Gương mặt nổi lên sau khi Đại giáo chủ Iran Khamenei thiệt mạng

Ông Ali Larijani là người được Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei tin tưởng. (Ảnh: Reuters)

Kể từ đó, chính trị gia kỳ cựu 67 tuổi - từng là chỉ huy trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng và hiện đứng đầu Hội đồng An ninh quốc gia tối cao - đã điều hành đất nước một cách hiệu quả. Sự trở lại ngoạn mục đã khiến ông vượt qua cả vai trò của Tổng thống Masoud Pezeshkian - người đang đối mặt với nhiều thách thức.

Theo nhiều quan chức cấp cao và các thành viên Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, Đại giáo chủ Khamenei đã giao nhiệm vụ cho ông Larijani cùng một số cộng sự chính trị và quân sự thân cận khác phải đảm bảo Cộng hòa Hồi giáo không chỉ sống sót sau các cuộc oanh tạc của Mỹ và Israel mà là bất kỳ âm mưu ám sát nào nhằm vào giới lãnh đạo cấp cao.

“Nhà lãnh đạo tối cao hoàn toàn tin tưởng ông Larijani. Ông ấy tin rằng ông Larijani là người phù hợp cho thời điểm nhạy cảm này vì thành tích chính trị, trí tuệ sắc bén và kiến thức của ông ấy”, ông Nasser Imani, một nhà phân tích bảo thủ thân cận với chính phủ Iran, nói với New York Times.

Trong thời gian qua, ông Larijani phụ trách rất nhiều công việc, từ đàm phán hạt nhân đến các mối quan hệ của Iran ở khu vực và trấn áp bạo lực trong nước.

Là người kỳ cựu trong giới cầm quyền Iran và xuất thân từ một trong những gia đình giáo sĩ hàng đầu của đất nước, ông Larijani từng được giao nhiệm vụ giám sát các nỗ lực của Iran nhằm đạt được thỏa thuận hạt nhân với Mỹ - chỉ 1 tháng sau khi Washington áp đặt lệnh trừng phạt ông vì cáo buộc chỉ đạo cuộc trấn áp những người biểu tình chống chính phủ.

Ông cáo buộc Mỹ và Israel tìm cách “cướp bóc và khiến Iran tan rã”, đồng thời cảnh báo các “nhóm ly khai” sẽ phải đối mặt với hành động cứng rắn nếu tiến hành bất kỳ hành động nào, truyền hình nhà nước Iran đưa tin ngày 1/3.

...

Được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao (SNSC) vào tháng 8/2025, ông Larijani đã đảm nhiệm nhiều vị trí cấp cao trong sự nghiệp trung thành với Đại giáo chủ Khamenei và quan điểm thực dụng trong quan hệ với các phe phái cạnh tranh nhau trong hệ thống.

Vị thế của ông trong vai trò một chiến lược gia được ông Khamenei tin cậy thể hiện trong chuyến thăm Oman tháng trước, nhằm chuẩn bị cho các cuộc đàm phán hạt nhân gián tiếp với Mỹ, trong bối cảnh Washington tăng cường lực lượng quân sự tại Trung Đông để gây sức ép lên Tehran.

Ông Larijani cũng đã nhiều lần tới Mátxcơva trong những tháng gần đây để thảo luận về các vấn đề an ninh.

Ông Larijani từng đứng đầu SNSC cách đây 20 năm và trở lại lãnh đạo cơ quan này sau cuộc chiến trên không kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel năm ngoái, chính thức quay về trung tâm bộ máy an ninh Iran.

Một số phát biểu công khai của ông về vấn đề hạt nhân được đánh giá là thực dụng.

“Theo quan điểm của tôi, vấn đề này có thể giải quyết. Nếu mối quan ngại của người Mỹ là Iran không tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân, điều đó có thể được giải quyết”, ông Larijani phát biểu trên truyền hình nhà nước Oman tháng trước, đề cập đến các cuộc đàm phán với Mỹ.

Tuy nhiên, sau làn sóng biểu tình bùng phát vào tháng 1 vừa qua, vai trò của ông tại hội đồng an ninh đã bị Washington chỉ trích.

Ông bị Mỹ cáo buộc là một trong những người đi đầu trong việc dùng bạo lực để dập tắt chuỗi biểu tình lan rộng khắp Iran.

Giống như nhiều quan chức Iran khác, ông Larijani bày tỏ chia sẻ với người biểu tình vì khó khăn kinh tế. Tuy nhiên, ông lên án các hành động vũ trang mà ông cho là do Israel - kẻ thù không đội trời chung của Iran - kích động.

“Các cuộc biểu tình của người dân phải được tách biệt hoàn toàn khỏi những nhóm tương tự khủng bố này. Những kẻ gây rối là một nhóm bán khủng bố đô thị”, truyền thông nhà nước dẫn lời ông Larijani phát biểu ngày 26/1.

Ông Larijani giữ vai trò trưởng đoàn đàm phán hạt nhân từ năm 2005–2007, bảo vệ điều mà Tehran gọi là quyền làm giàu uranium của nước này. Ông từng ví việc châu Âu thuyết phục Iran từ bỏ sản xuất nhiên liệu hạt nhân lấy việc gỡ trừng phạt giống như “đổi viên ngọc lấy thanh kẹo”.

Ông Larijani giữ chức Chủ tịch Quốc hội Iran từ năm 2008 - 2020. Trong thời gian này, Iran đã đạt được thỏa thuận hạt nhân với 6 cường quốc thế giới, sau gần 2 năm đàm phán căng thẳng. Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình năm 2018.

Ông Larijani cho biết chương trình hạt nhân của Iran “không bao giờ có thể bị xóa sổ”.

“Bởi vì một khi bạn đã khám phá ra một công nghệ, họ không thể tước đi sự khám phá đó. Giống như bạn là người phát minh ra một cỗ máy, và cỗ máy đó bị đánh cắp. Bạn vẫn có thể chế tạo lại nó”, ông nói với PBS Frontline vào tháng 9/2025.

Ông Larijani cũng được giao thúc đẩy đàm phán với Trung Quốc, dẫn tới thỏa thuận hợp tác kéo dài 25 năm vào năm 2021.

Ông Larijani ra tranh cử tổng thống vào năm 2005 nhưng không thành công, một phần vì quan hệ gia đình ở nước ngoài.

Sinh năm 1958 tại Najaf, Iraq, trong một gia đình giáo sĩ Iran danh tiếng, ông Larijani chuyển tới Iran từ nhỏ và sau đó lấy bằng tiến sĩ triết học. Một số anh em của ông từng giữ các vị trí cấp cao trong hệ thống, bao gồm trong ngành tư pháp và bộ ngoại giao.

Bình Giang