Hà Nội: Giải bài toán tái định cư gắn với sinh kế lâu dài

Không chỉ cần đủ nhà, đất và hạ tầng, bài toán đặt ra là phải chuẩn bị nơi ở mới từ sớm, gắn với sinh kế, đi lại để người dân sớm ổn định cuộc sống sau di dời.

Nhận đất nhưng chưa thể chuyển nhà

Giữa đống phế liệu trước căn nhà số 37 đường Nguyễn Khoái, phường Hồng Hà, ông Hoàng Văn Thuận cặm cụi thu dọn những phần còn lại của ngôi nhà sau giải phóng mặt bằng phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo.

Nhiều dự án hạ tầng lớn đồng loạt triển khai đặt Hà Nội trước yêu cầu chuẩn bị quỹ tái định cư từ sớm, bảo đảm hạ tầng và ổn định đời sống người dân. Ảnh: Kế Toại.

Gia đình ông thuộc diện được bố trí đất tái định cư tại xã Thư Lâm. Đất đã nhận, nhưng chưa thể xây nhà. Hai vợ chồng được hỗ trợ tiền thuê nhà trong 3 tháng, mức 2,5 triệu đồng/người/tháng.

"Hai vợ chồng được 5 triệu đồng một tháng. Nhưng để thuê một căn để ở cho đàng hoàng cũng phải 7 - 8 triệu đồng. Những ngày này không làm ăn gì được, trong khi đủ thứ phải chi tiêu", ông Thuận kể và cho biết, trước đây, ông nhận cắt khung nhôm, khung kính để kiếm thêm. Sau giải phóng mặt bằng, công việc gần như bị gián đoạn. Điều ông lo nhất là khi chuyển đến nơi ở mới, chưa biết làm gì để kiếm sống.

Đồng cảnh, bà Nguyễn Thị Hòa, hộ liền kề với ông Thuận cho biết, gia đình bà thuộc nhóm bàn giao mặt bằng sớm. Theo bà, trước đó người dân được thông tin hộ bàn giao sớm sẽ được thưởng 30 triệu đồng, nhưng không hiểu sao về sau gia đình chỉ nhận 15 triệu đồng.

Trong khi đó, tại phường Cầu Giấy, dự án nhà tái định cư N01 đã cơ bản hoàn thành 100% các hạng mục. Khoảng 50 hộ đã chuyển nội thất, sửa sang căn hộ để về ở trên tổng số 299 căn hộ thiết kế.

Dự án khởi công từ năm 2011, trước đây do UBND quận Cầu Giấy làm chủ đầu tư. Sau hơn 14 năm triển khai, tính đến trước thời điểm thành lập phường Cầu Giấy ngày 1/7/2025, dự án mới hoàn thành 8/44 hạng mục do nhiều nguyên nhân.

Theo UBND phường Cầu Giấy, từ ngày 1/7/2025, dự án được tập trung tháo gỡ và đến nay các hạng mục công trình đã cơ bản hoàn thành.

Sở Xây dựng Hà Nội đã phê duyệt danh sách bán 95 căn hộ, gồm 38 căn tái định cư cho 28 hộ bị giải phóng mặt bằng mở rộng ngõ 381 Nguyễn Khang và 57 căn cho 57 hộ thuộc dự án tuyến đường nối từ đường Cầu Giấy đến Khu đô thị mới Dịch Vọng (đường Vành đai 2,5).

Chia sẻ với những xáo trộn của người dân

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Lê Hồng Thắng, Chủ tịch UBND phường Hồng Hà cho biết, đối với các dự án cầu, việc bố trí tái định cư cơ bản đã được thực hiện. Riêng Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, hiện chưa có số liệu cụ thể về số hộ phải di dời do mới đang ở bước điều chỉnh quy hoạch phân khu.

Với người dân phải di dời, nơi ở mới không chỉ là nhà, đất tái định cư mà còn gắn với sinh kế, học hành, đi lại và khả năng sớm ổn định cuộc sống. Ảnh: Tiến Hào.

Theo ông Thắng, hơn 500 hộ thuộc diện bố trí tái định cư tại Thư Lâm đến nay cơ bản đã được giao đất. Tuy nhiên, không phải tất cả các hộ nhận đất đều chuyển đến ở ngay. Một số gia đình lựa chọn thuê hoặc ở nhờ tại khu vực khác để phù hợp với công việc, học hành.

"Về hạ tầng kỹ thuật, không thể nói khu vực tái định cư không bảo đảm điều kiện sinh sống. Vấn đề hiện nay chủ yếu là khoảng cách địa lý so với nơi ở cũ. Đây là khó khăn thực tế", ông Thắng nói và cho hay, phường Hồng Hà và xã Thư Lâm đã tổ chức đối thoại, thống nhất cơ chế phối hợp để hạn chế việc người dân phải đi lại nhiều khi thực hiện thủ tục sau di chuyển.

Theo ông Thắng, khi các công trình cầu, đường và hệ thống kết nối hoàn thành, khoảng cách từ khu tái định cư đến khu vực nội đô sẽ còn khoảng 8km. Phường sẽ tiếp tục kiến nghị Thành phố nghiên cứu mở các tuyến xe buýt, tăng cường giao thông công cộng.

Liên quan khoản hỗ trợ 30 triệu đồng, nhưng một số hộ thực tế chỉ nhận 15 triệu đồng, ông Thắng cho biết, đây là khoản thưởng tiến độ. Trường hợp đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tiến độ được hưởng 30 triệu đồng; trường hợp đáp ứng một phần được hưởng 15 triệu đồng.

Đối với hộ bị thu hồi toàn bộ đất ở và bố trí tái định cư tại Thư Lâm, phường từng đề xuất hỗ trợ 6 tháng tiền thuê nhà. Sau khi xem xét, thành phố quyết định hỗ trợ 3 tháng. Trường hợp đã bàn giao đất nhưng chưa nhận đất tái định cư, thời gian hỗ trợ được tính từ khi bàn giao đất thực tế đến khi nhận đất. Một số trường hợp đặc thù đang tiếp tục được phường tổng hợp, báo cáo thành phố.

Ông Thắng cũng cho rằng, đánh giá mục tiêu nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ phải xem xét đầy đủ điều kiện hạ tầng, giá trị tài sản và đời sống người dân.

"Có những hộ trước đây diện tích đất ở chỉ khoảng 20 - 30m² nhưng sau khi tái định cư được bố trí khoảng 80m². Nếu xét về giá trị tài sản thì có trường hợp giá trị đất tái định cư cao hơn tài sản tại nơi ở cũ. Tuy nhiên, những khó khăn liên quan đến sinh hoạt, việc làm, học hành hay khoảng cách đi lại, chính quyền phải chia sẻ với người dân và tiếp tục tìm giải pháp tháo gỡ", ông Thắng nói.

Chuẩn bị quỹ đất cho những cuộc di dời lớn

Chiều 5/10, tại cuộc họp về tiến độ các dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, Vành đai 2,5 và các dự án liên quan, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Đỗ Anh Tuấn yêu cầu việc bố trí tái định cư phải công khai, rõ ràng về nguyên tắc, diện tích và phương án cho người dân.

Đối với khu tái định cư phục vụ các hộ dân liên quan, lãnh đạo thành phố yêu cầu phường Thượng Cát báo cáo cụ thể kế hoạch, tiến độ từng hạng mục từ nay đến ngày 31/12, đồng thời giám sát để bảo đảm thực hiện đúng cam kết.

Ông Đào Duy Phong, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, trước yêu cầu triển khai hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm, thành phố đã chủ động chuẩn bị quỹ nhà tái định cư phục vụ người dân thuộc diện giải phóng mặt bằng.

Theo ông Phong, với các dự án đường vành đai, cầu vượt sông Hồng và dự án đô thị lớn, nhu cầu tái định cư phải được tính toán từ sớm, gắn với tiến độ giải phóng mặt bằng. Cùng với chuẩn bị đủ quỹ nhà, đất, thành phố chú trọng hạ tầng và các dịch vụ thiết yếu tại nơi ở mới để người dân sớm ổn định cuộc sống.