GS Vũ Hà Văn: Nhiều chương trình đào tạo hiện nay vẫn nặng lý thuyết

GS Vũ Hà Văn tại hội thảo. Ảnh: VNUHCM.

Nhiều chương trình đào tạo Toán học hiện nay vẫn nặng về lý thuyết, giáo trình chậm cập nhật và chưa gắn với nhu cầu của các lĩnh vực công nghệ hiện đại. Nhận định này được GS Vũ Hà Văn (Đại học Hong Kong, Trung Quốc) đưa ra tại hội thảo khoa học Dạy và học Toán trong kỷ nguyên công nghệ do Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức ngày 13/4.

Cần đổi mới cách dạy Toán

Theo GS Vũ Hà Văn, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, Toán học không chỉ là tập hợp các công thức tính toán mà còn là cách con người nhìn nhận và lý giải thế giới.

Tuy nhiên, việc đào tạo hiện nay chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ, dẫn đến tình trạng nhiều sinh viên dù có nền tảng Toán học tốt vẫn phải được đào tạo lại khi bước vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI) hay khoa học dữ liệu.

“Đổi mới cách dạy và học Toán không còn là câu chuyện riêng của giáo dục mà đã trở thành một bài toán mang tầm quốc gia”, ông nhấn mạnh.

Cũng thảo luận tại hội thảo, GS.TS Đặng Đức Trọng, khoa Toán - Tin học tại trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, cho rằng đổi mới giảng dạy Toán cần bắt đầu từ việc thay đổi vai trò của người học trong lớp học.

Thay vì truyền thụ kiến thức một chiều, giảng viên cần “ủy nhiệm” quá trình học cho sinh viên thông qua các phương pháp kích thích tư duy độc lập và khả năng tự khám phá.

Việc tạo ra những tình huống học tập mở, nơi sinh viên phải tự chứng minh hoặc đối diện với các bài toán chưa có lời giải rõ ràng, sẽ góp phần hình thành năng lực nghiên cứu thực sự.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM. Ảnh: VNUHCM.

Vai trò của toán đối với nền kinh tế

Đại diện cho Đại học Quốc gia TP.HCM, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh rằng trong nền kinh tế tri thức, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia không còn chỉ dựa vào tài nguyên hay lao động mà phụ thuộc ngày càng sâu sắc vào nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khả năng làm chủ các công nghệ chiến lược. Trong đó, toán học chính là “hạ tầng vô hình” nâng đỡ toàn bộ hệ thống công nghệ hiện đại.

Dẫn chứng từ Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược được phê duyệt cuối năm 2025, bà cho biết các lĩnh vực như mô hình ngôn ngữ lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), robot tự hành, mạng 5G, blockchain hay thiết bị bay không người lái đều dựa trên nền tảng toán học.

Bên cạnh đó, nhiều lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ bán dẫn, y - sinh học, vật liệu mới và năng lượng cũng cần sự tham gia sâu của toán học, cho thấy vai trò then chốt của ngành này trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Tuy nhiên, Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM cũng chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa tiềm năng và thực tế. Dù Việt Nam có nhiều học sinh giỏi Toán và đội ngũ nhà khoa học giàu năng lực, việc kết nối kiến thức Toán học với các lĩnh vực công nghệ và ứng dụng thực tiễn trong chương trình đào tạo vẫn còn hạn chế.

Trong khi đó, xu hướng quốc tế đang chuyển mạnh theo hướng tích hợp, liên ngành và đề cao khả năng vận dụng Toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Theo GS Mai, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc điều chỉnh từng học phần riêng lẻ mà cần “thiết kế lại con đường học Toán” một cách tổng thể, xuyên suốt từ bậc phổ thông đến đại học và sau đại học.

Lộ trình này phải bảo đảm người học hình thành các năng lực cốt lõi như tư duy mô hình hóa, xác suất - thống kê, tối ưu, thuật toán, tính toán khoa học, phân tích dữ liệu và khả năng làm việc liên ngành.

Trên cơ sở đó, Đại học Quốc gia TP.HCM định hướng xây dựng hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu Toán học mang tính liên thông và tích hợp cao.

Trong đó, các trường phổ thông đóng vai trò phát hiện và bồi dưỡng tài năng từ sớm; các trường đại học đảm nhận đào tạo chuyên sâu gắn với nghiên cứu và ứng dụng; còn bậc sau đại học là nơi phát triển các hướng nghiên cứu tiên tiến, kết nối với nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội.

Các mô hình như nhóm nghiên cứu - giảng dạy liên cấp, học phần tích hợp, chương trình liên ngành - liên trường và hoạt động trải nghiệm nghiên cứu sớm được xem là giải pháp quan trọng để tạo sự liên thông thực chất trong đào tạo.

Cũng thông qua hội thảo, Đại học Quốc gia TP.HCM đặt mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và từng bước đưa lĩnh vực Toán học của đơn vị tiệm cận top 100 trường đại học hàng đầu thế giới.