Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm giao lưu văn hóa

Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất năm 2025 tiếp tục khẳng định năng lực tổ chức và điều phối các sự kiện lớn của thành phố. Ảnh: P. Sỹ

Nguồn lực tạo bản sắc và sức mạnh mềm

Nhà nghiên cứu văn hóa Minh Đạo - Chi hội Di sản Văn hóa Hồng Châu (thuộc Hội Di sản Văn hóa Việt Nam) cho rằng, chiều dài lịch sử đã bồi đắp cho Hà Nội một hệ thống di sản đồ sộ, đa dạng và mang giá trị đặc biệt. Những di sản ấy không chỉ phản chiếu chiều sâu văn hóa của Thủ đô, mà còn minh chứng cho sức sống lâu bền của các giá trị được gìn giữ, tiếp nối qua nhiều thế hệ. Chính nền tảng đó đang trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần thúc đẩy Hà Nội phát triển bền vững trong hiện tại và tương lai.

Điều đáng ghi nhận là di sản Hà Nội không chỉ tồn tại trong các công trình cổ kính hay nghi lễ truyền thống, mà đang trở thành nền tảng tinh thần, nguồn cảm hứng cho sáng tạo đương đại, đặc biệt là với giới trẻ. Từ không gian phố cổ, các làng nghề truyền thống đến những lễ hội mang giá trị lịch sử, từng lớp văn hóa được tái hiện qua trình diễn nghệ thuật, thiết kế sáng tạo, triển lãm ứng dụng công nghệ hay các sản phẩm thủ công gắn với đời sống hiện đại. Nhờ đó, Thủ đô vừa giữ được bản sắc, vừa tạo động lực để các giá trị văn hóa Việt Nam lan tỏa ra thế giới.

Ông Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho biết: Hà Nội là Thủ đô văn hiến, là địa phương có hệ thống di sản văn hóa vô cùng phong phú và đặc sắc, tiêu biểu của vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Đây là nguồn lực văn hóa quyết định tạo nên bản sắc đô thị, nguồn cảm hứng sáng tạo và điểm tựa để nâng cao giá trị, vị thế của Thủ đô, phát triển du lịch, kinh tế sáng tạo trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

Điểm hẹn của các sự kiện văn hóa mang tầm toàn cầu

Nếu di sản là nền tảng, thì năng lực kết nối và kiến tạo mạng lưới giao lưu văn hóa quốc tế chính là điểm nổi bật của Hà Nội trong những năm gần đây. Từ khi được UNESCO công nhận là Thành phố Sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế năm 2019, Hà Nội đã liên tục triển khai các chương trình nhằm đưa sáng tạo trở thành trung tâm của chiến lược phát triển.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, được tổ chức thường niên từ năm 2021, đã nhanh chóng trở thành thương hiệu văn hóa mới của Thủ đô, thu hút đông đảo nghệ sĩ, nhà thiết kế, chuyên gia cùng các nhà sáng tạo trẻ và công chúng tham gia. Bên cạnh các hoạt động nghệ thuật, thiết kế và trình diễn, lễ hội còn mở rộng thành không gian đối thoại sáng tạo, nơi những ý tưởng về quy hoạch, trải nghiệm đô thị, giáo dục sáng tạo hay thiết kế bền vững được trao đổi rộng rãi. Cùng với đó, các tuần lễ văn hóa, liên hoan nghệ thuật quốc tế, festival thiết kế sáng tạo được tổ chức định kỳ đã góp phần đưa Hà Nội trở thành “điểm hẹn văn hóa” của khu vực.

Ông Jonathan Baker - Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng, việc Hà Nội được công nhận là Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thiết kế đã mở ra một chương mới - nơi sáng tạo không còn là yếu tố phụ trợ cho phát triển, mà trở thành động lực then chốt. Trong những năm qua, thành phố đã nuôi dưỡng một hệ sinh thái sáng tạo năng động: những lễ hội làm sống động các không gian công cộng, những mạng lưới kết nối cộng đồng, và những sáng kiến trao quyền cho các nhà thiết kế trẻ để họ hình dung và kiến tạo những tương lai mới cho thành phố của mình.

Hay như tại Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất năm 2025, đã tiếp tục khẳng định năng lực tổ chức và điều phối các sự kiện lớn của thành phố, thu hút hàng chục quốc gia tham gia trình diễn nghệ thuật, trưng bày sản phẩm sáng tạo và giao lưu văn hóa. Không chỉ đóng vai trò “chủ nhà”, Hà Nội còn chủ động đưa nghệ thuật truyền thống Việt Nam đến với không gian festival quốc tế, qua đó giúp văn hóa Việt hiện diện một cách tự nhiên, bền vững trong đời sống nghệ thuật đương đại.

Việc kỷ niệm “Một thập kỷ nghi lễ và trò chơi kéo co được UNESCO ghi danh” là minh chứng rõ nét cho trách nhiệm và vai trò của Hà Nội trong bảo tồn, phát huy các giá trị di sản chung của nhân loại. Thông qua hoạt động giao lưu nghệ thuật, trao đổi nghệ nhân, hợp tác đào tạo và truyền thông văn hóa.

Theo ông Phạm Tuấn Long, hội nhập quốc tế về văn hóa chỉ thực sự hiệu quả khi được triển khai theo cách tiếp cận hệ sinh thái, đặt con người và cộng đồng ở vị trí trung tâm, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và sáng tạo, giữa giá trị truyền thống và chuẩn mực quốc tế. Với những kết quả đã đạt được trong thời gian qua, Thủ đô Hà Nội đã từng bước khẳng định vai trò trung tâm hội nhập văn hóa quốc tế của Việt Nam, đóng góp thiết thực vào việc lan tỏa giá trị văn hóa con người Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập và phát triển.

Hà Nội hiện là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng di sản văn hóa, bao gồm cả di sản vật thể và phi vật thể. Trải qua hơn 1.000 năm lịch sử, Thủ đô sở hữu một hệ thống di sản đặc biệt phong phú, đặc sắc, tiêu biểu cho không gian văn hóa Đồng bằng Bắc Bộ. Toàn thành phố hiện có hơn 6.000 di tích các loại, trong đó có 22 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt, hơn 1.000 di tích cấp quốc gia, cùng với hơn 1.800 lễ hội truyền thống đang được bảo tồn và phát huy giá trị.

Phạm Sỹ