Hà Nội gỡ 'nút thắt' 12 dự án vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng

Tại kỳ họp thứ bảy (kỳ họp chuyên đề) diễn ra sáng 28-10, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại một số dự án trên địa bàn thành phố Hà Nội (thực hiện khoản 2 Điều 8 và khoản 4 Điều 14 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16).

HĐND thành phố Hà Nội biểu quyết thông qua Nghị quyết. Ảnh: Thành Thái Hùng

Mọi vi phạm đều phải được xử lý

Trình bày tờ trình dự thảo Nghị quyết, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, nhiều năm qua, tình trạng vi phạm trật tự xây dựng tại thành phố Hà Nội vẫn diễn biến phức tạp; nhiều công trình xây dựng sai phép, không phép, sai quy hoạch, sai thiết kế chưa được xử lý dứt điểm.

Mặc dù còn tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng và chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý liên quan đến nghiệm thu công trình đưa vào sử dụng, trên thực tế, nhiều chủ đầu tư tại các dự án này đã bàn giao căn hộ cho khách hàng đến sinh sống.

Điển hình cho tình trạng vi phạm pháp luật về đất đai, trật tự xây dựng trên địa bàn thành phố là một số công trình, dự án do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư. Các dự án này đã được cơ quan thanh tra, kiểm tra chỉ ra các sai phạm nghiêm trọng liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch và trật tự xây dựng.

Tuy nhiên, đến nay các vi phạm vẫn chưa được xử lý dứt điểm, gây nên nhiều hệ lụy cho xã hội như: Quá tải về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; đơn thư khiếu kiện kéo dài cho người mua nhà không được cấp sổ đỏ…

Trên cơ sở kết quả làm việc, rà soát, đối chiếu giữa các sở, ngành và UBND các phường, xã, đã xác định các dự án có vi phạm nghiêm trọng do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư gồm: CT6 Kiến Hưng, CT5 Tân Triều, VP3, VP5, VP6, HH1, HH2, HH3, HH4 Linh Đàm, CT8 và CT10 Đại Thanh, CT11 và CT12 Kim Văn Kim Lũ, Khu nhà ở Xa La.

Trong đó, chủ đầu tư đã xây dựng sai quy hoạch, tăng diện tích sàn, chia nhỏ căn hộ, tăng số lượng căn hộ làm tăng quy mô dân số (tổng số căn hộ theo quy hoạch hoặc giấy phép xây dựng là 6.759, thực tế hiện nay lên đến 24.943 căn hộ, tăng 18.184 căn hộ), gây áp lực lên hạ tầng của khu vực, giảm chất lượng cuộc sống của người dân.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn trình bày tờ trình dự thảo Nghị quyết. Ảnh: Thành Thái Hùng

Tuy nhiên, các dự án được xây dựng từ lâu, đến nay dân cư đã sinh sống ổn định, một số dự án đã được Sở Tài nguyên và Môi trường (cũ) cấp Giấy chứng nhận cho các căn hộ. Việc xử lý các sai phạm buộc tháo dỡ công trình vi phạm và di dời toàn bộ các căn hộ thuộc phần diện tích vi phạm theo đúng quy định với số lượng lớn có thể gây ảnh hưởng đến trật tự, an sinh xã hội và khiếu kiện tập trung đông người.

Bảo đảm quyền lợi của người dân

Để bảo đảm tính thượng tôn pháp luật, mọi vi phạm đều phải được xử lý nhưng đồng thời cũng phải tính đến yếu tố đảm bảo trật tự, an toàn, an sinh xã hội, đòi hỏi các giải pháp xử lý linh hoạt trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá từng nội dung vi phạm, xây dựng nguyên tắc áp dụng thống nhất để triển khai thực hiện trong quá trình xử lý vi phạm tại các dự án.

“Việc xây dựng Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù, biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng tại một số dự án trên địa bàn thành phố Hà Nội” là cần thiết và cấp bách”, đồng chí Dương Đức Tuấn nói.

Dự thảo Nghị quyết quy định công trình được tồn tại có điều kiện khi áp dụng cho các công trình cao tầng/thấp tầng hoặc hạ tầng xã hội đã hoàn thành, đảm bảo an toàn chịu lực, phòng cháy, chữa cháy, không ảnh hưởng lân cận, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc có phương án khắc phục khả thi.

Bắt buộc phải phá dỡ áp dụng với các công trình, phần công trình vi phạm không đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn, không có phương án khắc phục khả thi, hoặc nằm sai chức năng quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, xã hội.

Chủ đầu tư các dự án được phép tồn tại có điều kiện bắt buộc phải nộp lại số lợi bất hợp pháp về xây dựng (được tính bằng tổng số mét vuông sàn vi phạm nhân với suất vốn đầu tư tại thời điểm đưa vào sử dụng và nhân với hệ số 50%).

Chủ đầu tư phải chịu toàn bộ chi phí di dời, phá dỡ, cải tạo hạ tầng; tuyệt đối không sử dụng ngân sách nhà nước để chi trả thay cho các vi phạm của chủ đầu tư.

Đối với cư dân thuộc diện phải di dời do vướng phần công trình phải phá dỡ, chuyển đổi công năng được nhận tiền bồi thường, được ưu tiên mua nhà ở tại các dự án do chủ đầu tư thực hiện hoặc mua/thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm. Đồng thời được hỗ trợ ổn định sản xuất kinh doanh (mức tương đương 6 tháng lương tối thiểu vùng, chi trả một lần) cho cư dân có nguồn thu nhập duy nhất từ hoạt động kinh doanh tại phần khối đế bị chuyển đổi công năng.

Trưởng ban Đô thị, HĐND thành phố Hà Nội Trần Hợp Dũng báo cáo thẩm tra. Ảnh: Thành Thái Hùng

Báo cáo thẩm tra của Ban Đô thị, HĐND thành phố Hà Nội nhận định, để có cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật về đất đai, trật tự xây dựng và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc gắn với tái thiết đô thị cho các dự án sai phạm trên, việc ban hành Nghị quyết của HĐND thành phố nhằm bảo đảm trật tự, an toàn, an sinh xã hội. Các giải pháp xử lý linh hoạt trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá từng nội dung vi phạm, xây dựng nguyên tắc áp dụng thống nhất để triển khai thực hiện trong quá trình xử lý vi phạm tại các dự án là cần thiết, phù hợp với chủ trương chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền.

Nhằm bảo đảm quyền lợi của người dân và tính khả thi trong tổ chức thực hiện, Ban Đô thị HĐND thành phố Hà Nội cũng đề nghị UBND thành phố đánh giá cụ thể khả năng huy động, cân đối nguồn lực, năng lực thực hiện của chủ đầu tư và trách nhiệm bố trí nguồn lực của các cơ quan liên quan.

UBND thành phố làm rõ nhiệm vụ, thẩm quyền và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành, bảo đảm phù hợp với quy định về phân cấp, phân quyền; công khai thông tin phục vụ kiểm tra, giám sát, bảo đảm khả thi, minh bạch và hiệu quả trong quá trình triển khai.

Đại biểu Võ Đăng Dũng (Tổ đại biểu số 7) phát biểu thảo luận. Ảnh: Thành Thái Hùng

Hạn chế khiếu kiện và rủi ro pháp lý trong quá trình thực hiện

Phát biểu thảo luận về nội dung này, đại biểu Võ Đăng Dũng (Tổ đại biểu số 7) bày tỏ sự thống nhất với việc ban hành Nghị quyết để giải quyết các dự án có nhiều vi phạm kéo dài qua nhiều năm.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị quy định giao cho chủ tịch UBND cấp xã quyền đột phá về dỡ bỏ các căn hộ bất hợp pháp có thể ảnh hưởng đến sinh sống và học tập của hàng nghìn người dân; nếu phương án di dời chưa tạo được sự đồng thuận của người dân, sẽ có nguy cơ khiếu kiện cao.

Đại biểu đề nghị thành phố chỉ đạo, hướng dẫn và hỗ trợ cụ thể cho cấp xã để bảo đảm Nghị quyết thực sự có hiệu quả và bảo vệ quyền lợi người dân.

Đại biểu Cấn Thị Việt Hà (Tổ đại biểu số 13) cho rằng, Nghị quyết sẽ góp phần xử lý những tồn tại, vi phạm về đất đai và trật tự xây dựng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người mua nhà, bảo đảm an sinh xã hội, đồng thời giữ nghiêm kỷ cương, pháp luật.

Tuy nhiên, đại biểu đề xuất cần làm rõ thêm cơ chế và giải pháp cụ thể cho các dự án; đồng thời giải quyết vấn đề các chủ đầu tư không lưu giữ, không cung cấp bản vẽ, tài liệu hợp đồng…

Đại biểu Trần Thọ Hiển (Tổ đại biểu số 20) thảo luận. Ảnh: Thành Thái Hùng

Cho rằng đây là một nghị quyết chưa từng có tiền lệ, đại biểu Trần Thọ Hiển (Tổ đại biểu số 20) đề nghị cần đặc biệt quan tâm đến việc xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai và xây dựng. Do các dự án kéo dài, việc xác định các số lượng và tiêu chí áp dụng rất phức tạp, đặt ra yêu cầu cần có chỉ đạo rõ ràng khi triển khai để tránh nguy cơ thất thu ngân sách và tính sai quyền lợi của người dân.

Trong khi đó, Trưởng ban Đô thị HĐND thành phố Hà Nội Trần Hợp Dũng nhấn mạnh vấn đề người dân phải được bảo đảm những quyền lợi chính đáng của mình, các nội dung xử lý vi phạm phải tuân thủ pháp luật. Từ đó, ông Trần Hợp Dũng đề nghị UBND thành phố nghiên cứu rà soát để bảo đảm việc tổ chức thực hiện tiếp theo phù hợp với các quy định hiện hành.

Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Hà Nội Trần Thế Cương cho biết, đại biểu đánh giá cao sự chủ động của UBND thành phố và ủng hộ việc ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa khoản 2 Điều 8 và khoản 4 Điều 14 Luật Thủ đô năm 2026, tháo gỡ các dự án tồn đọng, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người mua nhà.

Đại biểu cũng cho rằng, nhiều dự án đã triển khai từ 15-20 năm trước, hồ sơ pháp lý gốc thất lạc, gây khó khăn trong xác định vi phạm và nghĩa vụ tài chính.

Vì vậy, đại biểu HĐND thành phố đề nghị cần có hướng dẫn chuyên môn, cơ chế hỗ trợ cấp xã và phương án tạm cư phù hợp, nhất là khi thực hiện phá dỡ, thu hồi lợi bất hợp pháp, cưỡng chế di dời, nhằm hạn chế khiếu kiện và rủi ro pháp lý cho cán bộ cơ sở.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn làm rõ các ý kiến của đại biểu HĐND thành phố. Ảnh: Thành Thái Hùng

Sẽ thiết lập 12 phương án khắc phục hậu quả xử lý vi phạm

Làm rõ thêm các ý kiến của đại biểu HĐND thành phố, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, UBND thành phố sẽ thiết lập 12 phương án khắc phục hậu quả xử lý vi phạm trật tự xây dựng có tính chất vi phạm toàn diện đối với 12 công trình.

Trên cơ sở đó, với nguyên tắc phân cấp, phân quyền hiện nay, UBND thành phố đã giao chủ tịch UBND cấp xã tổ chức thực hiện. UBND thành phố, các sở, ngành liên quan sẽ luôn đồng hành để thực hiện và kiểm soát thông qua các phương án khắc phục hậu quả nêu trên. “Tất cả các nội dung phương án khắc phục hậu quả sẽ được hướng dẫn hết sức cụ thể”, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố nói.

Với vấn đề thất lạc hồ sơ công trình, đồng chí Dương Đức Tuấn cho biết đây là khó khăn của UBND thành phố khi nghiên cứu phương án tổng thể xử lý vi phạm tại 12 công trình.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố cho biết, chủ đầu tư, chính quyền cơ sở và các sở, ngành đều có trách nhiệm liên quan đến hồ sơ quản lý tại các công trình, dự án trên địa bàn. Đây cũng chính là nội dung nằm trong phương án xử lý vi phạm trật tự đô thị đối với từng công trình, dự án.

Việc HĐND thành phố Hà Nội thông qua Nghị quyết không chỉ là "chìa khóa" tháo gỡ điểm nghẽn cho những dự án tồn đọng kéo dài suốt nhiều năm, mà còn thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt của thành phố trong việc cụ thể hóa Luật Thủ đô năm 2026.

Bằng sự kết hợp hài hòa giữa việc giữ nghiêm kỷ cương pháp luật, xử lý nghiêm minh trách nhiệm của chủ đầu tư và đặt quyền lợi an sinh của người dân lên hàng đầu, Hà Nội đang từng bước giải quyết dứt điểm các bài toán phức tạp về đô thị, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển văn minh, hiện đại và bền vững trong giai đoạn mới.