiên cứu của bản thân giúp ông nhận ra rằng năng lực sáng tạo không bị giới hạn bởi địa lý, và những giải pháp có giá trị toàn cầu có thể bắt nguồn từ bất cứ nơi nào.

Sau khi nhận Giải thưởng VinFuture năm 2022, nhóm nghiên cứu của GS Pradeep tiếp tục mở rộng hướng tiếp cận đối với các vấn đề về nước. Thay vì chỉ giải quyết từng bài toán riêng lẻ, nhóm hướng tới một hệ thống tổng thể, trong đó nhiều công nghệ có thể kết hợp để tạo ra thay đổi lớn hơn cho cộng đồng.

Ông mô tả hành trình này qua ba bước chuyển dịch. Đầu tiên là xử lý các bài toán nước sạch đơn lẻ, tiến lên kiến tạo “trí tuệ về nước” (tích hợp AI, Big Data và IoT để quản trị nguồn nước thông minh) và hiện nay là hướng tới một hệ sinh thái công nghệ có khả năng trao quyền và thúc đẩy sự phát triển của các cộng đồng.

Một trong những bước đi cụ thể là thành lập Trung tâm Quốc tế về Nước sạch (International Centre for Clean Water). Trung tâm hỗ trợ các cá nhân và tổ chức tham gia phát triển, ứng dụng công nghệ về nước, từ nghiên cứu đến triển khai. Theo GS Pradeep, đến nay, đơn vị đã hỗ trợ hơn 40 doanh nghiệp thành lập và đi vào hoạt động.

Với các nước đang phát triển, GS Pradeep cho rằng những thách thức về nước, an ninh lương thực, y tế, kinh tế tuần hoàn và AI đặt ra nhu cầu cấp thiết cần giải quyết.

“Nhu cầu chính là phòng thí nghiệm vĩ đại nhất của nhân loại. Tại những quốc gia đang phát triển, phòng thí nghiệm đó hiện hữu ngay trước mắt giới khoa học. Điều quan trọng là người làm nghiên cứu phải quan sát và nhận ra nó”, GS Pradeep nhận định.

Theo GS Pradeep, lực lượng dân số trẻ đông đảo cùng khát vọng phát triển tạo ra dư địa cho đổi mới sáng tạo tại các quốc gia đang phát triển.

Ông tin rằng các giải pháp hình thành tại khu vực Nam Bán cầu (Global South) không chỉ có giá trị trong phạm vi địa phương mà còn đóng góp vào việc giải quyết những thách thức chung của thế giới.

GS Pradeep nhìn nhận giải thưởng VinFuture như một nhịp cầu kết nối giữa các nhà khoa học, vượt qua ranh giới quốc gia và lĩnh vực nghiên cứu. Cùng với sức lan tỏa và tầm ảnh hưởng của Giải thưởng, việc thúc đẩy các mối quan hệ hợp tác để cùng giải quyết những thách thức lớn của nhân loại sẽ trở thành tiến trình tất yếu.

Nhà khoa học Ấn Độ cũng bày tỏ sự trân trọng với các nhà sáng lập Quỹ VinFuture vì đã theo đuổi quan điểm tôn vinh những công trình tạo ra tác động tích cực cho xã hội. Với ông, việc một giải thưởng có tầm vóc quốc tế được hình thành từ một quốc gia đang phát triển, được hiện thực hóa bằng một giải thưởng quy mô và sức lan tỏa toàn cầu, mang ý nghĩa đặc biệt.

“Tôi thực sự ngưỡng mộ tầm nhìn đó”, GS Thalappil Pradeep chia sẻ.