Hà Nội cảnh báo sớm, siết chặt nguồn thải để hạn chế ô nhiễm không khí

Hà Nội vào mùa ô nhiễm không khí

Ô nhiễm bụi mịn PM2.5 tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm đối với chất lượng không khí Hà Nội, đặc biệt trong những tháng cuối năm. Giai đoạn 2023-2025, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm thường xuyên vượt 40 µg/m³, riêng năm 2025 đạt 48,5 µg/m³. Số ngày có nồng độ bụi mịn vượt quy chuẩn chiếm khoảng một phần ba số ngày trong năm, chủ yếu tập trung vào mùa khô.

Từ đầu năm 2026 đến ngày 29-9-2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, tiệm cận mục tiêu từ 75% trở lên trong giai đoạn 2026-2027. Theo số liệu được cung cấp, nồng độ bụi PM2.5 trung bình ngày đạt 37,89 µg/m³, thấp hơn giới hạn 45 µg/m³ theo quy chuẩn hiện hành.

Hà Nội vào mùa ô nhiễm không khí. Ảnh: Tuấn Anh

Tuy nhiên, các hoạt động xây dựng, giao thông, sản xuất và sinh hoạt vẫn tạo áp lực lớn lên môi trường. Đặc biệt, hiện tượng nghịch nhiệt cùng những điều kiện khí tượng bất lợi trong mùa khô làm hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm, gia tăng nguy cơ xuất hiện các đợt ô nhiễm kéo dài.

TS. Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường nhận định tại nhiều khu vực đang đô thị hóa nhanh, hoạt động đào đất, vận chuyển vật liệu, tập kết đất đá và xe tải ra vào công trường đều trở thành nguồn phát tán bụi rất lớn nếu không được kiểm soát triệt để.

Các nghiên cứu về nguồn PM2.5 tại Hà Nội cũng cho thấy bụi xây dựng và bụi đường là những nguồn có thể nhận diện được trong thành phần bụi đô thị. Nghiên cứu của nhóm tác giả từ Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân cùng các đơn vị phối hợp, dựa trên phân tích thành phần hóa học và mô hình phân bổ nguồn, đã nhận diện bụi đường tái huyền phù, phát thải phương tiện, bụi xây dựng cùng một số nguồn khác trong PM1.0 và PM2.5 tại Hà Nội.

Ông dẫn chứng số liệu nghiên cứu cho thấy, riêng bụi đường do xe cộ đi lại cuốn lên đã đóng góp tới 35,8% tổng lượng bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội. Bên cạnh đó, phân tích từ Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng chỉ ra nhóm công trình xây dựng và bụi đường đóng góp khoảng 20% tổng lượng phát thải PM2.5 toàn Thủ đô.

Đáng chú ý, nghiên cứu Đặc điểm của bụi lơ lửng trong không khí tại thành phố Hà Nội được xác định bằng phương pháp SEM và PIXE công bố trên VNU Journal of Science: Earth and Environmental Sciences năm 2025 cũng ghi nhận nồng độ bụi tổng lơ lửng (TSP) tại khu vực đô thị Hà Nội dao động 79,7-165,5 µg/m³, cao hơn khoảng dao động tại khu vực ngoại ô. Trong mùa khô, nồng độ TSP dao động từ 60,8-165,5 µg/m³ và cao hơn, biến động mạnh hơn so với mùa mưa. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy trong bụi lơ lửng có sự hiện diện đáng kể của các thành phần khoáng, phù hợp với sự hiện diện của bụi đất, vật liệu và các nguồn bụi có nguồn gốc từ bề mặt.

Hà Nội đặt mục tiêu giảm 20% nồng độ bụi PM2.5 vào năm 2030 và hướng tới xử lý ô nhiễm tại 60 làng nghề theo kế hoạch. Để các mục tiêu này đi vào thực tế, cần xác định rõ thứ tự ưu tiên theo mức độ ô nhiễm, loại hình sản xuất và khả năng tác động đến cộng đồng; đồng thời xây dựng cơ chế đánh giá kết quả thay vì chỉ thống kê số dự án, thiết bị hoặc cơ sở đã được hỗ trợ.\

Cảnh báo ô nhiễm không khí trước 5-7 ngày

UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND ngày 15/10/2026, tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải, kết hợp dự báo, cảnh báo sớm và chủ động ứng phó với nguy cơ ô nhiễm không khí.

Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò đầu mối kỹ thuật, phối hợp với cơ quan khí tượng thủy văn và các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp nhận, vận hành các sản phẩm dự báo chất lượng không khí. Trên cơ sở kết hợp dữ liệu quan trắc, mô hình khí tượng, thông tin về nguồn thải và dữ liệu liên vùng, Sở khẩn trương hoàn thiện cơ chế cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm và ứng phó khi chất lượng không khí ở mức nghiêm trọng.

Cơ chế cảnh báo được triển khai theo từng mốc thời gian. Khi xuất hiện tín hiệu nguy cơ trước 5-7 ngày, các cơ quan chức năng phát cảnh báo sớm, rà soát các nguồn thải lớn và tăng cường tuyên truyền. Trong khoảng 48-72 giờ trước thời điểm dự báo xảy ra ô nhiễm, các địa phương tập trung kiểm soát công trường, vệ sinh đường phố và khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe. Trong 24 giờ tiếp theo, các đơn vị tiếp tục cập nhật dự báo, điều chỉnh biện pháp ứng phó phù hợp với diễn biến thực tế.

Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm tham mưu kích hoạt, điều chỉnh hoặc kết thúc đợt tăng cường kiểm soát trên cơ sở kết quả quan trắc và dự báo chất lượng không khí trong 24-48 giờ tiếp theo.

Đối với tình trạng đốt rác, rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tiếp nhận thông tin về các điểm cháy từ vệ tinh, camera và phản ánh của cộng đồng, chuyển kịp thời cho địa phương và Công an thành phố để xử lý. Đồng thời, Sở phối hợp với các tỉnh trong vùng Thủ đô kiểm soát tình trạng đốt phụ phẩm nông nghiệp.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì thiết lập quy trình tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, xác minh, khắc phục và phản hồi các vụ việc trên hệ thống giám sát môi trường. Mỗi vụ việc được cấp mã theo dõi, xác định rõ vị trí, đơn vị và người chịu trách nhiệm xử lý, thời hạn phản hồi, đồng thời lưu giữ bằng chứng trước và sau khi khắc phục.

Dữ liệu từ camera, cảm biến, hoạt động tuần tra và phản ánh của người dân được đối chiếu để xác định các điểm nóng, phát hiện vi phạm tái diễn. Kết quả xử lý được tổng hợp, công khai hằng tuần. Người dân có thể gửi hình ảnh, video phản ánh các hành vi gây ô nhiễm qua ứng dụng iHanoi và những kênh tiếp nhận hiện có.

Trong kiểm soát bụi từ hoạt động xây dựng, vận chuyển vật liệu và bụi đường, Sở Xây dựng được giao chủ trì rà soát, phân loại công trường theo nguy cơ phát tán bụi, ưu tiên các khu vực gần trường học, bệnh viện và khu dân cư.