Hà Nội đẩy mạnh giáo dục sáng tạo trong trường học

Giáo dục sáng tạo - yêu cầu tất yếu

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” đặt mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong đó, giáo dục được xác định là một trong những lĩnh vực trọng tâm với yêu cầu đổi mới chương trình, phương pháp dạy học, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và chú trọng phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh.

Học sinh Trường Mầm non Đa Sỹ (phường Kiến Hưng) trong hoạt động làm đồ chơi từ các vật dụng tái chế hoặc có sẵn trong tự nhiên. Ảnh: ND

Theo định hướng này, giáo dục không chỉ dừng ở việc truyền thụ kiến thức mà chuyển mạnh sang phát triển tư duy, kỹ năng sáng tạo và khả năng tự học. Các trường học được khuyến khích xây dựng môi trường học tập mở, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, giáo dục STEM/STEAM, kỹ năng số và các hoạt động trải nghiệm thực tiễn.

Thực tế tại nhiều trường học ở Hà Nội cho thấy, giáo dục sáng tạo đang được triển khai ở tất cả các cấp học với hình thức đa dạng, phù hợp đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi. Học sinh không chỉ học trong sách vở mà còn được tham gia trải nghiệm, thực hành, nghiên cứu và giải quyết những vấn đề gần gũi với đời sống.

Ở bậc mầm non, các hoạt động sáng tạo được lồng ghép vào bài học hằng ngày và các dịp lễ, kỷ niệm trong năm. Tại Trường Mầm non Đa Sỹ (phường Kiến Hưng), học sinh được tham gia nhiều hoạt động trải nghiệm như làm bánh trôi dịp Tết Hàn thực, dán cờ Tổ quốc vào ngày Quốc khánh 2-9, gấp áo chú bộ đội và tạo hình xe tăng dịp 22-12 hay làm đồ chơi tái chế hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 5-6.

Những hoạt động này giúp trẻ phát triển khả năng quan sát, óc tưởng tượng và kỹ năng vận động thông qua trải nghiệm thực tế. Đồng thời, học sinh bước đầu hình thành nhận thức về truyền thống văn hóa, bảo vệ môi trường và tinh thần sẻ chia với cộng đồng.

Ở cấp tiểu học, giáo dục sáng tạo được triển khai gắn với đời sống và thiên nhiên. Tại Trường Tiểu học Yên Hòa (phường Yên Hòa), nhà trường xác định giáo dục kỹ năng sáng tạo là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục toàn diện.

Học sinh Trường Tiểu học Yên Hòa hào hứng với công trình "Vườn rau em trồng". Ảnh: ND

Thực hiện phong trào “Xây dựng trường học hạnh phúc” và “Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp”, học sinh của trường cùng tham gia chăm sóc công trình “Vườn rau em chăm” ngay trong khuôn viên trường học. Các em cùng nhổ cỏ, nhặt lá rụng, tỉa cành và chăm sóc cây xanh với tinh thần hào hứng, trách nhiệm. Thông qua hoạt động này, học sinh hiểu hơn về giá trị lao động, biết yêu thiên nhiên, trân trọng môi trường sống và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

Có thể thấy giáo dục sáng tạo không còn là hoạt động bổ trợ mà đã và đang từng bước trở thành một phần quan trọng trong định hướng giáo dục toàn diện tại các nhà trường.

Vừa phát triển kỹ năng, vừa vươn tới đỉnh cao học thuật

Song song với việc phát triển kỹ năng mềm và tư duy sáng tạo, nhiều trường học Hà Nội cũng đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp và ứng dụng công nghệ nhằm giúp học sinh phát triển năng lực học thuật.

Tại Trường THPT Việt Đức, phong trào nghiên cứu khoa học kỹ thuật được duy trì nhiều năm qua và trở thành hoạt động nổi bật của nhà trường. Các đề tài nghiên cứu của học sinh thường bắt nguồn từ những vấn đề gần gũi trong đời sống như sản xuất pin từ khoai tây, tạo nguồn điện từ khoai, hệ thống hứng nước mưa hay xử lý nước thải bằng cỏ Vetiver.

Học sinh Trường THPT Việt Đức giành giải Nhất tại Cuộc thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2025-2026. Ảnh: ND

Nhà trường tạo điều kiện tối đa cho học sinh từ khâu hình thành ý tưởng, định hướng đề tài đến hỗ trợ phòng thí nghiệm, kết nối chuyên gia và giáo viên hướng dẫn. Ngay từ lớp 10, học sinh được tiếp cận với nghiên cứu khoa học thông qua những dự án nhỏ nhưng thiết thực.

Từ năm 2015 đến nay, Trường THPT Việt Đức đã giành nhiều giải Nhất, Nhì, Ba tại tại cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học cấp thành phố và quốc gia; đồng thời 4 lần được Bộ Giáo dục và Đào tạo lựa chọn tham dự các cuộc thi quốc tế vào các năm 2021, 2024, 2025 và 2026.

Học sinh Trường THCS Trưng Vương (phường Cửa Nam) với hoạt động thiết kế bìa sách. Ảnh: ND

Không chỉ ở bậc THPT, phong trào sáng tạo và khởi nghiệp cũng lan tỏa mạnh ở cấp THCS. Tại cuộc thi học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp năm 2026, ngành giáo dục Hà Nội có 8 ý tưởng lọt vào vòng chung kết toàn quốc, trong đó có 3 dự án giành giải Nhất.

Một trong những dự án tiêu biểu là “Fresh Taste - gia vị lên men tự nhiên” của nhóm học sinh Trường THCS Nguyễn Du (phường Đại Mỗ). Từ kiến thức về vi khuẩn trong chương trình Sinh học lớp 6, học sinh đã vận dụng vào thực tế để nghiên cứu sản phẩm gia vị lên men tự nhiên dưới sự hỗ trợ của giáo viên và phụ huynh.

Trong khi đó, nhóm học sinh Trường THCS Trần Duy Hưng (phường Yên Hòa) phát triển dự án “Hệ thống cảnh báo và cứu hộ đuối nước - NEMO”. Để hoàn thiện sản phẩm, học sinh đã vận dụng kiến thức vật lý về lực đẩy Archimedes, sự nổi - chìm, cân bằng lực; đồng thời kết hợp lập trình, vi mạch và thiết kế cơ khí.

Tại Trường THCS Dịch Vọng (phường Cầu Giấy), giáo dục STEM & Robotics đang trở thành hoạt động thu hút đông đảo học sinh tham gia. Trong nhiều giờ học, học sinh cùng lắp ráp, lập trình, thử nghiệm và liên tục điều chỉnh sản phẩm theo phương pháp “thử – sai – sửa”. Quá trình đó giúp học sinh rèn luyện tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng hợp tác và tinh thần kiên trì.

Với học sinh Trường THCS Trưng Vương (phường Cửa Nam), tư duy sáng tạo còn được thể hiện ở lĩnh vực mỹ thuật và thiết kế. Tại cuộc thi thiết kế bìa sách với chủ đề “Sắc màu công nghệ và cuộc sống” do Thư viện Quốc gia Việt Nam tổ chức, học sinh của trường đã giành 6/14 giải thưởng của khối THCS, trong đó có giải Nhất. Kết quả này phản ánh khả năng tư duy liên ngành, năng lực thẩm mỹ và óc sáng tạo của học sinh.

Việc nhiều trường học tại Hà Nội đồng loạt đẩy mạnh giáo dục sáng tạo cho thấy xu hướng chuyển đổi mạnh mẽ và đổi mới toàn diện của giáo dục Thủ đô. Ngoài thành tích học tập, các nhà trường còn chú trọng hình thành năng lực thực chất, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng cho học sinh - những yếu tố quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số.