Hà Nội - khởi đầu một kỷ nguyên văn hóa mới từ tầm nhìn Đại hội XIV

Những nghị quyết lớn của Đảng đã mở ra một chân trời mới cho Thủ đô - nơi văn hiến nghìn năm gặp gỡ khát vọng hiện đại hóa, nơi bản sắc truyền thống hòa quyện cùng sức sáng tạo của thời đại số.

Trong không khí đầu năm mới - trong niềm tin và kỳ vọng của cả dân tộc - Hà Nội đang có cơ hội hiếm có để định vị lại vai trò của văn hóa, để tạo ra những bước chuyển bền vững, sâu sắc và nhân văn cho sự phát triển của mình.

Từ nghị quyết đến hành động: đưa văn hóa vào trung tâm phát triển Thủ đô

Năm 2026 không chỉ đơn thuần là một mốc thời gian. Nó giống như một lời hẹn, một cam kết, một sự khởi hành mới sau khi Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đặt ra những định hướng chiến lược cho đất nước. Hà Nội - trái tim của quốc gia, trung tâm văn hóa lớn nhất cả nước - đang được kỳ vọng trở thành “điểm rơi hành động” của những tư tưởng, quan điểm và tầm nhìn ấy. Bởi lẽ, nếu văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực nội sinh của phát triển, thì Hà Nội chính là nơi để chúng ta nhìn thấy rõ nhất cách mà văn hóa lan tỏa, thấm sâu và chuyển hóa thành sức mạnh.

Hà Nội chính là nơi để chúng ta nhìn thấy rõ nhất cách mà văn hóa lan tỏa, thấm sâu và chuyển hóa thành sức mạnh. Ảnh minh họa

Trong ánh sáng đầu năm mới, người dân Thủ đô chắc hẳn cảm nhận rõ rằng mình đang sống trong một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Sự tinh gọn bộ máy, việc tổ chức lại không gian phát triển, mô hình chính quyền hai cấp và ưu tiên cho đổi mới sáng tạo - tất cả đều đang tạo nên một môi trường thuận lợi để văn hóa không còn đứng bên lề, mà bước ra vị trí trung tâm của tiến trình phát triển.

Trước hết, đây là cơ hội lịch sử để Hà Nội chuyển hóa tầm nhìn văn hóa thành hành động phát triển. Những năm gần đây, Đảng ta liên tục khẳng định rằng văn hóa phải đứng ngang hàng với kinh tế và chính trị. Khi bước vào nhiệm kỳ mới của Đại hội XIV, tinh thần đó được đặt lên một tầm cao mới: không chỉ khẳng định về mặt nhận thức, mà phải trở thành phương châm hành động, thành nguyên tắc phát triển. Hà Nội - với vai trò là Thủ đô - hoàn toàn có điều kiện đi đầu trong việc cụ thể hóa điều này bằng các chính sách, mô hình và giải pháp sáng tạo. Văn hóa không chỉ là chủ đề của các diễn đàn, mà là sợi chỉ đỏ xuyên suốt mọi quyết sách phát triển đô thị, kinh tế, xã hội, giáo dục, khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế.

Cùng với đó, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong bối cảnh tinh gọn bộ máy mở ra một cơ hội đặc biệt để đổi mới tư duy quản lý văn hóa. Khi trách nhiệm trở nên rõ ràng hơn, phân quyền sâu hơn, cơ chế vận hành linh hoạt hơn, Hà Nội có thể xây dựng được những “không gian thử nghiệm chính sách” trong lĩnh vực văn hóa - từ nghệ thuật công cộng, xã hội hóa thiết chế, hợp tác công tư trong bảo tồn di sản, đến cơ chế tài chính đặc thù cho công nghiệp sáng tạo. Chính sự năng động trong quản trị sẽ giúp văn hóa tránh được cái vòng lặp cũ của hình thức, khẩu hiệu, mà thực sự đi vào đời sống.

Một trong những cơ hội lớn nhất của Hà Nội trong năm 2026 là bứt phá trong công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Hà Nội hiện đã hội tụ đủ những điều kiện để trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu: nguồn nhân lực chất lượng cao, mạng lưới trường đại học, các viện nghiên cứu, hệ sinh thái khởi nghiệp, cộng đồng sáng tạo trẻ, cùng một nền tảng di sản và đời sống văn hóa phong phú. Điều cần làm lúc này là liên kết những nguồn lực ấy thành chuỗi giá trị, biến hoạt động sáng tạo thành một ngành kinh tế dựa trên tri thức, bản quyền và thương hiệu. Khi âm nhạc, điện ảnh, thiết kế, thời trang, mỹ thuật, kiến trúc, trò chơi điện tử, xuất bản… được phát triển trong một môi trường minh bạch, chuyên nghiệp, văn hóa sẽ không còn là gánh nặng ngân sách, mà trở thành động lực tăng trưởng mới.

Biểu diễn nghệ thuật trong chương trình kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô. Ảnh: Phạm Hùng

Chuyển đổi số cũng đang mở ra một không gian phát triển khổng lồ cho văn hóa Hà Nội. Số hóa di sản không chỉ giúp bảo vệ tài sản văn hóa trước sự bào mòn của thời gian, mà còn giúp lan tỏa chúng đến đông đảo công chúng trong và ngoài nước. Các bảo tàng số, tour du lịch ảo, nền tảng giáo dục văn hóa trực tuyến, hay kho dữ liệu mở về di sản đô thị - tất cả đều có thể tạo nên một hệ sinh thái văn hóa số tiên tiến. Quan trọng hơn, công nghệ số còn mở ra cánh cửa cho những loại hình sáng tạo mới, giúp thế hệ trẻ Hà Nội vừa giữ được bản sắc, vừa tự tin bước vào thị trường sáng tạo toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, danh hiệu Thành phố sáng tạo của UNESCO mà Hà Nội đang mang trên mình không thể chỉ dừng lại ở biểu trưng. Nó phải trở thành lời cam kết với chính mình và với thế giới. Năm 2026 là thời điểm thích hợp để Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển sâu hơn của mạng lưới thành phố sáng tạo: mở rộng hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm, tổ chức các sự kiện tầm khu vực, xây dựng thương hiệu sáng tạo đô thị. Nhưng trên tất cả, Hà Nội phải trả lời được câu hỏi: bản sắc sáng tạo của mình nằm ở đâu? Chính câu trả lời đó sẽ giúp Thành phố vừa hội nhập, vừa giữ được hồn cốt “Kinh kỳ thanh lịch, Tràng An văn hiến”.

Khơi dậy sức mạnh mềm, kiến tạo Hà Nội văn hiến - sáng tạo trong kỷ nguyên mới

Tuy nhiên, văn hóa không chỉ nằm ở trung tâm thành phố, ở những công trình lớn hay sự kiện hoành tráng. Nền tảng của văn hóa Hà Nội nằm ở đời sống văn hóa cơ sở - nơi con người gặp gỡ, chia sẻ, gắn kết với nhau qua từng hoạt động cộng đồng. Năm 2026 là cơ hội để nâng cấp đời sống văn hóa cơ sở theo hướng hiện đại, cởi mở và nhân văn hơn: thiết chế văn hóa gần dân hơn, hoạt động sáng tạo được khuyến khích từ cộng đồng, phong trào văn hóa - văn nghệ quần chúng được tổ chức bài bản, bền vững. Khi văn hóa trở lại với đời sống hằng ngày, người dân sẽ không chỉ là “đối tượng phục vụ”, mà là chủ thể sáng tạo thực sự.

Gắn với đó là cơ hội để Hà Nội định vị lại thương hiệu văn hóa - du lịch của mình. Du lịch văn hóa chỉ thực sự bền vững khi nó dựa trên những giá trị văn hóa đích thực và được tổ chức theo tư duy kinh tế sáng tạo. Hà Nội có đầy đủ lợi thế: di tích Hoàng thành Thăng Long, phố cổ, Hồ Gươm, làng nghề, ẩm thực, nghệ thuật truyền thống, không gian tôn giáo - tín ngưỡng. Nếu được quy hoạch đồng bộ, kết nối chuỗi giá trị và quản lý theo tiêu chuẩn hiện đại, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành một điểm đến văn hóa đặc sắc của khu vực. Và quan trọng hơn, du lịch không chỉ đem lại nguồn thu, mà còn giúp văn hóa Hà Nội lan tỏa ra thế giới.

Bên cạnh kinh tế sáng tạo và du lịch, một trụ cột nữa mà Hà Nội cần tận dụng trong năm 2026 là việc kiến tạo một môi trường văn hóa lành mạnh, công bằng và thượng tôn pháp luật. Trong bối cảnh chúng ta đang tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, việc bảo vệ quyền sáng tạo, bản quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ là vô cùng quan trọng. Khi người làm văn hóa được bảo vệ xứng đáng, khi thị trường văn hóa minh bạch và chuyên nghiệp, thì sáng tạo mới có thể nảy nở lâu dài. Đó cũng chính là cách để Hà Nội góp phần vào sự phát triển của nền công nghiệp văn hóa quốc gia.

Không chỉ dừng lại ở trong nước, Hà Nội còn có cơ hội khẳng định vị thế là trung tâm đối ngoại văn hóa của Việt Nam. Thành phố có thể tổ chức nhiều hơn các diễn đàn văn hóa quốc tế, các tuần lễ nghệ thuật, festival sáng tạo, giao lưu học thuật và hợp tác dự án với các thành phố lớn trên thế giới. Mỗi sự kiện văn hóa quốc tế được tổ chức tại Hà Nội không chỉ là hoạt động trình diễn, mà là cơ hội để chúng ta giới thiệu hình ảnh đất nước, để văn hóa trở thành cầu nối của hòa bình, hợp tác và hiểu biết giữa các dân tộc.

Và trên tất cả, năm 2026 là thời điểm để Hà Nội kiến tạo một “đời sống văn minh đô thị” mới - nơi văn hóa không chỉ nằm ở di sản hay nghệ thuật, mà còn hiện diện trong từng hành vi ứng xử, từng giao tiếp, từng dòng xe trên đường. Văn minh đô thị không thể được áp đặt bằng mệnh lệnh hành chính, mà phải được nuôi dưỡng bằng giáo dục, bằng truyền thông nhân văn, bằng môi trường sống thân thiện và bằng tấm gương của mỗi cán bộ, công chức. Khi người dân cảm nhận được rằng mình đang sống trong một thành phố đáng tự hào, họ sẽ có nhu cầu ứng xử văn hóa, sống nhân ái, sống có trách nhiệm hơn.

Nhìn vào tất cả những cơ hội ấy, chúng ta thấy rõ rằng Hà Nội đang đứng trước một ngưỡng cửa lịch sử. Đại hội XIV đã mở ra một tầm nhìn mới cho đất nước: phát triển nhanh nhưng bền vững, hiện đại nhưng giàu bản sắc, thịnh vượng nhưng không đánh mất gốc rễ văn hóa. Hà Nội - với vai trò là Thủ đô - chính là nơi thử thách chân thực nhất cho tầm nhìn ấy. Nếu Thủ đô làm được, cả nước sẽ làm được. Nếu Thủ đô đi đầu, văn hóa Việt Nam sẽ có cơ hội phát triển ở một tầm cao mới.

Không khí chào đón năm mới 2026 trên các tuyến đường Hà Nội

Trong không khí đầu năm, khi phố phường tràn ngập sắc xuân, khi mỗi gia đình sum vầy với niềm tin và hy vọng, chúng ta càng cảm nhận rõ hơn giá trị của văn hóa. Văn hóa làm cho một thành phố không chỉ là nơi cư trú, mà là mái nhà tinh thần. Văn hóa làm cho kinh tế không chỉ là những con số, mà là sự phát triển có linh hồn. Văn hóa làm cho con người xích lại gần nhau, hiểu nhau hơn, bao dung hơn, nhân ái hơn.

Vì thế, năm 2026 không chỉ là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV và Đại hội Đảng bộ Thành phố. Nó còn là năm để Hà Nội tự nhắc mình rằng: đã đến lúc phải đưa văn hóa ra vị trí trung tâm; đã đến lúc phải biến từng chính sách thành hành động, từng hành động thành giá trị, từng giá trị thành sức mạnh mềm của cả cộng đồng.

Một Hà Nội văn hiến - sáng tạo - văn minh - hiện đại - hạnh phúc - đáng sống không phải là giấc mơ xa xôi. Đó là con đường chúng ta đang bước đi, là khát vọng đang được hun đúc từ lãnh đạo đến người dân, từ nghị trường đến đời sống thường nhật, từ những công trình lớn đến từng góc phố nhỏ. Và chính vào những ngày đầu năm như thế này, chúng ta càng có quyền tin rằng: nếu khơi dậy được sức mạnh văn hóa, Hà Nội sẽ không chỉ là Thủ đô của hôm nay, mà còn là biểu tượng của tương lai - nơi khát vọng Việt Nam tỏa sáng bằng trí tuệ, lòng nhân ái và bản sắc của mình.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội