Xử lý rác ở Đà Lạt, không thể mãi chạy theo sự cố

Thu gom rác tại khu vực Đà Lạt

Khi giá xử lý rác trở thành “nút thắt”

Những khó khăn của Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt đã xuất hiện từ đầu năm 2026. Tháng 2, doanh nghiệp cho biết nhà máy tiếp nhận bình quân khoảng 390 tấn rác/ngày; có thời điểm cao điểm lên tới 1.000 tấn/ngày đêm và thời điểm đó khoảng 420 tấn/ngày đêm. Doanh nghiệp phản ánh việc chậm ký hợp đồng, thanh toán khiến hoạt động gặp khó khăn.

Đến tháng 9, doanh nghiệp tiếp tục đề nghị tạm ngừng hoạt động từ ngày 1/10 vì khó khăn tài chính. Trước tình hình này, ngày 14/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Công an tỉnh, UBND phường Xuân Trường - Đà Lạt, Quỹ Đầu tư và Phát triển làm việc với doanh nghiệp, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và tiếp tục đầu tư theo quy định.

Ngày 24/9, UBND tỉnh tiếp tục làm việc với doanh nghiệp và các sở, ngành. Quan điểm của tỉnh là trong thời gian chưa được chấp thuận tạm ngừng, nhà máy phải duy trì tiếp nhận, xử lý rác, không được tự ý ngừng hoặc từ chối tiếp nhận làm ảnh hưởng hoạt động thu gom, vận chuyển và vệ sinh môi trường.

Theo quyết định này, giá tối đa xử lý chất thải thực phẩm thành mùn với công suất không quá 100 tấn/ngày là 431.661 đồng/tấn; chôn lấp hợp vệ sinh, công suất không quá 250 tấn/ngày là 341.374 đồng/tấn; đốt rác không thu hồi năng lượng có mức tối đa 532.922 - 562.612 đồng/tấn tùy công suất.

Đến ngày 28/9, tình hình có chuyển biến. Công ty TNHH Môi trường Năng lượng Xanh báo cáo từ ngày 1/10, nhà máy vẫn hoạt động bình thường, tiếp tục tiếp nhận và xử lý toàn bộ rác sinh hoạt khu vực Đà Lạt và xã Lạc Dương.

Doanh nghiệp cũng cho biết sẽ huy động nguồn lực để hoàn thiện các hạng mục còn dang dở, đồng thời hoàn thiện hồ sơ pháp lý về môi trường, công nghệ và phương án giá để trình cơ quan chức năng.

Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt

Những diễn biến trên cho thấy câu chuyện của Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt không chỉ nằm ở khả năng tiếp nhận và xử lý rác, mà còn liên quan đến cơ chế giá và phương thức đặt hàng dịch vụ.

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, quan điểm của ngành là hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt phải được duy trì ổn định, bảo đảm an toàn môi trường.

Ngày 27/5/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2479/QĐ-UBND quy định giá tối đa dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh. Mức giá được xây dựng trên cơ sở định mức kinh tế - kỹ thuật, báo giá của các đơn vị cung ứng và đối chiếu với các địa phương có điều kiện tương tự.

Theo quyết định này, giá tối đa xử lý chất thải thực phẩm thành mùn với công suất không quá 100 tấn/ngày là 431.661 đồng/tấn; chôn lấp hợp vệ sinh, công suất không quá 250 tấn/ngày là 341.374 đồng/tấn; đốt rác không thu hồi năng lượng có mức tối đa 532.922-562.612 đồng/tấn tùy công suất.

Tuy nhiên, mức giá tối đa mới là cơ sở để xác định giá dịch vụ cụ thể.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến thời điểm cung cấp thông tin, toàn tỉnh đã có 90 địa phương hoàn tất ký hợp đồng thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Sở chưa nhận được phản ánh từ các địa phương rằng mức giá tối đa do tỉnh ban hành không đủ làm căn cứ xây dựng dự toán hoặc không bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý theo điều kiện thực tế.

Đối với những nhà máy cần xác định giá cụ thể để thực hiện hợp đồng đặt hàng, doanh nghiệp phải hoàn thiện hồ sơ pháp lý, chứng minh công nghệ xử lý, công suất hoạt động, khối lượng rác tiếp nhận thực tế cũng như các yếu tố hình thành giá. Đây là cơ sở để thẩm định và trình UBND tỉnh xem xét mức giá cụ thể.

Như vậy, nguy cơ rác ùn ứ trước mắt đã được tháo gỡ. Nhưng những diễn biến tại Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt cho thấy cần một cơ chế đủ ổn định để nhà máy duy trì hoạt động, đồng thời bảo đảm hệ thống xử lý rác không bị động khi một mắt xích gặp khó khăn.

Từ “chữa cháy” đến một hệ thống xử lý rác bền vững

2 ngày nhà máy ngừng nhận rác hồi tháng 6/2026 là một phép thử rõ ràng. Chỉ trong thời gian ngắn, rác đã xuất hiện tại nhiều điểm tập kết và tuyến phố trung tâm. Khi nhà máy hoạt động trở lại, các đơn vị vệ sinh phải huy động nhân lực, phương tiện tăng cường thu gom để giải phóng lượng rác tồn đọng.

Đối với đô thị du lịch như khu vực Đà Lạt, vấn đề không chỉ nằm ở mỹ quan. Rác tồn lưu kéo dài còn kéo theo nguy cơ phát sinh mùi, nước rỉ rác và tác động trực tiếp đến môi trường sống.

Đối với đô thị du lịch như khu vực Đà Lạt, vấn đề không chỉ nằm ở mỹ quan

Mùi phát sinh từ quá trình xử lý rác cũng là vấn đề được người dân phản ánh. Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, khi nhận phản ánh, cơ quan chức năng kiểm tra từ khối lượng rác tiếp nhận, lượng rác tồn lưu, thời gian lưu đến khu vực phân loại, hệ thống thu gom - xử lý nước rỉ rác, biện pháp kiểm soát khí, mùi và việc vận hành các công trình bảo vệ môi trường. Nếu xác định có vi phạm sẽ yêu cầu khắc phục và xử lý theo quy định.

Điểm đáng chú ý là định hướng xử lý rác của Lâm Đồng đang dịch chuyển khỏi sự phụ thuộc vào chôn lấp. Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phan Nguyễn Hoàng Tân, mục tiêu dài hạn là giảm tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt xử lý bằng phương pháp chôn lấp xuống khoảng 20%, từng bước chuyển sang các công nghệ tiên tiến, hiện đại, phù hợp thực tế. Việc này được kỳ vọng vừa giảm lượng rác phải chôn lấp, vừa hạn chế mùi và tác động môi trường.

Cùng với công nghệ, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt trách nhiệm quản lý rác gần địa bàn hơn. UBND xã, phường, đặc khu trực tiếp nắm tình hình, tổ chức và theo dõi thu gom, vận chuyển, xử lý rác theo thẩm quyền.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đảm nhiệm quản lý chuyên ngành, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, giấy phép môi trường và tham mưu UBND tỉnh xử lý các vấn đề phức tạp.

Rác được thu gom về Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt

Điều Đà Lạt cần vì thế không chỉ là bảo đảm một nhà máy tiếp tục hoạt động mà là một hệ thống bền vững phải đồng thời giải được nhiều bài toán: hợp đồng và thanh toán ổn định; giá dịch vụ phù hợp, dựa trên chi phí và hồ sơ pháp lý minh bạch; công nghệ đáp ứng yêu cầu môi trường; có phương án dự phòng khi cơ sở xử lý gặp sự cố và từng bước giảm lượng rác phải chôn lấp.

Những lần rác ùn ứ trên đường phố trong năm 2026 cho thấy khoảng thời gian để xử lý sự cố của một đô thị du lịch là rất ngắn. Khi mỗi ngày có hàng trăm tấn rác cần được tiếp nhận, bất kỳ sự gián đoạn nào ở khâu xử lý cuối cùng cũng nhanh chóng tác động ngược trở lại toàn bộ hệ thống thu gom.

Bài toán dài hạn vì vậy không chỉ là “rác hôm nay đưa đi đâu”, mà là xây dựng một chuỗi thu gom - vận chuyển - xử lý đủ ổn định để khu vực Đà Lạt không phải bị động mỗi khi một mắt xích gặp sự cố.