Gương sáng pháp luật: Từ sáng kiến của Báo Pháp luật Việt Nam đến sự kiện tôn vinh cấp quốc gia

Khởi đầu từ những cuộc thi viết

Có những đóng góp cho công tác xây dựng, thi hành pháp luật được ghi nhận bằng những quyết định, danh hiệu, phần thưởng trang trọng. Nhưng cũng có những cống hiến lặng thầm của cán bộ cơ sở, tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên, già làng, trưởng bản hay những người dân bình thường dũng cảm bảo vệ lẽ phải. Họ có thể không xuất hiện thường xuyên trên các diễn đàn lớn, nhưng những việc làm cụ thể lại góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với đời sống.

Từ mong muốn phát hiện, kể lại và lan tỏa những câu chuyện như vậy, Báo PLVN đã khởi xướng hoạt động tôn vinh các điển hình trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật. Qua nhiều lần tổ chức, Chương trình không chỉ mở rộng phạm vi nhân vật được lựa chọn mà còn từng bước khẳng định ý nghĩa xã hội: cổ vũ tinh thần thượng tôn pháp luật bằng chính những con người, việc làm có thật trong cuộc sống. Hành trình ấy đang bước sang một dấu mốc mới trong năm 2026, khi “GSPL” được đặt trong khuôn khổ hoạt động tôn vinh, khen thưởng quy mô cấp quốc gia.

Ý tưởng về một hoạt động tôn vinh những người có đóng góp cho công tác tư pháp đã được những người làm Báo PLVN ấp ủ từ rất sớm. Khi Luật PBGDPL chưa được ban hành, mong muốn tìm kiếm, biểu dương những cống hiến thầm lặng, bền bỉ của người làm công tác tư pháp đã được đặt ra. Ý tưởng ấy dần được hiện thực hóa qua các cuộc thi viết “Gương sáng Tư pháp”.

Nhân kỷ niệm 25 năm ngày Báo PLVN ra số đầu tiên, hướng tới kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống ngành Tư pháp và chào mừng Đại hội Thi đua yêu nước ngành Tư pháp lần thứ III, cuộc thi viết “Gương sáng Tư pháp” lần đầu tiên được phát động. Dù chỉ kéo dài trong 5 tháng và đối tượng được giới hạn trong ngành Tư pháp, cuộc thi đã nhận được hàng trăm tác phẩm, lựa chọn 25 tác phẩm vào vòng chung khảo.

Năm năm sau, cuộc thi trở lại nhân dịp kỷ niệm 30 năm Báo PLVN xuất bản số đầu tiên và 70 năm Ngày truyền thống ngành Tư pháp. Ở lần tổ chức thứ hai, phạm vi nhân vật được mở rộng, số lượng tác phẩm dự thi tăng lên. 30 tấm gương được lựa chọn không chỉ là những người giữ cương vị chủ chốt trong ngành mà còn có những cán bộ làm công việc bình dị ở cơ sở: tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên, già làng, trưởng bản, cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp huyện, cấp xã.

Từ những kết quả đó, nhận thấy ý nghĩa thiết thực của việc phát hiện, biểu dương các cá nhân có đóng góp trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, năm 2021, Bộ Tư pháp phê duyệt Đề án bình chọn, tôn vinh cá nhân tiêu biểu trong xây dựng và thực hiện pháp luật, giao Báo PLVN tổ chức Chương trình “GSPL”. Đây là bước chuyển quan trọng: từ những cuộc thi viết về người làm công tác tư pháp, hoạt động đã trở thành Chương trình bình chọn, tôn vinh các cá nhân tiêu biểu trong xây dựng và thực hiện pháp luật trên phạm vi cả nước.

Mục tiêu của Chương trình không đơn thuần là trao danh hiệu cho những cá nhân có thành tích nổi bật. Quan trọng hơn, thông qua việc giới thiệu những con người và hành động cụ thể, Chương trình góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp về trách nhiệm công dân, tinh thần dấn thân, đức hy sinh và ý thức sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Đối tượng được quan tâm không chỉ là cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan nhà nước mà còn là những công dân có đóng góp tích cực cho cộng đồng, xã hội.

Mùa đầu tiên năm 2021 diễn ra trong bối cảnh dịch COVID-19 gây nhiều khó khăn cho hoạt động tổ chức. Tuy vậy, với sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo, sự phối hợp của các Bộ, Ban, ngành, địa phương và nỗ lực của đội ngũ cán bộ, phóng viên Báo PLVN, Chương trình đã được triển khai với khối lượng công việc đáng kể. Gần 200 bài viết về các nhân vật thuộc nhiều ngành nghề, lĩnh vực, vùng miền được đăng tải trên các ấn phẩm của Báo.

Từ gần 200 bài viết, Hội đồng bình chọn đã thảo luận, lựa chọn 50 cá nhân tiêu biểu để vinh danh tại buổi lễ tổ chức trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày PLVN 9/11. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những thành tích đã được các cơ quan có thẩm quyền đánh giá mà còn là sự tôn vinh những hành động có giá trị lan tỏa, truyền cảm hứng về tinh thần trách nhiệm với xã hội và đất nước.

Đánh giá về Chương trình thời điểm đó, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, Báo PLVN đã thực hiện Chương trình công phu, bài bản, phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành Trung ương và địa phương để lựa chọn những nhân tố tiêu biểu trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Theo Thứ trưởng, việc phát hiện, biểu dương người tốt, việc tốt trong lĩnh vực pháp luật có ý nghĩa không kém việc đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật. Bộ Tư pháp ghi nhận, ủng hộ và đề nghị Báo tiếp tục tổ chức Chương trình trong thời gian tới.

Mỗi mùa một bước tiến, năm 2026 mở rộng sự ghi nhận ở tầm quốc gia

Năm 2023, việc lựa chọn nhân vật không chỉ hướng tới những người có thành tích nổi bật trong cơ quan, tổ chức mà còn quan tâm đến các cá nhân có đóng góp thiết thực cho cộng đồng, những người bằng công việc hằng ngày góp phần bảo vệ công lý, đưa quy định pháp luật vào cuộc sống.

Các Gương sáng pháp luật được vinh danh năm 2023. (Ảnh: PV)

Mùa thứ ba năm 2025 tiếp tục ghi dấu bằng quy mô truyền thông và sức lan tỏa của Chương trình. Gần 200 bài viết về các nhân vật được đăng tải trên Báo PLVN. Bên cạnh những điển hình tiên tiến trong các lĩnh vực trọng yếu của đời sống, nhiều câu chuyện về những người có đóng góp thầm lặng cũng được giới thiệu: già làng, trưởng bản, cô giáo, người lính biên phòng ở vùng sâu, vùng xa, vùng phên giậu của Tổ quốc.

Qua các mùa, phạm vi nhân vật được tôn vinh ngày càng phong phú. Bên cạnh những người giữ vị trí quan trọng trong các cơ quan, đơn vị, Chương trình dành sự quan tâm đến những con người bình dị, làm việc ở cơ sở, ở vùng sâu, vùng xa; những người trực tiếp tuyên truyền, vận động, hòa giải, giúp người dân hiểu và thực hiện pháp luật. Sự đa dạng ấy làm rõ một thông điệp: xây dựng và thực thi pháp luật không phải công việc chỉ thuộc về một ngành, một cơ quan hay một nhóm chức danh, mà cần sự tham gia và trách nhiệm của cả xã hội.

Đáng chú ý, Lễ vinh danh mùa thứ ba được tổ chức trong khuôn khổ hoạt động hưởng ứng Ngày PLVN, với sự tham dự của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng. Sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao tại sự kiện là dấu mốc cho thấy hoạt động tôn vinh những cá nhân tiêu biểu trong xây dựng, thi hành pháp luật ngày càng được quan tâm, ghi nhận rộng rãi.

Năm 2025 cũng là năm có ý nghĩa đặc biệt khi ngành Tư pháp kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống và Báo PLVN kỷ niệm 40 năm xuất bản số đầu tiên. Trong bối cảnh đó, Chương trình “GSPL” lần thứ ba không chỉ là hoạt động chào mừng các dấu mốc quan trọng mà còn tiếp tục khẳng định giá trị của một sáng kiến được nuôi dưỡng qua nhiều năm: dùng những câu chuyện người thật, việc thật để cổ vũ tinh thần thượng tôn pháp luật.

Bước sang năm 2026, hành trình ấy tiếp tục được nâng tầm với cách thức lựa chọn, ghi nhận gắn với công tác khen thưởng ở phạm vi quốc gia. Theo hướng dẫn của Bộ Tư pháp về khen thưởng tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật, các tập thể, cá nhân được xét tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ sẽ là cơ sở để Hội đồng Bình chọn GSPL đề xuất danh sách, trình Hội đồng Phối hợp PBGDPL Trung ương công nhận, vinh danh “GSPL năm 2026”.

Như vậy, nếu những mùa đầu tiên chủ yếu ghi nhận, tôn vinh các cá nhân tiêu biểu qua quá trình phát hiện, giới thiệu và bình chọn thì năm 2026, Chương trình được kết nối chặt chẽ hơn với quy trình đánh giá, khen thưởng thành tích trong công tác xây dựng, thi hành và bảo vệ pháp luật. Đây là bước phát triển đáng chú ý, tạo cơ sở để việc tôn vinh gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao, đồng thời mở rộng sự tham gia và trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương.

Từ sáng kiến của những người làm Báo PLVN đến Chương trình được Bộ Tư pháp chỉ đạo, tổ chức, hành trình “GSPL” cho thấy sức sống của một ý tưởng xuất phát từ nhu cầu thực tiễn.Điều còn lại sau mỗi mùa vinh danh không chỉ là danh sách những cá nhân được xướng tên, mà là những câu chuyện về trách nhiệm, lòng dũng cảm, sự tận tụy và tinh thần phụng sự cộng đồng. Khi những câu chuyện ấy được kể lại, được lan tỏa và trở thành nguồn cảm hứng trong đời sống, Chương trình đã góp phần làm cho pháp luật hiện diện gần gũi hơn với mỗi người dân,khích lệ nhiều người tiếp tục sống, làm việc và hành động theo Hiến pháp, pháp luật.