Hà Nội: Gỡ 'nút thắt' cho tuổi trẻ sáng tạo

Từ kiến nghị xây dựng ngân hàng dữ liệu mở, phân định rủi ro khoa học đến giải pháp tránh hình thức trong giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI), Hội nghị Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đối thoại với thanh niên năm 2026 đã mở ra nhiều hướng tháo gỡ thiết thực, tiếp sức cho tuổi trẻ Thủ đô sáng tạo.

Ths Trịnh Hồng Thu Trang, giảng viên Khoa Y tế công cộng, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu ý kiến. Ảnh: Văn Tuyến

Ths Trịnh Hồng Thu Trang, giảng viên Khoa Y tế công cộng, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu ý kiến. Ảnh: Văn Tuyến

Mở lối tiếp cận dữ liệu, gỡ rào cản rủi ro

Mở đầu chủ đề “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao”, ThS, nghiên cứu sinh Trịnh Hồng Thu Trang, giảng viên Khoa Y tế công cộng, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội đã chia sẻ những trăn trở từ thực tiễn hoạt động của các nhóm nghiên cứu trẻ. Theo chị Trang, năm 2026, Hà Nội đã ban hành quy chế quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo hướng gắn chặt với nhu cầu thực tiễn, có đơn vị tiếp nhận và phương án ứng dụng kết quả.

Tuy nhiên, ở giai đoạn khởi đầu, điều các nhà nghiên cứu trẻ cần nhất không phải là ý tưởng, mà là thông tin cụ thể về đơn vị đang có bài toán thực tế, nguồn dữ liệu được phép khai thác cũng như địa điểm sẵn sàng cho việc thử nghiệm. Từ thực tế này, chị kiến nghị thành phố xây dựng “Ngân hàng dữ liệu công khai đi kèm các bài toán và môi trường thử nghiệm”, xác định rõ đơn vị chủ quản, bộ dữ liệu nguồn, địa điểm thí điểm, kinh phí, tiêu chí đánh giá; đồng thời mở cơ chế để các nhóm nghiên cứu trẻ tham gia đề xuất giải pháp và nhận đặt hàng theo kết quả đầu ra.

Giảng viên Dương Ngọc Thanh, khoa Khoa học và kỹ thuật vật liệu, Trường Kỹ thuật Phenikaa, Đại học Phenikaa nêu ý kiến. Ảnh: Văn Tuyến

Giảng viên Dương Ngọc Thanh, khoa Khoa học và kỹ thuật vật liệu, Trường Kỹ thuật Phenikaa, Đại học Phenikaa nêu ý kiến. Ảnh: Văn Tuyến

Cùng quan điểm, anh Dương Ngọc Thanh, giảng viên Khoa Khoa học và Kỹ thuật vật liệu, Trường Kỹ thuật Phenikaa (Đại học Phenikaa), đề cập tới bài toán tâm lý e ngại rủi ro khi triển khai các hướng nghiên cứu mới. Nhấn mạnh thất bại là một phần tất yếu của đổi mới sáng tạo, anh Thanh dẫn nguyên tắc chấp nhận rủi ro tại Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15, quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 và Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND của thành phố. Điều các nhà khoa học trẻ mong muốn là Hà Nội sớm có hướng dẫn cụ thể,phân định rạch ròi giữa rủi ro khách quan được miễn trừ với trách nhiệm pháp lý, tài chính phải gánh chịu, giúp người làm khoa học yên tâm dấn thân vào những lĩnh vực đột phá mà vẫn bảo đảm kỷ luật, minh bạch nguồn lực công.

Giải đáp cả hai kiến nghị này, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Trần Quang Hưng khẳng định, thành phố đang chuyển mạnh từ việc ký kết thỏa thuận hợp tác sang đặt hàng giải quyết các bài toán thực tiễn theo mô hình liên kết “ba nhà”.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Trần Quang Hưng trả lời câu hỏi của thanh niên. Ảnh: Văn Tuyến

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Trần Quang Hưng trả lời câu hỏi của thanh niên. Ảnh: Văn Tuyến

Đặc biệt, Hà Nội đã thay đổi cơ chế đặt hàng thông qua việc ban hành danh mục 30 bài toán lớn và các điểm nghẽn đô thị để chủ động kêu gọi chuyên gia, nhà khoa học tham gia. Sở cũng thường xuyên phối hợp với cộng đồng doanh nghiệp từ tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI đến khối doanh nghiệp nhỏ và vừa để tổng hợp nhu cầu nội địa hóa công nghệ, đăng tải công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm tìm kiếm lời giải từ giới trẻ.

Đáng chú ý, đáp ứng trực tiếp đề xuất về dữ liệu, ông Trần Quang Hưng cho biết, trong giai đoạn 1 thực hiện kế hoạch dữ liệu, thành phố đã tổng hợp được 13 nhóm dữ liệu và đang hình thành các bài toán trên kho dữ liệu dùng chung để công khai cho thanh niên cùng tham gia giải quyết.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, theo Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND, rủi ro không chỉ được xem xét sau khi sự cố xảy ra mà được nhận diện, đánh giá và kiểm soát ngay từ khâu xây dựng, thẩm định hồ sơ thông qua ma trận rủi ro. Quyết định cho phép và quy chế thử nghiệm của từng dự án sẽ quy định cụ thể phạm vi, điều kiện, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm khắc phục hậu quả. Cách tiếp cận chủ động này chính là “lá chắn” pháp lý minh bạch để các nhà khoa học trẻ mạnh dạn sáng tạo.

Dạy AI một cách thực chất, không hình thức

Không chỉ ở lĩnh vực nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ, câu chuyện đổi mới sáng tạo còn được đặt ra ở giáo dục phổ thông. Anh Nguyễn Hồng Hải, Bí thư Đoàn Trường TH&THCS Phú Cường (phường Phú Lương), cũng đặt vấn đề từ thực tiễn giảng dạy tại cơ sở. Từ năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội triển khai chính thức giáo dục AI cho học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên.

Bí thư Đoàn Trường TH&THCS Phú Cường (phường Phú Lương) Nguyễn Hồng Hải nêu ý kiến. Ảnh: Văn Tuyến

Bí thư Đoàn Trường TH&THCS Phú Cường (phường Phú Lương) Nguyễn Hồng Hải nêu ý kiến. Ảnh: Văn Tuyến

Ghi nhận ý nghĩa của việc sớm đưa AI vào trường học, anh Hải đồng thời chia sẻ băn khoăn về sự chênh lệch cơ sở vật chất, trang thiết bị và năng lực đội ngũ giữa các đơn vị. Để việc tổ chức thực hiện đạt hiệu quả thực chất, anh đề xuất Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Thành đoàn Hà Nội phát huy phong trào “Bình dân học vụ số”, huy động giảng viên trẻ, sinh viên giỏi công nghệ hỗ trợ giảng dạy AI tại các nhà trường.

Trao đổi về nội dung này, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn cho biết, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thành phố đã ban hành Kế hoạch số 4758/KH-SGDĐT. Theo đó, giáo dục AI không tạo thêm môn học mới gây áp lực, mà được tích hợp thành chuyên đề bắt buộc 12 tiết/lớp/năm học, tập trung vào sử dụng AI có trách nhiệm, đạo đức, an toàn, hiểu biết ứng dụng và thiết kế sản phẩm đơn giản, phân tầng mục tiêu phù hợp từ bậc tiểu học đến trung học phổ thông.

Để bảo đảm công bằng giữa các vùng miền, ngành Giáo dục Thủ đô đã thiết kế hệ thống giải pháp đồng bộ: Xây dựng học liệu dùng chung có bản in không cần Internet; tổ chức dạy học linh hoạt qua trò chơi, tình huống, mô hình giấy tại những nơi thiếu thiết bị; bồi dưỡng đại trà giáo viên và đào tạo mạng lưới khoảng 300 giáo viên nòng cốt.

Đặc biệt, thành phố quán triệt nguyên tắc không đặt thêm bài kiểm tra, điểm số riêng, không yêu cầu học sinh thành thạo một phần mềm cố định và tuyệt đối không buộc phụ huynh, học sinh mua sắm thiết bị hay dịch vụ trả phí để học AI bắt buộc.

Lãnh đạo thành phố cùng các đại biểu thanh niên tại buổi đối thoại. Ảnh: Văn Tuyến

Lãnh đạo thành phố cùng các đại biểu thanh niên tại buổi đối thoại. Ảnh: Văn Tuyến

Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết ngay trong quý IV-2026 sẽ xây dựng chương trình phối hợp để triển khai từ học kỳ II năm học 2026-2027. Các đội hình giảng viên trẻ, sinh viên giỏi sẽ được tổ chức theo cụm trường, ưu tiên xã, phường xa trung tâm, hỗ trợ các câu lạc bộ AI, Rô-bốt, STEM, ngày hội sáng tạo trên tinh thần tự nguyện, phi thương mại và bảo đảm an toàn trường học, trong khi 12 tiết chính khóa vẫn do giáo viên đạt chuẩn trực tiếp đảm nhiệm.

Có thể thấy, từ những đề xuất giàu trí tuệ của tuổi trẻ đến các giải pháp cụ thể, rõ lộ trình của lãnh đạo các sở, ngành, Hội nghị đối thoại năm 2026 đã khẳng định một thông điệp nhất quán: Hà Nội đang mở rộng cánh cửa cơ chế, dữ liệu và môi trường thử nghiệm để thanh niên không chỉ là người thụ hưởng chính sách, mà thực sự trở thành lực lượng xung kích giải quyết những bài toán lớn của Thủ đô.

Nguyệt Ánh

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/ha-noi-go-nut-that-cho-tuoi-tre-sang-tao-1766719.html